Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NHÓM CHUYÊN MÔN LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Từ định hướng đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế QLGD là khâu then chốt và GD&ĐT có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam, các nghiên cứu về đổi mới QLGD, trong đó có các nghiên cứu về quản lý nhà trường, quản lý các hoạt động trong nhà trường được trển khai khá hệ thống và thu được những kết quả khả quan. Nghiên cứu về quản lý tổ chuyên môn (với chủ thể quản lý là hiệu trưởng nhà trường) không phải là vấn đề mới, tuy nhiên những nghiên cứu theo hướng này vẫn là những nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao. Vì rằng, nghiên cứu công tác quản lý tổ chuyên môn là một trong những nội dung quan trọng và cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.
Hơn lúc nào hết, yêu cầu thực hiện chương trình GDPT 2018 đòi hỏi các nhà QL phải đầu tư nghiên cứu tìm ra các biện pháp đổi mới công tác QL, biện pháp nâng cao chất lượng dạy học của nhà trường. Nghiên cứu về quản lý hoạt động chuyên môn, hoạt động của nhóm chuyên môn của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên THCS là một vấn đề tưởng như đơn giản nhưng lại rất khó khăn, phức tạp và cơ bản. Vì thực chất công tác quản lý trường học của Hiệu trưởng chủ yếu là quản lý hoạt động chuyên môn với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy học của giáo viên THCS. Việc nâng cao chất lượng dạy học trong 7 các nhà trường nói chung và nhà trường THCS nói riêng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển Giáo dục và Đào tạo của xã hội, nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò đóng góp của các biện pháp là hết sức quan trọng. Đây là vấn đề luôn luôn được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm. Họ nghiên cứu thực tiễn các nhà trường để tìm ra biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn sao cho có hiệu quả nhất. Nghiên cứu về quản lý tổ (nhóm) chuyên môn của người quản lý không phải là vấn đề mới mà là vấn đề đã được nghiên cứu có cơ sở pháp lý và cơ sở lý luận từ quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về công tác tổ chức cán bộ, công tác xây dựng phát triển đội ngũ.
Nghiên cứu công tác quản lý tổ (nhóm) chuyên môn của hiệu trưởng trường trung học cơ sở (THCS) là một trong những nội dung quan trọng và cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Một số công trình nghiên cứu về quản lí chuyên môn và hoạt động chuyên môn, tổ chuyên môn được công bố trên các tạp chí chuyên ngành như: “Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng xây dựng văn hóa học tập ở nhà trường thông qua nghiên cứu bài học” của tác giả Vũ Thị Sơn, tạp chí Giáo dục số 269 kỳ 1/2011; “Thực trạng và biện pháp quản lý của hiệu trưởng trường trung học phổ thông nhằm nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn” của Trần Văn Quang, tạp chí Giáo dục số 257 kỳ 1/2011; “Xây dựng đội ngũ giáo viên đầu đàn ở tổ chuyên môn trường trung học phổ thông” của Trần Thị Hải Yến, tạp chí quản lý Giáo dục số 36. 12/2012; “Tìm hiểu vai trò của tổ trưởng chuyên môn ở trường trung học phổ thông” của Nguyễn Thị Lan Anh, tạp chí Quản lý Giáo dục số 43/2012; “Nâng cao năng lực quản lý cho tổ trưởng chuyên môn các trường trung học phổ thông” của thạc sĩ Trần Thị Hải Yến, tạp chí Quản lý Giáo dục, số 45/2013. Nghiên cứu về quản lý hoạt động chuyên môn trong trường học được sự quan tâm của nhiều học viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành QLGD (tại 8 khoa Quản lý Giáo dục của trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã có trên 80 đề tài nghiên cứu QL tổ chuyên môn ở nhiều khía cạnh khác nhau và được thực hiện ở tất cả các cấp học từ Mầm non, tiểu học, Trung học đến các Trung tâm dạy nghề cũng như các trường Đại học và Cao đẳng) Ngoài ra, ta có thể kể đến một số công trình nghiên cứu như: Luận văn“ Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học cơ sởBắc Thăng Long, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” 2015 của tác giả Nguyễn Thị Phượng; luận văn:“Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở Trường trung học phổ thông Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên”2015 của tác giả Luyện Ngọc Thắng Một số luận án, luận văn nghiên cứu về quản lý hoạt động chuyên môn, quản lí hoạt động tổ chuyên môn trong các trường phổ thông như: Nguyễn Hồng Quang (2011), Quản lí hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng tại các trường THPT huyện Chương Mỹ, Hà Nội, luận văn thạc sĩ QLGD; Bùi Thị Yến Nhi (2013), Thực trạng quản lí hoạt động tổ chuyên môn của tổ trưởng tại các trường THPT huyện Tân Uyên, tỉnh Bình Dương, luận văn thạc sĩ QLGD; Lê Văn Biên (2014), Ngô Thị Phương Thảo (2016) nghiên cứu đề tài "Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS ở Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực dạy học; Quản lí hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường THCS Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương, luận văn Thạc sĩ QLGD; Phạm Tuấn Dũng (2017), Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện Vĩnh Hưng - Tỉnh Long An và giải pháp, luận văn thạc sĩ QLGD.
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục và triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018, nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường phổ thông nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 cũng được triển khai. Có thể kể đến một số công trình như: Lê Thị Nguyệt Nga (2017) với nghiên cứu: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại trường THPT công nghiệp Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trong bối 9 cảnh đổi mới giáo dục hiện nay”; nghiên cứu về “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông tại trường trung học cơ sở Thống Nhất, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội” của Trần Thị Lan Hương (2020); Bùi Quang Tân (2020) với nghiên cứu “Thực trạng và biện pháp quản lí hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới”; Nguyễn Văn Thảo (2020) nghiên cứu về “Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn khoa học tự nhiên ở các trường THCS huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới” Nhìn khái quát có thể rút ra một số nhận xét chính đối với các công trình nghiên cứu như sau: Một là, các công trình nghiên cứu cơ bản đi sâu vào lý luận và thực trạng vấn đề quản lý chuyên môn, quản lí hoạt động tổ chuyên môn trong các nhà trường phổ thông từ đó đề xuất các biện pháp giải quyết. Hai là, quản lý hoạt động chuyên môn cũng chủ yếu xoáy sâu vào quản lý các hoạt động dạy và học trong nhà trường và kết quả học tập của học sinh. Các hoạt động chuyên môn khác chưa được quan tâm nhiều.
Tuy nhiên, quản lý hoạt động nhóm chuyên môn trong các trường THCS hầu như chưa có công trình nào nghiên cứu. Do vậy, đề tài nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa lý luận, thực tiễn và không có sự trùng lặp với các đề tài nghiên cứu đã công bố. Một số khái niệm cơ bản 1. Quản lý Quản lý là một hoạt động thiết yếu được hình thành để tổ chức, phối hợp và điều hành các hoạt động của các cá nhân khác nhau trong một nhóm nhỏ hay là tổ chức rộng lớn nhằm đạt mục đích nhất định.
Quản lý là một hoạt động phổ biến và cần thiết diễn ra trong mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến mọi người. Nếu không có quản lý thì sẽ dẫn đến tình trạng tự phát, tuỳ tiện, hỗn loạn trong các tổ chức và hoạt động trở nên kém hiệu quả. Theo từ điển tiếng Việt “Quản lý là tổ chức điều khiển, hoạt động của một đơn vị, cơ quan". 10 Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc cho rằng: “Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục đích của tổ chức”.
Theo Harold Koontz: “Quản lý là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, phối hợp và kiểm tra”. Từ những quan niệm về quản lý nói trên, có thể hiểu: Quản lý là sự tác động có hệ thống, có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Nhóm chuyên môn Điều lệ Trường tiểu học (Ban hành kèm theo Thông tư số 28/2020/TT- BGD&ĐT ngày 04 tháng 9 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) và Điều lệ trường THCS, trường phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2020/TT- BGDĐT ngày 15 tháng 9 năm 2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) nêu rõ: "Tổ chuyên môn/Nhóm chuyên môn bao gồm GV, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục. Mỗi tổ có ít nhất 3 thành viên.
Tổ chuyên môn/nhóm chyên môn có tổ trưởng/nhóm trưởng, nếu có từ 7 thành viên trở lên thì có một tổ phó/nhóm phó”. Căn cứ quan niệm về TCM ở trường THCS đã trình bày, có thể hiểu: Hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THCS là tổ hợp những hoạt động do tổ chuyên môn tổ chức và thực hiện nhằm thực hiện nhiệm vụ và vai trò của mình trong trường THCS.