phần mở đầu, kết luận và các phụ lục, luận văn đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: - Chƣơng 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về QLNN về VTTNĐ - Chƣơng 2. Phƣơng pháp nghiên cứu và thiết kế luận văn - Chƣơng 3. Thực trạng công tác QLNN về VTTNĐ ở Việt Nam giai đoạn 2010-2015 - Chƣơng 4.
Định hƣớng và một số giải pháp hoàn thiện công tác QLNN về VTTNĐ ở Việt Nam 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ VẬN TẢI THỦY NỘI ĐỊA 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Khái quát về VTTNĐ Vận tải thủy nội địa ra đời sớm nhất so với các ngành vận tải khác nhƣ: Vận tải đƣờng biển, vận tải đƣờng sắt, vận tải đƣờng bộ, vận tải đƣờng hàng không. Chính vì vậy vận tải thủy nội địa có những đặc điểm riêng, đó là: - Đặc điểm lớn nhất của hoạt động vận tải là mang tính phục vụ.
Đặc điểm này chỉ rõ vai trò của vận tải trong nền kinh tế quốc dân. - Mang tính thông nhất giữa sản xuất và tiêu thụ. Tiêu thụ và sản xuất gắn chặt với nhau một cách đồng thời. Tính thống nhất giữa sản xuất và tiêu thụ đƣợc xét trên 3 mặt: Thời gian, không gian và quy mô.
- Trong hoạt động vận tải không có sản xuất dự trữ. Đây là do tính thống nhất giữa sản xuất và tiêu thụ. Do đó, trong sản xuất vận tải phải có dự trữ phƣơng tiện để đáp ứng nhu cầu của vận tải. - Trong vận tải không có hoạt động trung gian giữa sản xuất và tiêu thụ.
- Là hoạt động sản xuất phức tạp bao gồm nhiều bộ phận hợp thành (Cục ĐTNĐ Việt Nam, 2014) 1. Những công trình có liên quan đến đề tài đã đƣợc công bố Giao thông vận tải đƣờng thuỷ nội địa đã có quá trình phát triển lâu đời do điều kiện sông nƣớc tự nhiên phong phú và sự tiện dụng của bản thân phƣơng thức vận tải này. Trong suốt chiều dài lịch sử hoạt động vận tải thuỷ nội địa luôn gắn liền với các giai đoạn phát triển kinh tế, xã hội của đất nƣớc và đóng góp phần tích cực vào hoạt động giao thông vận tải chung toàn quốc. Hiện nay, khi phƣơng thức vận tải bằng đƣờng bộ đang quá tải, việc vận tải bằng đƣờng thủy nội địa ngày càng có xu hƣớng tăng cao bởi những 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ƣu việt của phƣơng thức vận tải này mang lại nhƣ chí phí rẻ, ít ô nhiễm môi trƣờng, vận tải đƣợc hàng siêu trƣờng siêu trọng.
Khi nhu cầu vận tải bằng đƣờng thủy nội địa tăng, cũng đòi hỏi công tác quản lý nhà nƣớc về vấn đề này phải có những thay đổi cho phù hợp. Dƣới đây là một số công trình nghiên cứu đã và đang đƣợc triển khai có liên quan đến đề tài đã đƣợc công bố chính thức: - Bộ GTVT đã ra Quyết định số 1385/QĐ-BGTVT ngày 17/4/2015 phê duyệt Đề án Tái cơ cấu vận tải thủy nội địa đến năm 2020. Theo đó, Đề án hƣớng tới mục tiêu cụ thể về sản lƣợng, thị phần, phƣơng tiện, phát triển vận tải sông pha biển, số lƣợng luồng, tuyến, cảng, bến thủy nội địa. - Tạp chí Biển và Bờ số ra tháng 8/2016 với chủ đề “Đƣờng thủy nội địa Việt Nam – Hội nhập và phát triển” Trong Tạp chí Biển và Bờ số ra tháng 8 năm 2016 có đăng các bài báo cáo khoa học tại Hội thảo quốc tế: Đƣờng thủy nội địa Việt Nam – Hội nhập và phát triển.
Trong đó, có một số bài liên quan đến đề tài nghiên cứu nhƣ: Giao thông thủy nội địa trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa, Tăng cƣờng đào tạo nâng cao chất lƣợng, một động lực cho phát triển giao thông ĐTNĐ, Ứng dụng kỹ thuật đo sau đa tia trong khảo sát luồng ĐTNĐ. - Giáo trình bổ túc cấp giấy chứng nhận khả năng chuyên môn máy trƣởng hạng nhì môn Kinh tế vận tải của Cục ĐTNĐ Việt Nam năm 2014 Giáo trình này của Cục Đƣờng thủy nội địa Việt Nam biên soạn năm 2014, trong đó bao gồm tài liệu của các môn học để bổ túc nâng hạng giấy chứng nhận khả năng chuyên môn thuyền trƣởng hạng ba. Trong các môn học 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có môn Kinh tế vận tải có giảng dạy về vị trí, vai trò, đặc điểm của ngành VTTNĐ. - Luận văn Thạc sỹ :Ngành vận tải biển Việt Nam.
Thực trạng và giải pháp phát triển năm 2011của Nguyễn Thị Hằng Đây là luận văn nghiên cứu về lĩnh vực vận tải biển Việt Nam, có tính chất gần giống với ngành vận tải thủy nội địa. Luận văn nghiên cứu thực trạng ngành vận tải biển Việt Nam, đƣa ra những đánh giá chung và đề xuất giải pháp phát triển vận tải biển. - European Parliamentary Research Service Blog có bài viết: Inland waterways in the EU nói về thực trạng và kinh nghiệm quản lý nhà nƣớc về vận tải thủy nội địa ở EU - Viện chiến lƣợc và phát triển giao thông vận tải có đăng bài dịch: Kinh nghiệm phát triển vận tải thủy nội địa của ba nước Trung Quốc, Ấn Độ và Brasil. Trong đó có nêu vắn tắt kinh nghiệm phát triển vận tải thủy nội địa của Trung Quốc.
Chúng ta có thể rút ra một số bài học để áp dụng cho Việt Nam do Việt Nam và Trung Quốc có nhiều điểm tƣơng đồng về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và văn hóa. - Ngoài ra, trong báo cáo tổng kết các năm 2010-2015 của Cục Đƣờng thủy nội địa Việt Nam cũng đã chỉ ra thực trạng của ngành VTTNĐ Việt Nam, những việc đã làm đƣợc, phƣơng hƣớng trong các năm tiếp theo. Tuy nhiên cũng chƣa đƣa ra đƣợc giải pháp tồng thể để hoàn thiện công tác QLNN về VTTNĐ trong thời gian tới. Tính đến thời điểm hiện tại theo nghiên cứu của tác giả vẫn chƣa có công trình nghiên cứu đi sâu vào lĩnh vực quản lý nhà nƣớc về vận tải đƣờng thủy nội địa.
Một số nội dung đƣợc đề cập trong thời gian qua chỉ mang tính 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chất phản ánh thực trạng của hoạt động vận tải thủy nội địa và thực trạng công tác quản lý nhà nƣớc về vận tải thủy nội địa mà chƣa phân tích những ƣu nhƣợc điểm của công tác quản lý nhà nƣớc về VTTNĐ cũng nhƣ đƣa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác QLNN về vận tải đƣờng thủy nội địa để phƣơng thức vận tải này phát triển hơn, xứng đáng với tiềm năng của nó. Những khoảng trống cần nghiên cứu Nền kinh tế thế giới đang dần dần phục hồi với xu thế vận tải hàng hóa quốc tế, xu thế container hóa ngày càng mạnh mẽ, vận tải bằng đƣờng biển (đặc biệt là vận tải container) bắt đầu tăng tốc trở lại, các loại hình vận tải hỗ trợ cho hoạt động vận tải biển trong đó có đƣờng thủy nội địa có nhiều tiềm năng và cơ hội để phát triển. Các quốc gia châu âu nhƣ: Hà Lan, Bỉ, Đức…vv có lợi thế về sông ngòi, hệ thống vận tải thủy ở các quốc gia này phát triển. Một số quốc gia khác trong khu vực châu Á và Đông Nam Á nhƣ: Ấn Độ, Trung Quốc, Inđonesia, Thái Lan…vv cũng có hệ thống vận tải thủy đƣợc đầu tƣ bài bản, vận tải thủy đƣợc lựa chọn là bƣớc đột phá trong phát triển giao thông vận tải và kinh tế xã hội nói chung.
Tiềm năng vận tải thủy nội địa của các nƣớc trong khu vực Châu Á Thái Bình Dƣơng (ESCAP) ở thế kỷ 21 sẽ đƣợc phát triển hơn Phát triển vận tải thủy nội địa là đầu mối quan tâm chính của nhiều quốc gia nhằm đạt mục tiêu phát triển một nền kinh tế bền vững, môi trƣờng ổn định, tiết kiệm năng lƣợng và giảm chi phí xã hội. Sự phát triển mạnh mẽ của một số nƣớc khu vực trong điều kiện hội nhập Đông Nam Á và thực hiện các hiệp định mậu dịch tự do ngày càng sâu rộng, mở ra thị trƣờng rộng lớn nhƣng cũng tạo ra sự cạnh tranh quyết liệt. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kinh tế thế giới tuy bắt đầu đã hồi phục nhƣng còn nhiều khó khăn, bất ổn; sự điều chỉnh chính của các nƣớc, nhất là nƣớc lớn sẽ có tác động đến nƣớc ta. Theo đánh giá của tổ chức ngân hàng thế giới và Liên hợp quốc, xác định giao thông vận tải luôn là xƣơng sống của nền kinh tế, đặc biệt đối với các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam.
Trong hệ thống giao thông vận tải, lĩnh vực vận tải đƣờng thủy nội địa đƣợc xác định là phƣơng thức vận tải có nhiều ƣu việt: nhƣ vận tải khối lƣợng lớn, giá cả hợp lý, giảm ô nhiễm môi trƣờng…vv. Do đó, trƣớc bối cảnh quốc tế nhƣ hiện nay sẽ phải làm gì đề hoàn thiện công tác QLNN để VTTNĐ của Việt Nam không bị tụt hậu trong nền kinh tế mở và hội nhập sâu rộng nhƣ hiện nay. - Ngành vận tải thủy nội địa nƣớc ta phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức, đặt biệt là trƣớc tình hình diễn biến phức tạp của nền kinh tế thế giới và trong nƣớc, ảnh hƣớng đến ổn định kinh tế vĩ mô. Trƣớc tình hình đó, Chính phủ đã ban hành Nghị Quyết số 11/NQ-CP ngày 24/2/2011 về các nhóm giải pháp chủ yếu để thực hiện nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách hiện nay là kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội với các nội dung chủ yếu: thắt chặt chính sách tiền tệ, thực hiện chính sách tài khóa chặt chẽ, cắt giảm đầu tƣ công.
Những khó khăn của nền kinh tế đã tác động ảnh hƣởng sâu sắc đến hoạt động giao thông vận tải thủy nội địa; nhiều công trình, dự án đầu tƣ phải dừng, giãn tiến độ ảnh hƣởng lớn đến chất lƣợng, tiến độ công trình hiệu quả đầu tƣ và gây khó khăn cho công tác đảm bảo giao thông. Việc sử dụng vốn ngân sách nhà nƣớc để đầu tƣ kết cấu hạ tầng giao thông đƣờng thủy sẽ là khó khăn, khó huy động đƣợc nguồn vốn lớn. Vì vậy, việc nghiên cứu làm sao để sử dụng hiệu quả vốn đầu tƣ công và kêu gọi vốn đầu tƣ ngoài ngân sách là hết sức quan trọng để thúc đấy VTTNĐ phát triển trong giai đoạn hiện nay. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Hiện tại, lực lƣợng cán bộ QLNN về VTTNĐ còn mỏng, thiếu cán bộ có năng lực tâm huyết với nghề để đáp ứng với yêu cầu nhiệm vụ QLNN của ngành.