Chương 1: Quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản sách điện tử - Một số vấn đề lý luận cơ bản. - Chương 2: Khảo sát thực trạng quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản sách điện tử ở Việt Nam hiện nay. - Chương 3: Định hướng và đề xuất các giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản sách điện tử ở Việt Nam trong thời gian tới. 12 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.
Những công trình nghiên cứu về hoạt động xuất bản và quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản 1. Các nghiên cứu tổng kết, mô tả quá trình phát triển hoạt động xuất bản và cơ sở lý luận cho hoạt động xuất bản Hoạt động xuất bản là một trong những hoạt động quan trọng của một quốc gia, phản ánh trình độ phát triển kinh tế - xã hội của chính quốc gia đó. Mỗi một quốc gia đều có một lịch sử phát triển HĐXB và đi kèm với nó là sự phát triển, hoàn thiện của hoạt động QLNN đối với HĐXB. Tại Việt Nam, trong lịch sử phát triển cũng đã có khá nhiều các công trình nghiên cứu, đúc kết, mô tả quá trình phát triển của HĐXB.
Vào năm 1996, sau 10 năm đổi mới, Cục Xuất bản đã cho ra đời cuốn sách "Lịch sử xuất bản sách Việt Nam” 27. Cuốn sách đề cập đến quá trình hình thành, phát triển ngành Xuất bản Việt Nam, trong đó chia làm các thời kỳ cơ bản của quá trình hình thành phát triển như: thời kỳ trước những năm 1930; thời kỳ năm 1930-1945; thời kỳ từ 1945-1954; thời kỳ từ 1975-1985 và thời kỳ từ 1986-1995. Công trình nghiên cứu đã giúp người đọc có kiến thức chung về lịch sử phát triển ngành Xuất bản nói chung và xuất bản sách nói riêng ở nước ta; những thành tựu cơ bản qua từng giai đoạn. Nhằm giúp các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về lịch sử và cơ sở lý luận ngành Xuất bản, tác phẩm "Đảng - Bác Hồ khai sinh ngành xuất bản cách mạng Việt Nam thế kỷ XX" 73 của tác giả Trần Văn Phượng (2000) đã hướng đến trình bày tư tưởng chủ đạo và các văn kiện của Mác Ăngghen, Lênin, Chủ tịch Hồ Chí Minh bàn về xuất bản.
Các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng, những văn bản của Nhà nước về chỉ đạo và quản lý công tác xuất bản. Góp phần bổ sung thêm và nghiên cứu sâu hơn về quan điểm cơ bản của chủ 13 nghĩa Mác - Lênin và Đảng Cộng sản Việt Nam về báo chí, xuất bản. Đặc biệt, trong tác phẩm này, tác giả phân tích hoàn cảnh ra đời và ý nghĩa của Sắc lệnh số 122/SL ngày 10-10-1952 do Chủ tịch Hồ Chí Minh ký thành lập Nhà in Quốc gia. Đây là lần đầu tiên, Việt Nam có một cơ quan QLNN về xuất bản gồm 03 khâu: Xuất bản – In – Phát hành.
Sự kiện này mở ra một thời kỳ mới cho HĐXB nước ta. Nhà in quốc gia có các chức năng, nhiệm vụ: (1) Thống nhất tổ chức và quản lý các nhà in của Chính phủ; (2) Điều chỉnh và đảm bảo việc in sách báo, tài liệu của Chính phủ và các đoàn thể nhân dân; (3) Phổ biến lưu thông các sách báo, tài liệu trong nhân dân; (4) Giúp đỡ và hướng dẫn việc in và phát hành của các nhà xuất bản tư nhân. Đặc biệt, sau này là sự có mặt của các cơ quan được giao trách nhiệm QLNN về hoạt động xuất bản, sở hữu trí tuệ như Cục Bản quyền tác giả, Cục Xuất bản, Cục Sở hữu trí tuệ. Tác giả Nguyễn Thế Kỷ (2011) đã cho ra đời tài liệu nghiên cứu "Tài liệu nghiệp vụ công tác báo chí - xuất bản" 55 do Nxb TT&TT phát hành.
Công trình cũng đề cập đến một số vấn đề cần quan tâm trong HĐXB hiện nay, đó là hoạt động tham mưu cho các cấp trong lãnh đạo, quản lý lĩnh vực báo chí, xuất bản ở các bộ, ban, ngành, đoàn thể, địa phương. Ngoài ra, công trình nghiên cứu "Lý luận nghiệp vụ xuất bản" 86, Nxb TT&TT, tác giả Phạm Thị Thu" (2012) có thể xem là nghiên cứu đúc kết vừa có tính khái quát, vừa đi vào chi tiết cả lý luận và nghiệp vụ của HĐXB tại Việt Nam. Bên cạnh HĐXB truyền thống, tác giả đã bước đầu đề cập đến XBĐT - loại hình xuất bản mới trong bối cảnh hiện này. Trong giai đoạn từ năm 2010 - 2020 tại Việt Nam có khá nhiều các công trình nghiên cứu về HĐXB trong bối cảnh kinh tế chuyển đổi, hội nhập, phát triển.
Các nghiên cứu hướng đến phân tích bối cảnh, thực trạng HĐXB và mối quan hệ tác động hai chiều từ xã hội đến HĐXB và ngược lại. Nghiên cứu của tác giả Nguyễn Kiểm (Chủ biên) (2012), "Một số nghiên cứu về xuất 14 bản nước ta trong những năm gần đây" 53, Nxb Thời đại, đã trình bày tóm tắt một số công trình nghiên cứu khoa học về xuất bản nước ta trong những năm gần đây. Thông qua phân tích đánh giá nhu cầu đọc sách của bạn đọc các khu vực vùng miền, nghiên cứu đề xuất các định hướng xuất bản sách phục vụ bạn đọc, góp phần phát triển văn hoá đọc tại Việt Nam. Tác giả Nguyễn Hồng Vinh (2011) với đề tài nghiên cứu "Xuất bản Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế" 95 đã đề cập đến sự tác động của cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế là hai yếu tố tạo nên sự phát triển của ngành Xuất bản Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI; đồng thời nghiên cứu đề xuất những nhóm giải pháp góp phần thúc đẩy phát triển lĩnh vực xuất bản trong thời gian tới.
Ngoài ra, tác giả Nguyễn Hồng Vinh cũng có một nghiên cứu khác vào năm 2013: "Xuất bản Việt Nam trong những năm đổi mới đất nước" 96, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, trong đó không chỉ giới thiệu quá trình ra đời và phát triển của nền xuất bản cách mạng Việt Nam mà còn đề cập đến sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với HĐXB Việt Nam; thành tựu và hạn chế của HĐXB Việt Nam. Ngoài ra, nhằm làm sáng rõ hơn các vấn đề lý luận và thực tiễn của HĐXB các tác giả như Đường Vinh Sường (2013) và Nguyễn An Tiêm (2015) đã có những đóng góp ở những khía cạnh khác nhau, bổ sung cho nhau về cả vấn đề lý luận và thực tiễn xuất bản. Đường Vinh Sường (2013) với tác phẩm "Công tác xuất bản - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn" 78, Nxb TT&TT là công trình tập hợp các bài viết về lý luận và thực tiễn ngành Xuất bản nước ta đã được đăng trên các tạp chí, tham luận. Một số bài viết chính được trình bày trong tác phẩm xoay quanh các vấn đề về HĐXB như: vị trí, vai trò, chức năng và đặc điểm của HĐXB; chính sách giá của Nhà nước trong lĩnh vực xuất bản; vấn đề về tổ chức, kinh doanh xuất bản; công tác xuất bản, phát hành và thị trường sách; xây dựng mô hình tổ chức và cơ chế trong HĐXB; phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng 15 HĐXB… Tác giả Nguyễn An Tiêm – Nguyễn Nguyên (2015) lại nhấn mạnh hơn đến khía cạnh xã hội hoá của HĐXB.
Với công trình nghiên cứu "Xã hội hóa hoạt động xuất bản: một số vấn đề lý luận và thực tiễn" 80, Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật, cuốn sách phân tích các cơ sở lý luận và thực tiễn của hoạt động xã hội hóa xuất bản trong các khâu xuất bản, in, phát hành; Thực trạng quá trình thực hiện chủ trương xã hội hoá HĐXB ở nước ta. Dựa trên các nghiên cứu từ kinh nghiệm xã hội hoá xuất bản trên thế giới, tác giả đã đề cập đến việc thành lập các tập đoàn xuất bản, việc kêu gọi huy động vốn, đẩy mạnh công tác cổ phần hóa trong lĩnh vực xuất bản. Về tổng quan HĐXB tại Việt Nam, công trình mới nhất của Ban Tuyên giáo Trung ương (2022) “Xuất bản Việt Nam - 70 năm xây dựng và phát triển (1952-2022)” [12], Nxb Chính trị Quốc gia Sự thật. Nội dung cuốn sách gồm 02 phần: Phần thứ nhất, ngành Xuất bản, In, Phát hành sách Việt Nam - hành trình 70 năm, Phần thứ hai, ngành Xuất bản, In, Phát hành sách Việt Nam - tầm nhìn và định hướng phát triển.
Các bài viết không chỉ khái quát quá trình hình thành, phát triển và những dấu mốc quan trọng của ngành Xuất bản mà còn đi sâu, làm rõ công tác lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản, in và phát hành sách; đóng góp của ngành đối với phát triển phong trào văn hóa đọc và một số yêu cầu quan trọng trong HĐXB. Đồng thời chỉ ra những vấn đề đang đặt ra trong HĐXB, in và phát hành sách ở Việt Nam hiện nay để rút ra những bài học kinh nghiệm trong hoạt động xuất bản của các đơn vị xuất bản. Các nghiên cứu về Luật Xuất bản, quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản Song song với quá trình phát triển của HĐXB là sự phát triển, hoàn thiện của hệ thống QLNN đối với HĐXB. Trước năm 2000, thực tế chưa có nhiều nghiên cứu về Luật Xuất bản cũng như QLNN đối với HĐXB.
Tuy nhiên một số nghiên cứu không nhiều 16 cũng đã tập trung phân tích cho thấy rõ cần đổi mới cơ chế quản lý, hoàn thiện công cụ pháp luật phù hợp với bối cảnh đổi mới và sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Một số các nghiên cứu điển hình như nghiên cứu của tác giả Đường Vinh Sường (1993): Đổi mới quản lý nhà nước đối với hoạt động của các nhà xuất bản trong bước chuyển sang cơ chế thị trường [77] (Luận án Phó Tiến sĩ khoa học Kinh tế, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) đã phân tích đặc điểm của HĐXB nói chung và hoạt động của các NXB. Một số phương hướng biện pháp cơ bản nhằm đổi mới QLNN đối với hoạt động của các NXB hiện nay. Một phát hiện có giá trị quan trọng của nghiên cứu này cho thấy trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam, tính chất kinh doanh trong hoạt động của các NXB là một tất yếu khách quan.
Nằm chung trong nhóm công trình nghiên cứu này, tác giả Vũ Mạnh Chu (1997) với nghiên cứu "Đổi mới và hoàn thiện pháp luật xuất bản theo định hướng xây dựng nhà nước pháp quyền" [33], Nxb Văn hóa - Thông tin, đã phân tích và lý giải các đặc trưng, vai trò và nội dung QLNN bằng pháp luật đối với HĐXB trong cơ chế thị trường.