phần mở đầu, kết luận, danh mục viết tắt, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn đƣợc kết cấu thành 3 Chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở khoa học của quản lý Nhà nƣớc tại Chi cục Hải quan Chƣơng 2: Thực trạng quản lý Nhà nƣớc tại Chi cục Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện quản lý Nhà nƣớc tại Chi cục Hải quan cửa khẩu sân bay quốc tế Nội Bài 8 Luan van Chƣơng 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ HẢI QUAN TẠI CHI CỤC HẢI QUAN 1. Một số vấn đề lý luận về Hải quan và Chi cục Hải quan 1. Khái niệm Hải quan Theo Đại từ điển Tiếng Việt, Hải quan là “công tác kiểm soát, đánh thuế hàng hóa xuất nhập cảnh”, hoặc là “cơ quan làm công tác kiểm soát, đánh thuế hàng hóa xuất nhập cảnh” [31,771] Theo Tổ chức Hải quan thế giới “Hải quan là cơ quan chính phủ chịu trách nhiệm thi hành luật Hải quan và chịu trách nhiệm thu thuế và lệ phí xuất nhập khẩu, đồng thời cũng chịu trách nhiệm thi hành các luật lệ khác liên quan tới việc nhập khẩu, quá cảnh và xuất khẩu hàng hoá. Nhà nƣớc Việt Nam quản lý lĩnh vực hải quan thông qua việc ban hành pháp luật, chính sách và quy định Hải quan Việt Nam có nhiệm vụ thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hóa, phƣơng tiện vận tải; phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; thống kê hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và quy định khác của pháp luật có liên quan; kiến nghị chủ trƣơng, biện pháp quản lý nhà nƣớc về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh và chính sách thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
Mục đích của Hải quan Là ngành thực hiện nhiệm vụ đối ngoại quan trọng của chính phủ, tiến hành các biện pháp kiểm tra nhà nƣớc về Hải quan tại các cửa khẩu, thu thuế xuất nhập khẩu, thuế gián thu và các lệ phí khác có liên quan tới hoạt động đối ngoại, chống buôn lậu qua biên giới, thực hiện thống kê hàng hoá thực xuất và thực nhập. Chi cục Hải quan 1. Khái niệm Theo quy định tại Điều 14 Luật Hải quan 2014, hệ thống tổ chức của Hải quan Việt Nam gồm: Tổng cục Hải quan; Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng; Chi cục Hải quan, Đội Kiểm soát Hải quan và đơn vị tƣơng đƣơng [37]. Nhƣ vậy, trong số các đơn vị có tƣ cách pháp nhân, có trụ sở, con dấu và tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nƣớc theo quy định của pháp luật của hệ thống tổ chức Hải quan Việt Nam, Chi cục Hải quan là đơn vị QLNN về Hải quan cấp cơ sở.
Căn cứ vào khối lƣợng công việc, quy mô, tính chất hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, đặc thù, điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa bàn để Chính phủ quy định tiêu chí thành lập Cục Hải quan; quy định cụ thể tổ chức, nhiệm vụ, hoạt động của Hải quan các cấp. Sau đó, căn cứ Luật Hải quan hiện hành, Quyết định của Thủ tƣớng Chính phủ quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Tổng cục Hải quan trực thuộc Bộ Tài chính, căn cứ Quyết định của Bộ trƣởng Bộ Tài chính về quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố trực thuộc Tổng cục Hải quan, Tổng cục trƣởng Tổng Cục Hải quan ký ban hành Quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Chi cục Hải quan trực thuộc Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố. Theo đó, Chi cục Hải quan (bao gồm Chi cục Hải quan cửa khẩu và Chi cục Hải quan 10 Luan van ngoài cửa khẩu) là đơn vị trực thuộc Cục Hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố (sau đây gọi tắt là Cục Hải quan tỉnh) có chức năng trực tiếp thực hiện các quy định quản lý nhà nước về hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh; tổ chức thực hiện pháp luật về thuế và thu khác đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; phòng, chống buôn lậu, chống gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, phòng, chống ma túy trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan theo quy định của pháp luật. Đối với Chi cục Hải quan CKSBQT Nội Bài, căn cứ các quy định trên, Cục trƣởng Cục Hải quan Hà Nội đã ký ban hành quyết định số 2061/QĐ- HQHN ngày 31/12/2013 quy định nhiệm vụ cụ thể của Chi cục Hải quan CKSBQT Nội Bài và nhiệm vụ của các Đội, Tổ công tác thuộc Chi cục [19] 1.
Chức năng - Trực tiếp thực hiện các quy định quản lý nhà nƣớc về hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh, phƣơng tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh; - Tổ chức thực hiện pháp luật về thuế và thu khác đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu; - Phòng, chống buôn lậu, chống gian lận thƣơng mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, phòng, chống ma túy trong phạm vi địa bàn hoạt động hải quan theo quy định của pháp luật. Những vấn đề cơ bản về quản lý Nhà nƣớc về Hải quan tại Chi cục Hải quan 1. Khái niệm quản lý nhà nước về Hải quan Quản lý nhà nƣớc hiểu theo nghĩa rộng là hoạt động tổ chức, điều hành của các cơ quan nhà nƣớc (lập pháp, hành pháp và tƣ pháp) để thực thi quyền lực Nhà nƣớc, thông qua các văn bản quy phạm pháp luật. 11 Luan van Theo nghĩa hẹp, QLNN chủ yếu là quá trình tổ chức, điều hành của hệ thống các cơ quan hành chính nhà nƣớc đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động cụ thể của con ngƣời theo pháp luật và bằng pháp luật nhằm đạt đƣợc những mục tiêu và yêu cầu đặt ra của QLNN dựa trên những điều kiện và quy luật khách quan của đời sống xã hội.
Tham gia vào quá trình QLNN gồm chủ thể QLNN (các cơ quan, ngƣời có thẩm quyền trong các cơ quan nhà nƣớc) và đối tƣợng QLNN (các cá nhân, cơ quan, tổ chức trong phạm vi tác động của QLNN) quản lý trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội nhƣ: quốc phòng, an ninh, kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục, khoa học, công nghệ. nhằm duy trì sự ổn định và thúc đẩy sự phát triển bền vững trong đời sống xã hội; nội dung, hình thức, phƣơng pháp và công cụ QLNN do pháp luật quy định. Đối với QLNN về Hải quan, hiểu theo nghĩa rộng là một mặt của công tác QLNN về kinh tế, có vị trí quan trọng trong thực thi chính sách kinh tế của Nhà nƣớc, đặc biệt là hoạt động xuất nhập khẩu. Công tác QLNN về hải quan có vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội thông qua việc phát triển xuất nhập khẩu, thu hút đầu tƣ nƣớc ngoài, phát triển du lịch, giao thƣơng quốc tế, khuyến khích sản xuất trong nƣớc, đóng góp nguồn thu cho ngân sách nhà nƣớc, góp phần bảo vệ an ninh kinh tế, an ninh quốc gia.
Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng với nền kinh tế thế giới, tạo ra nhiều cơ hội phát triển ngành Hải quan song đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức lớn nhƣ: sự gia tăng về quy mô, tính phức tạp của các hoạt động thƣơng mại quốc tế, nguy cơ khủng bố, ô nhiễm môi trƣờng và sức khoẻ cộng đồng; nghĩa vụ thực hiện các cam kết quốc tế trong lĩnh vực hải quan mà Việt Nam tham gia ký kết hoặc là thành viên; yêu cầu tạo điều kiện thuận lợi tối đa về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh lãnh thổ Việt Nam. 12 Luan van Hiểu theo nghĩa hẹp, QLNN về hải quan là quá trình tổ chức, điều hành hệ thống tổ chức của Hải quan Việt Nam đối với các hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hàng hoá, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, phƣơng tiện vận tải theo các quy định của pháp luật nhằm bảo đảm thực hiện chính sách của Nhà nƣớc về phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học và công nghệ; hợp tác và giao lƣu quốc tế; bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia, lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Đặc điểm quản lý nhà nước về Hải quan Quản lý nhà nƣớc tại Chi cục Hải quan có các đặc điểm của QLNN về hải quan, song do là đơn vị QLNN về hải quan cấp cơ sở nên một số chức năng QLNN về hải quan bị thu hẹp, chủ yếu trọng tâm đối với các chức năng có tính chất thực thi, thực hiện công vụ. Cụ thể nhƣ sau: Thứ nhất, về chủ thể quản lý của Chi cục Hải quan Theo Luật Hải quan 2014 quy định tại Điều 100, cơ quan quản lý nhà nƣớc về hải quan gồm: (1).
Chính phủ thống nhất quản lý nhà nƣớc về hải quan. Bộ Tài chính chịu trách nhiệm trƣớc Chính phủ thực hiện thống nhất quản lý nhà nƣớc về hải quan. Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm phối hợp với Bộ Tài chính trong việc quản lý nhà nƣớc về hải quan. Ủy ban nhân dân các cấp trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm tổ chức thực hiện pháp luật về hải quan tại địa phƣơng [37] Hải quan Việt Nam đƣợc tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung, thống nhất.
Hiện nay, Tổng cục Hải quan là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, có chức năng tham mƣu giúp Bộ trƣởng Bộ Tài chính QLNN về hải quan 13 Luan van và tổ chức thực thi pháp luật về hải quan. Tổng cục trƣởng Tổng cục Hải quan thống nhất quản lý, điều hành hoạt động của Hải quan các cấp; Hải quan cấp dƣới chịu sự quản lý, chỉ đạo của Hải quan cấp trên. Đối với Chi cục Hải quan, chủ thể quản lý đƣợc quy định tại Điều 5 Quyết định số 1169/QĐ-TCHQ ngày 09/6/2010, cụ thể nhƣ sau: (1). Cục trƣởng Cục Hải quan tỉnh chỉ đạo, quản lý trực tiếp và toàn diện hoạt động của Chi cục Hải quan.
Chi cục Hải quan chịu sự kiểm tra, hƣớng dẫn về công tác chuyên môn, nghiệp vụ của các đơn vị chức năng thuộc Cục Hải quan tỉnh.