phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục thì nội dung luận văn được kết cấu thành 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Chƣơng 2: Thực trạng quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh Chƣơng 3: Phương hướng, giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về giáo dục tiểu học trên địa bàn huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh 11 PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ GIÁO DỤC TIỂU HỌC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN 1. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài luận văn 1. Giáo dục tiểu học 1. Khái niệm giáo dục tiểu học Luật Giáo dục 2019 có quy định: “Mục tiêu giáo dục nhằm phát triển toàn diện con người Việt Nam có đạo đức, tri thức, văn hóa, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; có phẩm chất, năng lực và ý thức công dân; có lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phát huy tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và hội nhập quốc tế” [8, Điều 2].
Tại Điều 14, Luật Giáo dục 2019 đã nêu: “Giáo dục tiểu học là bắt buộc ở Việt Nam”, vì nó cung cấp cho trẻ em một nền giáo dục khái quát và cân bằng trong hầu hết các lĩnh vực cần thiết của đời sống. Đối tượng của GDTH là trẻ em từ 06 đến 11 tuổi được đến trường để học những quy ước, quy tắc căn bản trong ứng xử khi tham gia vào đời sống xã hội như cách ứng xử với người lớn tuổi, với bạn bè cùng lứa, có lòng yêu thương con người,…; được tiếp xúc những tri thức về lĩnh vực văn hóa, xã hội và tìm hiểu về các kiến thức khoa học cơ bản. Việc cung cấp GDTH có chất lượng cho học sinh giúp các em phát triển kỹ năng và tiếp thu tri thức có vai trò quan trọng và là nhân tố quyết định sự phát triển của học sinh. Theo Unicef: “Giáo dục tiểu học hình thành nền tảng của sự phát triển.
Ở trường tiểu học, trẻ em học các kỹ năng nền tảng để chuẩn bị cho cuộc sống, công việc, quyền công dân toàn cầu”. 12 Theo Điều lệ trường tiểu học năm 2010: “Trường tiểu học là cơ sở giáo dục đầu tiên trong hệ thống giáo dục phổ thông, có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng. Giáo dục tiểu học được thực hiện trong năm năm học, từ lớp một đến lớp năm. Tuổi của học sinh vào học lớp một là sáu tuổi”.[2] Các trường tiểu học phải tạo ra môi trường lành mạnh, an toàn, vui vẻ và mang lại lòng tin cho trẻ bằng cách cung cấp môi trường đầy sự quan tâm từ thầy, cô giáo, không có các vấn nạn bạo lực học đường, bạo hành trẻ em, lạm dụng trẻ em mà thay vào đó là các mối quan hệ cùng chơi, cùng học, cùng tiến bộ.
Luật Giáo dục 2019 có quy định: “Giáo dục tiểu học nhằm hình thành cơ sở ban đầu cho sự phát triển về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ, năng lực của học sinh. Giáo dục tiểu học chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học trung học cơ sở” [8, Mục 2, Điều 29]. “Giáo dục tiểu học phải bảo đảm cho học sinh nền tảng phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, kỹ năng xã hội; có hiểu biết đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người; có nhận thức đạo đức xã hội; có kỹ năng cơ bản về nghe, nói, đọc, viết và tính toán; có thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ sinh; có hiểu biết ban đầu về hát, múa, âm nhạc, mỹ thuật” [8, Mục 2, Điều 30]. Để phát huy vị trí và vai trò quan trọng của GDTH trong hệ thống giáo dục phổ thông nói riêng và đối với toàn xã hội nói chung, yêu cầu các nội dung GDTH cần có tính toàn diện, cân bằng về các phương diện: giáo dục kiến thức, giáo dục kỹ năng, giáo dục ý thức và thái độ.
Hoạt động GDTH có thể chia thành 03 nội dung chính là: Một là, giáo dục thể chất: bao gồm các yếu tố sức khỏe, vệ sinh và dinh dưỡng. Các yếu tố này thể hiện qua việc giáo dục trẻ thói quen rèn luyện thân 13 thể, giữ gìn vệ sinh, làm quen tham gia các hoạt động thể chất như ca, múa hay các môn thể thao phù hợp với lứa tuổi. Dạy trẻ nên ăn uống như thể nào, món gì để có sức khỏe học tập, mau cao mau lớn để thực hiện những mong ước, giấc mơ của mình. Hai là, giáo dục trí tuệ: các khả năng đọc, viết, tính toán, tri thức khoa học xã hội cơ bản để tạo cơ sở cho trẻ tiếp tục phát triển con đường học tập.
Hoạt động GDTH phải đảm bảo tính cân đối giữa dạy lý thuyết với thực hành, giảm tải những nội dung không cần thiết, quan tâm tới phát triển những kỹ năng có tính chất nền tảng làm cơ sở ban đầu cho sự phát triển của học sinh sau này cũng như chú trọng việc khơi gợi hứng thú, phát hiện năng khiếu của trẻ hơn là nhồi nhét quá nhiều kiến thức khiến trẻ trở nên chán học hay mất khả năng sáng tạo, tự phát huy. Ba là, giáo dục các yếu tố quan hệ xã hội: hướng dẫn, giáo dục trẻ học cách tương tác với người khác. Việc giáo dục này cần sự tham gia của toàn xã hội bao gồm nhà trường, gia đình, bạn bè và cả những người không quen biết trong cùng môi trường sống. Trẻ trong giai đoạn tiểu học như trang giấy trắng có thể dễ dàng bị tất cả yếu tố xung quanh tác động lên tạo ra những vết dơ khó xóa nhòa.
Giáo dục tiểu học mang lại những giá trị lớn lao không chỉ riêng mỗi cá thể mà còn lan toả đến toàn xã hội. GDTH cung cấp cho trẻ em một nền giáo dục cơ bản, nó giúp trẻ hiểu biết tốt hơn về thế giới xung quanh và giúp trẻ em phát triển các kỹ năng cơ bản, kỹ năng tư duy, kỹ năng tự giải quyết vấn đề cũng như cải thiện sức khỏe, thể chất từ đó tạo nền tảng cho một lực lượng lao động mới có năng lực cạnh tranh cao, có trình độ, có kỹ năng tham gia vào quá trình phát triển kinh tế, xây dựng đất nước.1: Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân (Nguồn: Cổng Thông tin điện tử, Chính phủ - 2016) 1. Vai trò, vị trí của giáo dục tiểu học tại Việt Nam Giáo dục tiểu học tại Việt Nam có vai trò then chốt ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ em nói riêng và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia nói chung. Phạm Văn Linh đã nêu một trong những điểm mới trong văn kiện Đại hội XIII của Đảng về giáo dục và đào tạo là: Các yêu cầu hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân cần được nêu ra cụ thể, đảm bảo phát triển hài hòa giữa các vùng miền, giữa khối công lập và 15 ngoài công lập.
Đa dạng hóa các loại hình đào tạo. Đặc biệt, trong bối cảnh kinh tế, xã hội mới cần chú trọng hơn trong hoạt động giáo dục mầm non và cấp tiểu học trong. Bên cạnh đó cần ban hành chính sách phù hợp thực tiễn tạo tiền đề và điều kiện thuận lợi để các lợi ích giáo dục được phân phối công bằng đến mọi công dân. Thúc đẩy xây dựng xã hội học tập, học tập suốt đời.
Củng cố và nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục” [16]. Kết hợp với khái niệm GDTH và quy định về GDTH trong Luật Giáo dục 2019 có thể nhận thấy một số vai trò chính của GDTH tại Việt Nam như bên dưới: Một là, tạo nền tảng ban đầu: GDTH là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân. Cấp học này giúp xây dựng nền tảng kiến thức cơ bản cho trẻ về ngôn ngữ, kỹ năng toán cơ bản, kiến thức khoa học tự nhiên và xã hội cơ bản. Trong giai đoạn này, trẻ em học cách đọc, viết, tính toán và làm quen với các kỹ năng cơ bản phục vụ cho cuộc sống hằng ngày.
Hai là, phát triển tư duy và tạo cơ hội sáng tạo: trẻ em trong độ tuổi này có óc sáng tạo, trí tưởng tượng phong phú, chưa bị bó buộc bởi các yếu tố khách quan như quy định, luật lệ, kinh nghiệm, sự tính toán thiệt hơn như người lớn. Do đó GDTH cần khuyến khích trẻ em phát triển tư duy sáng tạo, cổ vũ trẻ tự tìm tòi, học hỏi, để khám phá thế giới qua trí tò mò của mình và tự giải quyết vấn đề theo cách của mình. Việc này giúp trẻ phát triển khả năng tư duy phản biện khi tiếp nhận một sự vật hay sự việc mới đồng thời kích thích óc sáng tạo của trẻ. Ba là, hình thành giá trị thẩm mỹ, đạo đức và phẩm hạnh đúng đắn: GDTH không chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà còn giáo dục đạo đức và ý thức, lối sống cho trẻ.
Trẻ em trong độ tuổi tiểu học chưa phân biệt được đúng sai, tốt xấu. Theo bản năng, trẻ có xu hướng quan sát hành động của những người xung quanh và bắt chước theo. Đặc biệt trong bối cảnh công 16 nghệ thông tin phát triển vượt bậc hiện nay, mạng xã hội trở thành một trong những nhân tố tác động lớn đến sự hình thành nhân cách, phẩm chất đạo đức của trẻ. Do đó giáo viên và gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn trẻ nhận thức được những giá trị nào là tốt đẹp từ đó hình thành phẩm chất đạo đức và thái độ đúng mực trong cuộc sống.
Bốn là, hình thành kỹ năng giao tiếp xã hội: giai đoạn tiểu học, trẻ em chính thức rời xa sự bảo bọc của gia đình để bắt đầu tiếp xúc với xã hội bên ngoài. Trẻ sẽ có những mối quan hệ mới với bạn bè, thầy cô, bắt đầu việc phải tuân theo những quy định, quy ước chung của xã hội và tham gia vào các hoạt động nhóm. Điều này giúp trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp xã hội, học cách làm việc nhóm, tôn trọng người khác, cách phát biểu ý kiến của mình và lắng nghe người khác để giao tiếp hiệu quả với mọi người xung quanh. Năm là, tạo sự chuẩn bị cho giai đoạn học tập tiếp theo: như đã nói GDTH là bậc học đầu tiên và đóng vai trò nền tảng.