Chương 1: Một số lý luận cơ bản về quản lý nhà nước đối với hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch thương mại điện tử. Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch thương mại điện tử ở Việt Nam. Chương 3: Các đề xuất nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch thương mại điện tử. 5 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG BÁN HÀNG QUA CÁC SÀN GIAO DỊCH THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1.
Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm thương mại điện tử Quá trình phát triển của TMĐT gắn liền với sự phát triển của CNTT và internet. Bắt đầu từ năm 1995 khi thuật ngữ "electronic-commerce" đƣợc hãng máy tính IBM (International Business Machines) sử dụng thì những nghiên cứu về TMĐT mới chính thức đƣợc bắt đầu. Theo Emmanuel Lallana, Rudy Quimbo, Zorayda Ruth Andam, (ePrimer: Giới thiệu về TMĐT, Philippines: DAI-AGILE, 2000) “TMĐT là việc sử dụng các phƣơng tiện truyền thông điện tử và công nghệ xử lý thông tin số trong giao dịch kinh doanh nhằm tạo ra, chuyển tải và định nghĩa lại mối quan hệ để tạo ra các giá trị giữa các tổ chức và giữa các tổ chức và các nhân”.
Ủy ban Châu Âu đƣa ra định nghĩa về TMĐT: “TMĐT đƣợc hiểu là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phƣơng tiện điện tử. Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dƣới dạng văn bản, âm thanh và hình ảnh”. Theo Anita Rosen, (Hỏi và đáp về TMĐT USA: American Management Association, 2000), “TMĐT bao hàm một loạt hoạt động kinh doanh trên mạng đối với các sản phẩm và dịch vụ” hoặc Thomas L. (Mesenbourg, Kinh doanh điện tử: Định nghĩa, khái niệm và kế hoạch thực hiện), đƣa ra định nghĩa “TMĐT thƣờng đồng nghĩa với việc mua và bán qua Internet, hoặc tiến hành bất cứ giao dịch nào liên quan đến việc chuyển đổi quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hoá hoặc dịch vụ qua mạng máy tính”.
Định nghĩa này chỉ bó hẹp cho những giao dịch qua mạng máy tính hoặc mạng Internet. Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế của Liên Hợp quốc (OECD) đƣa ra định nghĩa TMĐT: “TMĐT đƣợc định nghĩa sơ bộ là các giao dịch thƣơng mại dựa trên truyền dữ liệu qua các mạng truyền thông nhƣ Internet”. Tổ chức Thƣơng mại thế giới WTO định nghĩa: “TMĐT bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm đƣợc mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhƣng đƣợc giaonhận một cách hữu hình cả các sản phẩm đƣợc giao nhận cũng nhƣ những thông tin số hóa thông qua mạng Internet”. 6 Theo giáo trình Thƣơng mại điện tử căn bản( PGS.
Nguyễn Văn Minh, 2011): „TMĐT là việc tiến hành các giao dịch thƣơng mại thông qua mạng Internet, các mạng truyền thông và các phƣơng tiện điện tử khác” Qua nghiên cứu các khái niệm về TMĐT cùng với mục tiêu là hoàn thiện QLNN đối với các hoạt động bán hàng qua các sàn TMĐT nên khóa luận sử dụng khái niệm TMĐT theo nghĩa: TMĐT là việc tiến hành một khâu hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động kinh doanh bằng các phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông di động hoặc các mạng mở khác. Sàn giao dịch TMĐT Nhà nƣớc ta đã quy định khái niệm sàn thƣơng mại điện tử rất rõ ràng tại khoản 2 Điều 2 Thông tƣ 46/2010/TT-BCT: “ Sàn giao dịch thƣơng mại điện tử là website thƣơng mại điện tử cho phép các thƣơng nhân, tổ chức, cá nhân không phải chủ sở hữu hoặc ngƣời quản lý website có thể tiến hành bán hàng hoặc cung ứng các dịch vụ trên đó”. Tức là trên cùng một website ngƣời dùng có thể tiến hành trao đổi, buôn bán trực tuyến nhằm đặt đƣợc mong muốn của bản thân. Thông qua đó kết nối ngƣời tiêu dùng với các doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức.
Không chỉ là nơi tiến hành trao đổi hàng hóa, sàn giao dịch điện tử còn là thế giới trƣng bày, giới thiệu sản phẩm, thƣơng hiệu của các tổ chức, doanh nghiệp để ngƣời dùng biết đến. Đồng thời nơi đây còn là nơi đăng tải các thông tin rao vặt hữu ích, thực hiện các giao dịch qua mạng Internet, đấu giá, đấu thầu, hợp tác, thiết kế và rất nhiều các chức năng khác 1. Hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch thương mại điện tử Có thể hiểu đây là loại hình dịch vụ, chuyên kinh doanh buôn bán các sản phẩm nhƣng lại diễn ra chủ yếu thông qua mạng Internet, mà khi đó cả ngƣời mua và ngƣời bán đều sử dụng các thiết bị số nhƣ điện thoại thông minh, máy tính, đƣợc liên kết với nhau thông qua mạng Internet. Đối với hình thức bán hàng qua các sàn TMĐT, Ngƣời bán chỉ cần đăng ký một tài khoản bán hàng và cam kết theo chính sách trên chợ điện tử thế là bạn đã có ngay một gian hàng cho mình.
Tiếp đó là các bƣớc bày bán sản phẩm của mình thông qua việc nhập thông tin sản phẩm, giá bán kèm với hình ảnh minh họa. Ngƣời mua sẽ không cần phải đi đến trực tiếp cửa hàng mà vẫn có thể dễ dàng xem hàng và sở hữu sản phẩm một cách tiện lợi, và ngƣợc lại ngƣời bán cũng không cần phải có mặt bằng cửa hàng mà vẫn có thể dễ dàng tiếp cận, hay trao đổi những thông tin, hàng hóa cho ngƣời mua. 7 Một kênh bán hàng trực tuyến đƣợc nhiều ngƣời bán hàng, chủ shop bán hàng hay các doanh nghiệp, công ty hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh hàng hóa, sản phẩm hàng hóa ƣa chuộng và sử dụng nhiều nhất. Đây là một trong những hình thức kinh doanh online phổ biến nhất hiện nay, là biểu tƣợng của cuộc cách mạng công nghiệp hiện đại.
Các nền tảng thƣơng mại điện tử ra đời nhƣ một giải pháp hữu ích và thiết thực cho ngƣời tiêu dùng. Tạo môi trƣờng giao dịch, mua bán trực tuyến thuận tiện cho cả ngƣời bán và ngƣời mua. Các sàn giao dịch thƣơng mại điện tử này đã trở nên phổ biến ở nhiều nƣớc hiện nay nhƣ Mỹ, Anh, Pháp và bắt đầu trở nên rất phổ biến ở các nƣớc Đông Nam Á trong những năm gần đây. Khái niệm QLNN về bán hàng qua các sàn giao dịch thương mại điện tử Sự phát triển của TMĐT là kết quả tất yếu của quá trình "số hóa" các hoạt động thƣơng mại trong nền kinh tế, trong đó các phƣơng tiện điện tử đƣợc sử dụng nhƣ một công cụ để thực hiện các hoạt động thƣơng mại trên môi trƣờng điện tử.
Nhƣ vậy, bản chất của khái niệm "thƣơng mại" trong TMĐT cũng tƣơng tự nhƣ khái niệm thƣơng mại của hoạt động thƣơng mại truyền thống. Theo Luật Thƣơng mại, "hoạt động thƣơng mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tƣ, xúc tiến thƣơng mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác". Nhƣ vậy, QLNN đối với hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch TMĐT chính là hoạt động QLNN về thƣơng mại, quản lý các hoạt động bán hàng của chủ thể quản lý gắn liền với các đặc trƣng của các hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch thƣơng mại điện tử. Với quan điểm này, QLNN đối với hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch TMĐT đƣợc hiểu là quá trình nhà nƣớc sử dụng các công cụ quản lý để tác động lên các hoạt động bán hàng trong môi trƣờng điện tử, nhằm đạt đƣợc các mục tiêu phát triển thƣơng mại điện tử đã đặt ra.
Một số lý thuyết về hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch thƣơng mại điện tử 1. Một số đặc điểm của hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch TMĐT So với các hoạt động thƣơng mại truyền thống, hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch TMĐT có một số điểm khác biệt cơ bản sau: Các bên tiến hành giao dịch trong TMĐT không tiếp xúc trực tiếp với nhau và không đòi hỏi phải biết nhau từ trƣớc. 8 Trong thƣơng mại truyền thống, các bên thƣờng gặp nhau trực tiếp để tiến hành giao dịch. Các giao dịch đƣợc thực hiện chủ yếu theo nguyên tắc vật lý nhƣ chuyển tiền, séc hóa đơn, vận đơn, gửi báo cáo.
Các phƣơng tiện viễn thông nhƣ: fax, telex,. chỉ đƣợc sử dụng để trao đổi số liệu kinh doanh. Tuy nhiên, việc sử dụng các phƣơng tiện điện tử trong thƣơng mại truyền thống chỉ để chuyển tải thông tin một cách trực tiếp giữ hai đối tác của cùng một giao dịch TMĐT cho phép mọi ngƣời cùng tham gia từ các vùng xa xôi hẻo lánh đến các khu vực đô thị lớn, tạo điều kiện cho tất cả mọi ngƣời ở khắp nơi đều có cơ hội ngang nhau tham gia vào thị trƣờng giao dịch toàn cầu và không đòi hỏi nhất thiết phải quen biết với nhau. Các giao dịch thƣơng mại truyền thống đƣợc thực hiện với sự tồn tại của khái niệm biên giới quốc gia, còn TMĐT đƣợc thực hiện trong một thị trƣờng không có biên giới (thị trƣờng thống nhất toàn cầu).
Thị trƣờng trong TMĐT là thị trƣờng phi biên giới. Điều này thể hiện ở chỗ mọi ngƣời ở tất cả các quốc gia trên khắp toàn cầu không phải di chuyển tới bất kỳ địa điểm nào mà vẫn có thể tham gia và tiến hành giao dịch TMĐT bằng cách truy cập vào website TMĐT hoặc vào các trang mạng xã hội. Trong hoạt động giao dịch TMĐT đều có sự tham gia của ít nhất ba chủ thể, trong đó có một bên không thể thiếu đƣợc là ngƣời cung cấp dịch vụ mạng, các cơ quan chứng thực. Trong TMĐT, ngoài các chủ thể tham gia quan hệ giao dịch giống nhƣ giao dịch thƣơng mại truyền thống đã xuất hiện một bên thứ ba đó là nhà cung cấp dịch vụ mạng, các cơ quan chứng thực… là những ngƣời tạo môi trƣờng cho các giao dịch TMĐT.
Nhà cung cấp dịch vụ mạng và cơ quan chứng thực có nhiệm vụ chuyển đi, lƣu giữ các thông tin giữa các bên tham gia giao dịch TMĐT, đồng thời họ cũng xác nhận độ tin cậy của các thông tin trong giao dịch TMĐT. Đối với thƣơng mại truyền thống thì mạng lƣới thông tin chỉ là phƣơng tiện để trao đổi dữ liệu, còn đối với hoạt động bán hàng qua các sàn giao dịch TMĐT thì mạng lƣới thông tin là thị trƣờng. Thông qua TMĐT, nhiều loại hình kinh doanh mới đƣợc hình thành.