CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Quản lý nhà nước về GTVT nói chung và về VTÔT nói riêng trên thế giới đã hình thành và phát triển từ rất lâu cùng với sự hình thành và phát triển của các phương thức vận tải khác nhau và sự gia tăng của nhu cầu đi lại cũng như vận chuyển hàng hóa. Bởi vậy có thể nói các công trình nghiên cứu về QLNN về VTÔT cũng như đánh giá hiệu quả của nó nói chung là khá phong phú và đa dạng. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu tập trung chủ yếu giải quyết các vấn đề của loại hình VTHK, VTHH chưa có những công trình nghiên cứu chuyên sâu.
Đối với QLNN trên thế giới có các công trình nghiên cứu đặc trưng sau: - J. Trong đó tác giả đã tổng quan các lý thuyết phát triển và đi sâu vào vai trò QLNN trong quá trình phát triển. Tác giả đã xác định 10 vai trò của QLNN trong quá trình phát triển bao gồm: Bảo đảm hàng hóa công cộng, cơ sở hạ tầng; Tìm các giải pháp trong việc tạo ra các quyền và tài sản; Cân đối ngân sách của chính phủ; Tổ chức, phối hợp, điều hòa các các hoạt động trong việc thực hiện các chính sách, chương trình của chính phủ; Bảo đảm sự ổn định trong các dự đoán của mình; Sàng lọc quyết định, khuyến nghị các luật lệ cần được thực hiện; Tạo ra, tăng cường và hoàn thiện thị trường; Điều chỉnh và phân bố quyền và tài sản tạo sự công bằng xã hội; Xây dựng và và tổ chức thực hiện các kế hoạch phát triển; Lựa chọn quy mô và các bước thực hiện cải cách. - Adrienne Curry (1999), “Sáng tạo quản lý dịch vụ công”[28] đã đề cập đến việc quản lý và cung cấp cơ sở hạ tầng giao thông; nghiên cứu chỉ dừng lại QLNN đối với các dịch vụ công trong đó có cơ sở hạ tầng GTVT, chưa làm rõ QLNN đối với lĩnh vực vận tải đường bộ.
7 - Hamid Saeedia, Bart Wiegmansa, Behzad Behdanib, Rob Zuidwijkc (2017), “Phân tích cạnh tranh trong mạng lưới vận tải hàng hóa đa phương thức: Ý nghĩa thị trường của các chiến lược kinh doanh bền vững”[85]. Bài viết đã đề cập đến môi trường cạnh tranh trong vận tải đa phương thức trong xu hướng hội nhập quốc tế, phân tích các yếu tố ảnh hưởng cạnh tranh từ đó đề xuất các chiến lược phù hợp với từng cấu trúc thị trường - James J. Greenb, “Chính sách môi trường, ra quyết định, và ảnh hưởng trong ngành vận tải đường bộ của Mỹ”[87]. Bài viết về các công nghệ và chính sách mới đã nâng cao hiệu quả của các loại xe tải hoạt động tại Hoa Kỳ.
Những cải tiến này làm giảm chi phí vận chuyển cho các doanh nghiệp vận tải và đặt câu hỏi về phản ứng ở cấp độ công ty với những chi phí thấp hơn này. Dựa trên các kết quả phỏng vấn với 8 công ty vận tải đường bộ, bài báo này thảo luận về các yếu tố chính tác động đến quá trình ra quyết định ở cấp độ công ty trong các chế độ chính sách tiết kiệm năng lượng. - Stefan Jacobsson, Per Olof Arnäs, Gunnar Stefansson“Access management in intermodal freight transportation: An explorative study of information attributes, actors, resources and activities” (Quản lý tiếp cận trong vận tải hàng hóa đa phương thức: Một nghiên cứu thăm dò về các thuộc tính thông tin, các chủ thể, nguồn lực và các hoạt động) [82]: Mục đích của nghiên cứu này là để xác định các thuộc tính thông tin hiện có và bắt buộc cần được trao đổi giữa các trung tâm nghiên cứu và các nhà vận chuyển để cải thiện việc quản lý truy cập của họ. Nghiên cứu cho thấy những thiếu sót trong việc trao đổi thông tin giữa các bên liên quan.
Nghiên cứu này đóng góp vào kiến thức mới trong các lĩnh vực Quản lý Hệ thống Vận tải Hàng hoá, Hệ thống Vận tải liên thông và Hệ thống Thông tin (IS). Carrier Managed Transportation in Supply Chain Management [89]. Quản lý vận tải trong quản lý chuỗi cung ứng. Logistics Vận 8 chuyển là một bước không thể thiếu được kết nối sản xuất, lưu trữ và khách hàng cuối cùng.
Rất nhiều nghiên cứu trước đây đã được thực hiện để đạt được các mục tiêu như chi phí thấp, độ chính xác cao về thời gian, dịch vụ khách hàng tốt và tỷ lệ hư hỏng thấp, trong hệ thống giao thông. Tuy nhiên, hầu hết những cải tiến này đều ở mức hoạt động. Có rất ít hợp tác trong chuỗi cung ứng cố gắng tối ưu hóa việc vận chuyển hậu cần từ cấp độ chiến lược. Luận án này đề xuất một chính sách hợp tác mới, đó là mối quan hệ phối hợp giữa nhà cung cấp dịch vụ và khách hàng trong một chuỗi cung ứng.
Tình hình nghiên cứu ở trong nước Nghiên cứu về QLNN về VTÔT nói riêng và vận tải nói chung đã được các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập và thực hiện khá nhiều. Sau đây có thể nêu một số công trình có liên quan đến lĩnh vực này. - Giáo trình Quản lý học của Trường Đại học Kinh tế quốc dân do PGS. Đoàn Thị Thu Hà, PGS.
Nguyễn Thị Ngọc Huyền, TS. Đỗ Thị Hải Hà đồng chủ biên, Nhà xuất bản Đại học Kinh tế quốc dân (2012) [31]. Giáo trình là lý thuyết chung và tổng quan để tiếp cận hiểu về quản lý học. Giáo trình đã biên soạn những nội dung đầy đủ và tổng quát nhất về quản lý học nói chung bao gồm khái niệm về quản lý, các yếu tố cơ bản của quản lý, quá trình quản lý, cách tiếp cận trong quản lý.
Tuy nhiên, Giáo trình không đi sâu cụ thể về một lĩnh vực quản lý nào cụ thể. - Giáo trình Quản lý nhà nước về kinh tế của Trường Đại học Kinh tế quốc dân do GS. Đỗ Hoàng Toàn, PGS. Mai Văn Bưu làm chủ biên, nhã xuất bản Đại học kinh tế quốc dân (2008) [65].
Giáo trình đã cung cấp những kiến thức lý luận, khái quát cơ bản, có tính hệ thống của một môn khoa học về việc Nhà nước quản lý nền kinh tế quốc dân. Giáo trình đã chỉ rõ bản chất QLNN của cơ quan nhà nước với nền kinh tế, đưa ra những quy luật và nguyên tắc QLNN, công cụ quản lý, phương pháp quản lý Nhà nước nói chung đối với 9 nền kinh tế. Tuy nhiên, đây là giáo trình lý thuyết tổng quan, là nền tảng để học tập, nghiên cứu. Giáo trình chưa nghiên cứu, đề cập sâu sắc cho cụ thể một ngành nghề, lĩnh vực cụ thể.
- Trần Thị Lan Hương (chủ biên), Nguyễn Thị Hồng Mai (2006), “Tổ chức quản lý vận tải ô tô”, Nhà xuất bản Giao thông vận tải [34]. Giáo trình tập trung nghiên cứu các vấn đề về quá trình vận tải, phương tiện vận tải ô tô, điều kiện khai thác, các vấn đề về kinh tế, quản lý kinh tế, tổ chức vận tải trong hoạt động vận tải ô tô. Giáo trình chủ yếu đề cập đến hoạt động vận tải, nội dung QLNN chỉ đề cập nội dung chung về vai trò của QLNN với nền kinh tế, nội dung và trách nhiệm QLNN về giao thông đường bộ. Giáo trình chưa đề cập đến QLNN về VTÔT.
- Bài báo “Chất lượng khai thác - giao thông và vấn đề bảo đảm an toàn giao thông trên đường ô tô” của TS. Dương Tất Sinh - Học viện kỹ thuật quân sự, người phản biện PGS. Trần Thị Kim Đăng, Tạp chí Giao thông vận tải, số 12/2015 [45]. Các tác giả đã trình bày khả năng vận dụng lý thuyết đánh giá chất lượng khai thác - giao thông vào điều kiện đường của Việt Nam và xác định khả năng xuất hiện sự cố giao thông đường bộ; giới thiệu một số kết quả áp dụng vấn đề nói trên đối với một số cung đường ở Việt Nam.
Mục đích là góp phần tìm giải pháp phát hiện các cung đường có chất lượng giao thông không đảm bảo, loại trừ vấn đề sự cố và TNGT do có nguyên nhân từ đường. Bài báo đã phân tích yếu tố an toàn giao thông trên đường thông qua 03 yếu tố đặc trưng của phương tiện hoạt động trên đường, đánh giá chất lượng trên 04 tiêu chí; nghiên cứu mối tương quan giữa chất lượng khai thác - giao thông với khả năng bảo đảm ATGT trên một số tuyến đường bộ. Bài báo không đề cập trực tiếp đến QLNN về VTÔT, tuy nhiên bài báo đã nghiên cứu về nội dung mà cơ quan nhà nước quan tâm quản lý về vận tải là vấn đề an toàn vận tải. Bài báo cũng đã chi ra vai trò của quản lý, phân tích cơ sở dữ liệu trong việc đánh giá, xác định chất lượng, quản lý nói chung.
10 - Bài báo “Nghiên cứu mô hình SWOT khi kinh doanh vận tải hành khách bằng xe buýt theo Nghị định 86/2014/NĐ-CP” của PGS. Từ Sỹ Sùa, Tạp chí Giao thông vận tải, số 04/2016 [51]. Bài báo là nghiên cứu áp dụng mô hình phân tích SWTO (Strengths - Điểm mạnh; Weaknesses - Điểm yếu; Opportunities - Cơ hội; Threats - Thách thức) khi kinh doanh vận tải hành khách bằng xe buýt và kinh doanh vận tải hành khách bằng ô tô theo tuyến cố định khi Nghị định 86 có hiệu lực thi hành. Nội dung nghiên cứu đã phân tích, so sánh theo mô hình tiên tiến trên thế giới hoạt động vận tải hành khách bằng xe buýt trong sự điều chỉnh của văn bản quy phạm pháp luật, giữa quy định tại Nghị định 91/2009/NĐ-CP ngày 21/10/2009 và Nghị định 86/2014/NĐ-CP ngày 10/9/2014 quy định về kinh doanh và điều kiện kinh doanh vận tải bằng xe ô tô.
Từ đó, giúp người đọc có cái nhìn tổng thể, toàn diện hơn về loại hình vận tải ô tô này. Tuy nhiên, bài báo chưa đề cập đến vai trò của QLNN đối với hoạt động vận tải bằng xe buýt. - Bài báo “Giải pháp hợp lý hóa mạng lưới tuyến vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt ở Hà Nội đáp ứng nâng cao năng lực vận chuyển” của TS. Nguyễn Thanh Chương, người phản biện PGS.
Vũ Trọng Tích, PGS. Từ Sỹ Sùa, Tạp chí Giao thông vận tải, số 05/2016 [18]. Bài báo nghiên cứu về quy trình xác định mạng lưới tuyến, áp dụng các dạng và cấu trúc của mạng lưới tuyến trong điều kiện của Hà Nội về phối hợp giữa các tuyến xe buýt trong mạng và với các phương thức vận tải khối lượng lớn để nâng cao năng lực phục vụ nhu cầu đi lại trong thành phố.