Chương 1 CỞ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN 1. Một số khái niệm liên quan 1. Quản lý và quản lý nhà nước Quản lý Do xuất phát từ những góc độ tiếp cận nghiên cứu khác nhau, nên có rất nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra các khái niệm khác nhau về quản lý. Henrry Fayol (1886 - 1925), người tiếp cận quản lý theo quy trình, quan niệm rằng: Quản lý là một tiến trình bao gồm tất cả các khâu: lập kế hoạch, tổ chức, phân công, điều khiển và kiểm soát các nỗ lực của cá nhân, bộ phận và sử dụng có hiệu quả nguồn lực vật chất khác của tổ chức để đạt được mục tiêu đề ra.
Robbins đã đề xuất khái niệm về quản lý: Quản lý là tiến trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát những hành động của các thành viên trong tổ chức và sử dụng tất cả các nguồn lực khác của tổ chức nhằm đạt mục tiêu đã đề ra.[44] Từ năm 1950 trở lại đây nhiều công trình nghiên cứu về lý thuyết và thực hành quản lý với các cách tiếp cận khác nhau, bao gồm tiếp cận theo kinh nghiệm; theo hành vi quan hệ cá nhân; tiếp cận theo lý thuyết quyết định; tiếp cận toán học; tiếp cận theo các vai trò quản lý. Từ những cách tiếp cận khác nhau đó, có nhiều khái niệm khác nhau về quản lý như: 11 - Quản lý là nghệ thuật nhằm đạt mục đích thông qua những nỗ lực của người khác. - Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả cách hoạt động của những người cộng sự cùng chung một tổ chức. - Quản lý là quá trình phối hợp các nguồn lực nhằm đạt được những mục đích của tổ chứ.
Như vậy, từ những quan niệm của các nhà khoa học ở trên, có thể hiểu: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động. Quản lý Nhà nước Thuật ngữ “Quản lý nhà nước” được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Theo nghĩa rộng: “Quản lý nhà nước là sự chỉ huy, điều hành của các cơ quan nhà nước (lập pháp, hành pháp và tư pháp) để thực thi quyền lực Nhà nước, thông qua các văn bản quy phạm pháp luật” [22]. Theo nghĩa hẹp: Quản lý nhà nước chủ yếu là quá trình tổ chức, điều hành của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi của con người theo pháp luật, nhằm đạt được những mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ quản lý nhà nước.
Đồng thời các cơ quan nhà nước còn thực hiện các hoạt động có tính chấp hành, điều hành, hành chính nhà nước nhằm xây dựng, tổ chức bộ máy và củng cố chế độ công tác nội bộ của mình.[22] Từ các nghĩa rộng, hẹp khác nhau ở trên, có thể đề xuất khái niệm: Quản lý nhà nước là hoạt động thực hiện quyền lực nhà nước của các cơ quan trong bộ máy nhà nước nhằm thực hiện các chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước trên cơ sở các quy luật phát triển xã hội, nhằm mục đích ổn định và phát triển đất nước. 12 Như vậy, QLNN là một dạng đặc biệt của quản lý, được sử dụng các quyền lực nhà nước như lập pháp, hành pháp và tư pháp để quản lý mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Trong đó, QLNN mang tính quyền lực đặc biệt là tính tổ chức cao, và có mục tiêu chiến lược, chương trình kế hoạch để thực hiện mục tiêu. QLNN không có sự tách biệt tuyệt đối giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lý và nó luôn đảm bảo tính liên tục, ổn định trong tổ chức.
Nông thôn mới, xây dựng nông thôn mới Nông thôn Nông thôn (Countryside) được xem là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị của các thành phố, thị xã, thị trấn. Ở đây có nền kinh tế - xã hội chưa phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của người dân còn gặp nhiều khó khăn về mọi mặt. Đơn vị quản lý hành chính nhà nước được thực hiện bởi cấp xã (Village), huyện (District). Do đó, khi đề cập đến khu vực nông thôn là nhằm phân biệt về điều kiện cơ sở vật chất, cơ sở hạ tầng với thành thị.
Nông thôn Việt Nam luôn gắn liền với các danh từ nông nghiệp, nông dân. Bởi vì, khi nói đến nông thôn là nói đến những vùng đất, ở đó người dân sinh sống chủ yếu bằng nông, lâm, ngư nghiệp. Họ là những người cung cấp nguồn lương thực, thực phẩm và nguyên liệu cho thị trường trong nước và xuất khẩu. Người nông dân Việt Nam phần lớn có trình độ thấp, chưa qua đào tạo, chưa tiếp cận và ứng dụng được công nghệ nông nghiệp hiện đại để phát triển quá trình sản xuất nông nghiệp của mình.
Hiện nay ở Việt Nam, khái niệm “Nông thôn” được thống nhất với quy định tại điều 1 Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/8/2009 của Bộ nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cụ thể: Nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là ủy ban nhân dân xã. 13 Nông thôn mới Nông thôn mới (New countryside) là một chủ trương của Đảng đồng thời cũng là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội để giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn nhằm từng bước xây dựng xã hội NT ổn định, hoà thuận, dân chủ, có đời sống văn hoá phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo động lực cho phát triển nông nghiệp và xây dựng NTM, nâng cao đời sống nhân dân. Theo Nghị quyết số 19-NQ/TW, ngày 16/6/2022 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII vừa ban hành về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Xây dựng Nông thôn mới phát triển toàn diện, bền vững gắn với đô thị hóa, bảo đảm thực chất, đi vào chiều sâu, hiệu quả, vì lợi ích của người dân.
Tiếp tục hoàn thiện các tiêu chi xây dựng nông thôn mới; thực hiện xây dựng nông thôn mới nâng cao, thôn thôn mới kiểu mẫu.Quy hoạch kiến trúc khu dân cư, công trình, nhà ở phù hợp với truyền thống văn hóa, cảnh quan, môi trường, điều kiện thực tế của từng địa phương. Cải thiện điều kiện sống, nhà ở, đổi mới tư duy, nếp sống, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội, thu hẹp khoảng cách phát triển nông thôn và thành thị, giữa các vùng miền. Đầu tư xây dựng hạ tầng nông thôn đồng bộ, hiện đại, kết nối với đô thị, nhất là các khu vực ven đô thị lớn, thị trấn, thị tứ, từng bước tiện cận về điều kiện hạ tầng, dịch vụ của đô thị; Khẩn trương, quyết liệt xử lý, khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, nhất là rác thải, nước thải. Xây dựng cảnh quan nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp, văn minh, giàu bản sắc văn hóa truyền thống.
Nghĩa là, NTM là hướng nông thôn mà trong đó đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông dân được quan tâm đào tạo, hướng dẫn, tiếp thu các tiến bộ khoa học kỹ thuật và giữ vai trò làm chủ nông thôn 14 mới. Bên cạnh đó, nông thôn mới phải có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ. Xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ.
Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn được giữ vững và duy trì ổn định. Xây dựng nông thôn mới Xây dựng NTM (New countryside construction) là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn của Đảng và nhà nước để cộng đồng dân cư ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp; phát triển sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ); có nếp sống văn hoá, môi trường và an ninh nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Xây dựng NTM là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. NTM không chỉ là vấn đề KT - XH, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp.
Xây dựng NTM là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của sự nghiệp CNH, HĐH quê hương, đất nước; đồng thời góp phần cải thiện, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân sinh sống ở địa bàn nông thôn. Quản lý nhà nước về xây dựng huyện nông thôn mới Từ khái niệm “Quản lý nhà nước”, “nông thôn mới”, “xây dựng nông thôn mới” có thể thấy nội hàm quản lý nhà nước về xây dựng huyện nông thôn mới chính là việc Nhà nước sử dụng vai trò, chức năng, nhiệm vụ và quyền lực pháp lý nhằm hoạch định chiến lược, xây dựng các chính sách, kế hoạch và triển khai các chương trình hỗ trợ nhằm tác động tới sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực nông thôn thuộc huyện quản lý, làm cho huyện nông thôn phát triển toàn diện và đồng bộ, có kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội hiện đại; làng xã văn minh, sạch đẹp; sản xuất phát triển bền vững theo 15 hướng nền kinh tế hàng hoá; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị vững mạnh và được tăng cường; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nội dung quản lý nhà nước về xây dựng huyện nông thôn mới 1. Công tác phổ biến, tuyên truyền xây dựng huyện nông thôn mới Trong xây dựng nông thôn mới, công tác phổ biến, tuyên truyền là một trong những nhân tố quyết định làm nên sự thành công.