Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2: Xuất bản sách dịch - Những vấn đề lý luận cơ bản Chương 3: Thực trạng vấn đề xuất bản sách dịch ở Việt Nam hiện nay Chương 4: Xu thế phát triển và giải pháp cho vấn đề xuất bản sách dịch ở Việt Nam hiện nay 9 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Những công trình nghiên cứu về hoạt động xuất bản 1. Tình hình nghiên cứu về hoạt động xuất bản ở Việt Nam - Đỗ Quang Hưng (chủ biên) (1996), Lịch sử xuất bản sách Việt Nam, Cục Xuất bản. Nghề xuất bản sách đã có từ lâu ở Việt Nam, tuy nhiên việc biên soạn về lịch sử ngành xuất bản còn là lĩnh vực mới mẻ.
Đây là bản sơ thảo bước đầu về lịch sử của ngành xuất bản từ thời kỳ phong kiến; cuối thế kỷ XIX đến đầu năm 1930; giai đoạn 1940 - 1945; trong những năm đầu xây dựng và bảo vệ chính quyền cách mạng 1946 - 1954, 1954 - 1975, thời kỳ 1975 - 1985 và đến giai đoạn đổi mới đất nước 1985 - 1995. Ở mỗi giai đoạn, tác giả đều phân tích hoàn cảnh lịch sử, chính trị, xã hội và bối cảnh xuất bản trong giai đoạn đó. Đặc biệt từ khi có nghề xuất bản sách bằng chữ quốc ngữ cuối thế kỷ XIX và sau khi Đảng ta ra đời thì sự nghiệp xuất bản sách cách mạng càng thúc đẩy sự phát triển của ngành xuất bản lên tầm cao mới [54]. - Vũ Mạnh Chu (1997), Đổi mới và hoàn thiện pháp luật xuất bản theo định hướng xây dựng nhà nước pháp quyền, NXB Văn hoá - Thông tin: Tác giả phân tích, lý giải các đặc trưng, vai trò và nội dung quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động xuất bản trong cơ chế thị trường.
Trên cơ sở đánh giá thực trạng pháp luật trong quản lý nhà nước về xuất bản và những yêu cầu đặt ra, tác giả đã nêu phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm đổi mới và hoàn thiện pháp luật quản lý nhà nước về xuất bản để làm tăng hiệu quả quản lý nhà nước, hiệu quả chính trị, kinh tế, xã hội trong hoạt động xuất bản [25]. - Nguyễn Trọng Báu (2002), Biên tập ngôn ngữ sách và báo chí, NXB Khoa học Xã hội: Cuốn sách đưa ra chuẩn ngôn ngữ và các quy định trong biên tập văn bản, các cấp độ ngôn ngữ trong biên tập và phương pháp sửa chữa văn bản có minh hoạ cụ thể. Quan điểm về biên tập sách, báo chí của tác giả là “Biên tập viên cần tuân thủ các đặc trưng phong cách chức năng ngôn ngữ, đồng thời 10 phải thận trọng khi xem xét các sáng tạo từ ngữ mới của tác giả, phải dựa trên tu từ học chuẩn mực một cách không cứng nhắc, không khuôn sáo” [8]. - Vũ Duy Thông (chủ biên) (2004), Mác - Ăngghen, Lênin, Hồ Chí Minh bàn về báo chí, xuất bản, NXB Chính trị Quốc gia.
Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin và Hồ Chí Minh kiên quyết nhấn mạnh tính giai cấp, tính Đảng, tính nhân dân của sách báo. Báo chí, xuất bản cách mạng là vũ khí chiến đấu của giai cấp công nhân, là cơ quan tuyên truyền, tham gia vào việc tổ chức và phát triển xã hội bằng hoạt động ngôn luận của mình. Mỗi cơ quan làm báo, nhà xuất bản phải là pháo đài tư tưởng, là đội quân xung kích trên mặt trận tư tưởng - chính trị. Những tư tưởng chỉ đường của các nhà kinh điển cho đến nay vẫn còn nguyên giá trị, soi đường cho hoạt động báo chí, xuất bản của đất nước ta trong nhiều thập kỷ qua và tiếp tục trong sự nghiệp mới [75].
- Trần Văn Hải (2007), Lý luận nghiệp vụ xuất bản tập 1, NXB Văn hoá - Thông tin: Đây là cuốn sách tổng quát về lý luận xuất bản gồm 7 chương. Xuất bản học là môn khoa học chuyên ngành nghiên cứu tính chất, nhiệm vụ, vai trò và quy luật của hoạt động xuất bản, bao gồm ba mảng tri thức chủ yếu là: khoa học lý luận về xuất bản - cơ sở lý luận xuất bản; khoa học về lịch sử sách, lịch sử xuất bản Việt Nam và thế giới; khoa học có tính chất kỹ năng, nghiệp vụ tiến hành các khâu trong quy trình xuất bản. Xuất bản có tính chất văn hoá và tính chất kinh tế; có chức năng truyền thông đại chúng, chức năng tư tưởng văn hoá, chức năng kinh doanh hàng hoá xuất bản phẩm. Công tác biên tập là khâu trung tâm của hoạt động xuất bản.
Ở các chương năm, sáu, bảy, cuốn sách đề cập đến kĩ năng các khâu cơ bản trong công tác biên tập bao gồm: đề tài và kế hoạch đề tài, tổ chức cộng tác viên và công tác biên tập bản thảo [43]. - Lê Thị Phúc (2008), Sự phát triển của công nghệ in trong lịch sử xuất bản sách thế giới, NXB Văn hoá - Thông tin. Hoạt động xuất bản sách gồm ba khâu: biên tập - in - phát hành. Trong tiến trình phát triển của mình, các bộ phận cấu thành của xuất bản có sự tác động, bổ sung cho nhau cùng phát triển.
Mối quan hệ giữa in và xuất bản trong lịch sử là mối quan hệ hữu cơ, bền vững, qua lại và cùng chung mục đích, tạo nên một trong những động lực phát triển của 11 hoạt động xuất bản thế giới. Sự phát triển của công nghệ in từ thô sơ tới hiện đại đã tạo tiền đề cho sự phát triển của hoạt động xuất bản. Sự thay đổi về các vật liệu in, công nghệ in mới dưới sự trợ giúp mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật đòi hỏi ngành xuất bản Việt Nam có những định hướng để phát triển phù hợp với điều kiện mới [64]. - Nguyễn Hồng Vinh (chỉ đạo nội dung) (2011), Xuất bản Việt Nam trong những năm đổi mới đất nước, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
Cuốn sách phân tích, đánh giá một cách súc tích quá trình ra đời và phát triển của nền xuất bản cách mạng Việt Nam; sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước cùng những thành tựu và hạn chế của hoạt động xuất bản Việt Nam qua 25 năm đổi mới. Đồng thời nguyên nhân của những hạn chế cũng được chỉ rõ cùng các vấn đề đặt ra để hiện đại hoá, chuyên nghiệp hoá hoạt động xuất bản ở nước ta [94]. - Nguyễn Lan Phương, Đường Vinh Sường (2011), Quản trị kinh doanh xuất bản, NXB Chính trị - Hành chính. Cuốn sách gồm tám chương tiếp cận khoa học quản trị để quản lý hoạt động của các nhà xuất bản theo những mục tiêu xác định: quản trị sản xuất trong các nhà xuất bản, tổ chức bộ máy của các nhà xuất bản, quản trị nhân sự trong nhà xuất bản, quản trị chi phí và giá thành xuất bản phẩm, quản trị tài chính và tài sản trong các nhà xuất bản, chiến lược thị trường của nhà xuất bản, phân tích hiệu quả kinh doanh của các nhà xuất bản.
Hoạt động trong cơ chế thị trường, biên tập viên bên cạnh nghiệp vụ biên tập còn cần có tư duy kinh tế và năng lực kinh doanh xuất bản phẩm và quản trị xuất bản, đáp ứng nhiệm vụ thực hiện song song hai mục tiêu sự nghiệp và kinh tế của ngành [65]. - Lê Văn Yên chủ biên (2012), Thực trạng và giải pháp khắc phục tình trạng in lậu sách ở nước ta, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật. Đây là công trình nghiên cứu chuyên biệt về tình trạng in lậu sách ở Việt Nam trong giai đoạn đổi mới, nhất là sau khi chúng ta gia nhập Tổ chức thương mại Thế giới WTO và Công ước Berne về quyền sở hữu trí tuệ. Hoạt động in lậu sách có chiều hướng gia tăng, diễn biến phức tạp đã được khảo sát, điều tra và phân tích rõ thực trạng và công tác phòng, chống in lậu trong thời gian qua, đồng thời tác giả cũng nêu 12 phương hướng và giải pháp nhằm góp phần khắc phục tình trạng in lậu sách ở nước ta hiện nay [100].
- Bộ Thông tin và Truyền thông, Trường Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ quản lý Thông tin và Truyền thông (2013), Đường lối chính sách của Đảng và pháp luật Nhà nước về báo chí, xuất bản, NXB Thông tin và Truyền thông. Các lý luận về xuất bản được nghiên cứu ở một số chuyên đề. Tài liệu cũng chỉ ra được những khuyết điểm của ngành xuất bản (trang 14): chất lượng hoạt động chưa cao; khuynh hướng chạy theo lợi nhuận; in lậu xảy ra phổ biến; đội ngũ biên tập viên còn nhiều hạn chế về năng lực; công tác đào tạo chưa được quan tâm đúng mức; chậm ban hành những chính sách, chế độ, quy định phù hợp thực tiễn, tạo điều kiện cho ngành xuất bản phát triển đúng hướng; quy mô và năng lực hoạt động xuất bản ở nước ta vẫn còn chưa đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn và đa dạng của xã hội [10]. - Phạm Thị Thu (2013), Lý luận nghiệp vụ xuất bản, NXB Thông tin và Truyền thông.
Phạm vi nghiên cứu của cuốn sách không chỉ gói gọn trong phương thức xuất bản truyền thống mà đã mở rộng đến nghiên cứu sự tác động mạnh mẽ của công nghệ số đối với ngành xuất bản, những cơ hội và thách thức cần thiết để chuyển dịch hướng nghiên cứu cũng như cách làm việc trong xuất bản điện tử [77]. - Nguyễn Anh Tú (2015), Quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản ở Việt Nam, Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế, Trường Đại học Kinh tế quốc dân: Luận án từ nghiên cứu cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản đi đến phân tích và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động xuất bản ở Việt Nam. Trong đó có đề cập các chiến lược, quy hoạch, chính sách và quy định pháp luật đối với hoạt động xuất bản và tổ chức thực hiện chính sách và quy định pháp luật đối với hoạt động xuất bản, giám sát, kiểm tra hoạt động xuất bản. - Nguyễn An Tiêm, Nguyễn Nguyên (đồng chủ biên) (2015), Xã hội hoá hoạt động xuất bản: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, NXB Chính trị Quốc gia Sự thật: Đây là công trình đầu tiên nghiên cứu tổng quát cả trên phương diện lý 13 luận và thực tiễn về xã hội hóa hoạt động xuất bản.