CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ TẠI CÁC ĐỊA PHƯƠNG CẤP TỈNH 1. Lý luận chung về quản lý nhà nước đối với lĩnh vực giao thông đường bộ Giao thông và giao thông đường bộ Giao thông là nói đến “việc đi lại từ chỗ này qua chỗ kia bằng phương tiện chuyên chở”.[20] Giao thông đường bộ được hiểu là một hệ thống bao gồm các phương tiện và người tham gia giao thông đường bộ; vận tải, kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ và các quy tắc nhất định. [20] Quản lý nhà nước về giao thông đường bộ Quản lý Nhà nước là sự tác động của chủ thể mang quyền lực nhà nước, chủ yếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý. Nhằm thực hiện các chức bằng đối nội và đối ngoại của nhà nước.
Khái niệm trên định nghĩa một cách chung nhất về Quản lý nhà nước trong mọi lĩnh vực. Lĩnh vực nào cũng cần có sự quản lý của Nhà nước, trong đó nhiệm vụ quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh tế đóng vai trò quan trọng. Nhìn chung Nhà nước là chủ thể mang quyền lực, Nhà nước phải tác động đến đối tượng và tác động như thế nào sao cho thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ của mình. Nhà nước không những quản lý để tăng trưởng nền kinh tế mà còn ổn định xã hội.
[21] Quản lý nhà nước giao thông đường bộ là toàn bộ hoạt động có tổ chức, có định hướng, mang tính quyền lực của nhà nước trong quá trình quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện các quy định về giao thông đường bộ, thiết lập, duy trì trật tự, an toàn giao thông đường bộ, xây dựng văn hóa giao thông, bảo đảm giao thông đường bộ thông suốt, an toàn nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế. Nội dung quản lý nhà nước về giao thông đường bộ Theo góc độ tiếp cận quản lý kinh tế, các nội dung quản lý Nhà nước về giao thông đường bộ bao gồm: Xây dựng và quản lý quy hoạch phát triển giao thông đường bộ Quy hoạch giao thông đường bộ là quy hoạch lĩnh vực chuyên ngành, gồm kết cấu hạ tầng, quy hoạch phương tiện giao thông và vận tải đường bộ. Quy hoạch giao thông đường bộ được lập trên cơ sở chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, đồng bộ với quy hoạch ngành, lĩnh vực; gắn kết chặt chẽ với quy hoạch các chuyên ngành giao thông vận tải khác. Quy hoạch giao thông đường bộ được lập cho ít nhất 10 năm và định hướng phát triển cho ít nhất 10 năm tiếp theo; được điều chỉnh phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn của địa phương.
Việc điều chỉnh quy hoạch phải bảo đảm tính kế thừa của các quy hoạch đã được phê duyệt. [11] Chỉ đạo thực hiện về an toàn giao thông đường bộ Ban An toàn giao thông nghiên cứu, đề xuất với UBND tỉnh có kế hoạch và biện pháp chỉ đạo các sở, ban, ngành và chính quyền các cấp trong việc thực hiện các giải pháp bảo đảm trật tự an toàn giao thông và khắc phục ùn tắc giao thông trên địa bàn; chủ trì việc khắc phục và hạn chế hậu quả do tai nạn giao thông gây ra, xác định nguyên nhân và đề xuất kịp thời biện pháp ngăn chặn. Thực hiện chế độ báo cáo định kỳ hoặc đột xuất về tình hình trật tự an toàn giao thông, tai nạn giao thông và ùn tắc giao thông trên địa bàn[11] Tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật và tuyên truyền giáo dục về giao thông đường bộ. Để bảo đảm thực hiện chức năng quản lý nhà nước về giao thông đường bộ đòi hỏi các cấp, các ngành, các tổ chức và người dân phải chấp hành đúng các văn bản quy phạm pháp luật về giao thông đường bộ.
Các cơ quan quản lý nhà nước về giao thông đường bộ có thẩm quyền xem xét việc các quy định của pháp luật có được thực hiện theo đúng trình tự, đúng nội 7 dung, đúng thời điểm và các điều kiện cụ thể khác hay không. Ở mỗi cấp, bộ máy quản lý nhà nước đều có chức năng thanh tra, kiểm tra việc chấp hành quy định của pháp luật nhằm phát hiện các sai phạm để ngăn chặn kịp thời tránh hậu quả xấu gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân; kịp thời xử lý các vi phạm nhằm đảm bảo việc thực thi pháp luật nghiêm túc, đảm bảo sự bình đẳng giữa những đối tượng sử dụng giao thông đường bộ và các cơ quan quản lý Nhà nước. [11] Tăng cường tuyên truyền pháp luật về giao thông đường bộ. (Quốc hội, 2008) Tổ chức quản lý, bảo trì, bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ Để tổ chức quản lý, bảo trì, bảo vệ kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ, Luật giao thông đường bộ phân đường bộ theo sáu loại gồm: quốc lộ, đường tỉnh, đường huyện, đường xã, đường đô thị và đường chuyên dùng.
Công trình đường bộ xây dựng mới, nâng cấp và cải tạo phải bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện an toàn giao thông cho phương tiện, người tham gia giao thông, trong đó có người đi bộ và người khuyết tật. Công trình đường bộ phải được thẩm định về an toàn giao thông từ khi lập dự án, thiết kế, thi công, trước và trong quá trình khai thác. Người quyết định đầu tư, chủ đầu tư có trách nhiệm bổ sung kết quả thẩm định an toàn giao thông vào dự án. Khu đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế, khu dân cư, khu thương mại - dịch vụ7 và công trình khác phải có hệ thống đường gom được xây dựng ngoài hành lang an toàn đường bộ theo quy định.
[11] Quản lý các phương tiện và hoạt động giao thông đường bộ a) Đăng ký, cấp, thu hồi biển số phương tiện giao thông đường bộ; cấp, thu hồi giấy chứng nhận chất lượng, an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường của phương tiện giao thông đường bộ b) Quản lý đào tạo, sát hạch lái xe; cấp, đổi, thu hồi giấy phép lái xe, chứng chỉ bồi dưỡng kiến thức pháp luật về giao thông đường bộ 8 c) Quản lý hoạt động vận tải và dịch vụ hỗ trợ vận tải; tổ chức cứu nạn giao thông đường bộ (Quốc hội, 2008) Kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo; xử lý vi phạm pháp luật về giao thông đường bộ Quản lý nhà nước về giao thông đường bộ không thể tách rời cơ chế thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định về An toàn giao thông đường bộ nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các vi phạm trong ATGTĐB; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động QLNN đối với ATGTĐB; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Nội dung kiểm tra, giám sát bao gồm việc thực hiện các quy định của pháp luật về giao thông đường bộ, việc thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến an toàn giao thông đường bộ. Đồng thời, xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật khi phát hiện những hành vi vi phạm pháp luật trong đảm bảo an toàn giao thông đường bộ. Các công cụ quản lý nhà nước về giao thông đường bộ 1.
Công cụ hành chính Các phương pháp hành chính trong quản lý là các cách tác động trực tiếp bằng các quyết định dứt khoát mang tính bắt buộc của Nhà nước lên đối tượng và khách thể trong quản lý của Nhà nước nhằm đạt mục tiêu đặt ra trong những tình huống nhất định. Phương pháp này có hai đặc điểm cơ bản là : Tính bắt buộc : các đối tượng quản lý phải chấp hành nghiêm chỉnh các tác động hành chính, nếu vi phạm sẽ bị xử lý kịp thời thích đáng. Tính quyền lực : các cơ quan quản lý Nhà nước chỉ được phép đưa ra các tác động hành chính đúng với thẩm quyền của mình. Vai trò của các phương pháp hành chính là xác lập trật tự kỷ cương làm việc trong hệ thống; khâu nối các phương pháp khác lại thành một hệ thống; 9 có thể giấu được ý đồ hoạt động và giải quyết các vấn đề đặt ra trong quản lý rất nhanh chóng.
Sử dụng các phương pháp hành chính đòi hỏi các cấp quản lý phải nằm vững những yêu cầu chặt chẽ sau : Quyết định hành chính chỉ có hiệu quả cao khi quyết định đó có căn cứ khoa học, được luận chứng đầy đủ về mặt kinh tế. Khi sử dụng các phương pháp hành chính phải gắn chặt quyền hạn và trách nhiệm của cấp ra quyết định, chống việc lạm dụng quyền hành nhưng không có trách nhiệm cũng như chống hiện tượng trốn tránh trách nhiệm, không sử dụng những quyền hạn được phép. Công cụ kinh tế Là phương pháp tác động vào đối tượng quản lý thông qua các lợi ích kinh tế để cho đối tượng bị quản lý lựa chọn phương án hoạt động có hiệu quả nhất trong phạm vi hoạt động. Các phương pháp kinh tế chính là các phương pháp tác động của Nhà nước thông qua sụ vận dụng các phạm trù kinh tế, các đòn bẩy kinh tế, các định mức kinh tế – kỹ thuật; tức là về thực chất các phương pháp kinh tế là một biện pháp để sử dụng các quy luật kinh tế.
Việc sử dụng các phương pháp kinh tế luôn luôn được Nhà nước định hướng, nhằm thực hiện các nhiệm vụ kế hoạch, các mục tiêu từng thời kỳ của đất nước. Nhưng đây không phải là những nhiệm vụ gò ép, mệnh lệnh chủ quan mà là những mục tiêu, nhiệm vụ có căn cứ khoa học và cơ sở chủ động. Nhà nước tác động lên đối tượng quản lý bằng các phương pháp kinh tế theo những hướng sau : Định hướng phát triển chung bằng các mục tiêu, nhiệm vụ phù hợp với điều kiện thực tế của hệ thống, bằng những chỉ tiêu cụ thể cho từng thời gian, từng phân hệ, từng cá nhân của hệ thống.Sử dụng các định mức kinh tế ( mức thuế, mức lãi suất ngân hàng v.v…), các biện pháp đòn bẩy, kích thích kinh tế để lôi cuốn, thu hút, khuyến khích các cá nhân và doanh nghiệp phát triển sản xuất theo hướng vừa lợi nhà, vừa ích nước. 10 Xu hướng chung ngày nay của các quốc gia là mở rộng việc áp dụng các phương pháp kinh tế.