Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH KINH TẾ 1.Khái niệm, đặc điểm, chức năng của hoạt động xuất bản sách kinh tế 1. Khái niệm, phân loại sách kinh tế 1. Khái niệm về sách kinh tế Có rất nhiều cách hiểu khác nhau về sách kinh tế. Do đó, để đưa ra được một khái niệm chung, thống nhất về sách kinh tế, chúng ta cần hiểu về khái niệm kinh tế.
Vậy kinh tế là gì? Khái niệm kinh tế được manh nha ngay từ khi con người biết lao động sáng tạo, sản xuất ra của cải vật chất. Xã hội càng phát triển, nhận thức của con người càng được mở rộng và nâng lên, từ đó khái niệm kinh tế được đầy đủ, thống nhất và hoàn thiện hơn. Theo ngôn ngữ Hán - Việt, kinh tế được hiểu theo nghĩa “Kinh bang tế thế”, kinh bang có nghĩa là trị nước và tế thế có nghĩa là cứu đời. Hay còn có thể hiểu theo nghĩa đó là công việc mà một vị vua phải đảm nhiệm, đó là chăm lo đời sống vật chất của bề tôi, chăm lo đời sống tinh thần của những người dân.
Tiếng Anh dùng thuật ngữ Economic để chỉ khái niệm kinh tế. Thuật ngữ này có nghĩa là kinh tế, tiết kiệm, kinh tế học. Do đó, cụm từ The science economics được dùng để chỉ hoạt động nghiên cứu kinh tế, khoa học kinh tế. Tiếng Pháp lại dùng thuật ngữ Economie để chỉ khái niệm kinh tế.
Nó có nghĩa là kinh tế, tiết kiệm, kinh tế học, còn Economiste là nhà kinh tế học, Economie d, un pays là nền kinh tế đất nước. Như vậy, kinh tế hiểu theo thuật ngữ nước ngoài là chỉ tính chất tiết kiệm, kinh tế đồng nghĩa với tiết kiệm, tiết kiệm trong toàn bộ hoạt động từ 11 sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng. Khái niệm kinh tế không chỉ hiện hữu trong hoạt động sản xuất vật chất mà ngay cả trong hoạt động sản xuất tinh thần cũng nảy sinh khái niệm kinh tế, đó là tiết kiệm trong lao động sáng tạo. Khái niệm kinh tế đề cập các hoạt động của con người có liên quan đến sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ.
Nói cách khác, kinh tế có nghĩa là: Dựa vào nguồn tài nguyên sẵn có và hạn hẹp, con người và xã hội loài người tìm cách trả lời 3 câu hỏi: Sản xuất cái gì? Sản xuất như thế nào? Sản xuất cho ai? Trong xã hội hiện nay, khái niệm kinh tế vẫn chưa có một cách nhìn thống nhất, hay là một chuẩn mực nhất định. Có thể hiểu một cách cơ bản rằng, kinh tế là tổng hòa các mối quan hệ tương tác lẫn nhau của con người và xã hội liên quan trực tiếp đến việc sản xuất, trao đổi, phân phối, tiêu dùng các loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của con người trong một xã hội với một nguồn lực có hạn. Theo quan điểm của một số học giả chuyên nghiên cứu về kinh tế thế giới và Việt Nam thì kinh tế là toàn bộ các hoạt động sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ của một cộng đồng hay một quốc gia. Hoạt động kinh tế là hoạt động tác động vào tự nhiên và xã hội của con người thông qua lao động bằng các phương thức sản xuất khác nhau nhằm khai thác tự nhiên, tạo ra của cải vật chất, tinh thần phục vụ nhu cầu ngày càng đa dạng, phong phú của chính con người trong xã hội.
Xuất bản cũng là một hoạt động kinh tế, một ngành, một lĩnh vực hoạt động kinh tế của đất nước. Xuất bản nói chung, xuất bản sách kinh tế nói riêng là một hoạt động vừa mang tính văn hóa - xã hội vừa mang tính kinh tế. Nó bao gồm hoạt động sản xuất ra các sản phẩm vật chất cũng như tinh thần bằng lao động sáng tạo của một tập thể (tác giả, biên tập viên…) nhằm 12 thỏa mãn nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần, phục vụ tái sản xuất sức lao động của con người trong các hoạt động kinh tế cũng như trong các hoạt động sống khác như văn hóa, xã hội, chính trị, ngoại giao… Trong hoạt động xuất bản luôn tồn tại khái niệm kinh tế - tiết kiệm bao gồm tiết kiệm trong sản xuất các xuất bản phẩm (sách), trong lưu thông (phát hành): phân phối, trao đổi, tiêu dùng xuất bản phẩm. Các quy trình của hoạt động xuất bản đều chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế: quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh… Trên cơ sở khái niệm kinh tế, người ta đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về sách kinh tế.
Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa ai, chưa tổ chức nào đưa ra một khái niệm thống nhất và hoàn chỉnh về sách kinh tế. Mỗi nhà xuất bản có những chức năng, nhiệm vụ riêng, do đó, quan điểm về sách kinh tế cũng có phần khác nhau, tùy theo chức năng, nhiệm vụ của họ. - Quan điểm thứ nhất: Sách kinh tế là loại sách mà nội dung chứa đựng những tri thức kinh tế, bao gồm các lĩnh vực quản lý kinh tế, đầu tư, thương mại, tài chính, thị trường, tổ chức sản xuất, marketing thị trường, quản lý doanh nghiệp, lợi nhuận, cổ phiếu, chứng khoán, thanh toán quốc tế, thông tin kinh tế trong nước và quốc tế… và các lĩnh vực khác có liên quan chặt chẽ đến kinh tế, giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực; các chính sách, pháp luật kinh tế; các hiệp định thương mại, xây dựng kết cấu hạ tầng: nhà ở, giao thông, điện, nước…; các vấn đề xã hội như: việc làm, lao động, thất nghiệp… nhằm giúp các doanh nghiệp, các tổ chức hoạt động kinh tế tích cực, hiệu quả. - Quan điểm thứ hai: Sách kinh tế là loại sách nghiên cứu khoa học về tất cả các lĩnh vực thuộc kinh tế trong nước và thế giới, những vấn đề kinh tế vĩ mô đến vi mô, những kế hoạch kinh tế trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể của các ngành, các cấp quản lý, các tổ chức, các doanh nghiệp hoạt động kinh tế nhằm định hướng, cung cấp các tri thức, hiểu biết cần thiết và kịp thời cho 13 các doanh nghiệp, cán bộ nghiên cứu, sinh viên các trường đại học và đội ngũ học giả quan tâm đến sách kinh tế.
- Quan điểm thứ ba: Sách kinh tế là một bộ phận cấu thành của sách lý luận chính trị, là loại sách có nội dung đề cập những vấn đề kinh tế, những vấn đề liên quan đến kinh tế của quá trình sản xuất - phân phối - trao đổi - tiêu dùng, phản ánh quá trình con người tác động vào tự nhiên, tạo ra của cải vật chất và tinh thần, thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người theo xu thế ngày càng tối ưu hơn. Như vậy, kinh tế là vấn đề trung tâm, là cái gắn bó chặt chẽ với đời sống con người, liên quan đến lợi ích thiết thực của từng người. Sách kinh tế phản ánh những vấn đề cơ bản, liên quan đến của cải vật chất, đó là các yếu tố sản xuất, các mối quan hệ vật chất giữa con người với con người trong quá trình sản xuất và tái sản xuất xã hội ở một giai đoạn lịch sử nhất định. Từ những quan điểm trên đây, có thể đưa ra một khái niệm chung về sách kinh tế như sau: Sách kinh tế là loại sách mà nội dung chứa đựng những tri thức khoa học, lý luận, kinh nghiệm, nghệ thuật quản lý… trong lĩnh vực kinh tế, khoa học kinh tế và hoạt động kinh tế của con người, của các tổ chức, cá nhân, các doanh nghiệp và các cấp quản lý trên bình diện khác nhau ở cả tầm vĩ mô (thế giới, khu vực, trong nước…) lẫn vi mô (các vấn đề của cá nhân, doanh nghiêp, công ty…) nhằm trang bị những tri thức kinh tế cơ bản và chuyên sâu cho mọi người.
Ở nước ta, sách kinh tế còn được hiểu là loại sách có nội dung kinh tế, trực tiếp phục vụ cho việc tuyên truyền và quán triệt đường lối, quan điểm phát triển kinh tế của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, bao gồm cả những vấn đề chiến lược phát triển, cũng như những vấn đề thuộc chủ trương, phương hướng, nhiệm vụ phát triển kinh tế của đất nước trong từng thời kỳ, giai đoạn và hằng năm; giới thiệu kiến thức kinh tế, kinh nghiệm 14 phát triển kinh tế của các nước trên thế giới, hội nhập quốc tế và kinh tế đối ngoại, v., góp phần nâng cao sự hiểu biết về kinh tế cho cán bộ, đảng viên và mọi người dân nhằm thực hiện thắng lợi đường lối phát triển kinh tế của đất nước. Phân loại sách kinh tế Trong xu thế toàn cầu hóa, đời sống kinh tế của mỗi quốc gia, dân tộc không ngừng vận động và biến đổi. Để đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế, thể loại sách kinh tế cũng phát triển không ngừng cả về số lượng và chất lượng, phong phú về nội dung, thể loại sách. Trên cơ sở đó, có thể phân ra thành các loại sách kinh tế: * Phân loại theo nội dung của sách, có thể chia sách kinh tế thành các loại sau: - Sách lý luận kinh tế: bao gồm các sách kinh tế có nội dung đề cập các vấn đề lý luận về kinh tế thị trường, kinh tế chính trị Mác - Lênin, những vấn đề về kinh tế vĩ mô, những vấn đề kinh tế vi mô, sách luật về kinh tế; các sách nghiên cứu, chuyên khảo, chuyên đề về lĩnh vực kinh tế.
- Sách đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng về kinh tế: bao gồm Văn kiện Đảng, Văn kiện Đại hội thời kỳ đổi mới, và các nghị quyết Trung ương (theo nhiệm kỳ Đại hội) về phát triển kinh tế; đặc biệt quan trọng là sách về đổi mới sự lãnh đạo của Đảng về kinh tế. - Sách tổng kết lý luận và thực tiễn: sách tổng kết của Đảng và Nhà nước, các ngành, các địa phương, các sách tổng kết lý luận - thực tiễn đổi mới; * Phân loại theo đối tượng sử dụng, có thể chia sách kinh tế thành các loại sau: - Sách kinh tế dành cho các nhà nghiên cứu, các nhà hoạch định chính sách kinh tế từ Trung ương xuống đến các địa phương. - Sách kinh tế dành cho các tổ chức kinh tế, các chủ doanh nghiệp. - Sách kinh tế dành cho cán bộ.
15 - Sách kinh tế dành cho các đối tượng ở xã, phường, thị trấn. - Sách kinh tế dành cho các đối tượng ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo.