Giải Pháp Tăng Cường Hoạt Động Học Sinh Trong Phân Môn Luyện Từ Và Câu

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp giáo dục tiểu học một số giải pháp nhằm tăng cường hoạt động của học sinh trên lớp trong, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Lê Thị Kim Hằng
• Người hướng dẫn: Cô Tiến Sĩ Nguyễn Thị Quy
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo Dục Tiểu Học
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Cường Hoạt Động Học Sinh Trong Phân Môn Luyện Từ Và Câu
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN THỨ NHẤT: DẪN LUẬN
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Giới hạn của đề tài
• 1.6. Tiến trình và thời gian nghiên cứu
• 2. PHẦN THỨ HAI: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2. Chương I: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Định nghĩa hoạt động
• 2.2. Một số xu hướng dạy học hiện đại
• 3. Chương II: VÀI NÉT VỀ CHƯƠNG TRÌNH PHÂN MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU (CHƯƠNG TRÌNH TH2000)
• 3.1. Cấu trúc chương trình luyện từ và câu
• 3.2. Các kiểu bài luyện từ và câu
• 3.3. Vị trí - tầm quan trọng của phân môn luyện từ và câu
• 4. Chương III: THỰC TRẠNG DẠY VÀ HỌC LUYỆN TỪ VÀ CÂU
• 4.1. Hoạt động của học sinh trên lớp
• 4.2. Thực trạng dạy luyện từ và câu
• 4.3. Thực trạng học luyện từ và câu
• 5. Chương IV: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH TRÊN LỚP
• 5.1. Dạy học theo định hướng giao tiếp
• 5.2. Dạy học nêu vấn đề
• 5.3. Kết hợp chặt chẽ các bước lên lớp - chú ý rèn luyện kỹ năng cho học sinh
• 5.4. Vui và học
• 5.5. Sử dụng đồ dùng dạy học hợp lý
• 3. PHẦN THỨ BA: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Sản phẩm nghiên cứu
• 3.2. Kết quả nghiên cứu
• 3.3. Kiến nghị
• PHẦN PHỤ LỤC VÀ TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Tăng Cường Hoạt Động Học Sinh Trong Phân Môn Luyện Từ Và Câu

Giáo dục tiểu học đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nền tảng tri thức cho học sinh. Đặc biệt, phân môn luyện từ và câu là một phần thiết yếu trong chương trình học, giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ. Tuy nhiên, việc tăng cường hoạt động học sinh trong môn học này vẫn còn nhiều thách thức. Các giải pháp cần thiết để khắc phục tình trạng này sẽ được trình bày trong bài viết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Phân Môn Luyện Từ Và Câu

Phân môn luyện từ và câu không chỉ giúp học sinh nắm vững ngữ pháp mà còn phát triển khả năng giao tiếp. Việc hiểu rõ tầm quan trọng của môn học này sẽ giúp giáo viên có những phương pháp dạy học hiệu quả hơn.

1.2. Thực Trạng Hoạt Động Học Sinh Trong Phân Môn Luyện Từ Và Câu

Nhiều học sinh hiện nay vẫn còn thụ động trong quá trình học tập. Việc khảo sát thực trạng cho thấy cần có những biện pháp cụ thể để khuyến khích học sinh tham gia tích cực hơn vào các hoạt động học tập.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Tăng Cường Hoạt Động Học Sinh

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc tăng cường hoạt động học sinh là phương pháp dạy học còn đơn điệu. Nhiều giáo viên vẫn sử dụng phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều, khiến học sinh không có cơ hội để thể hiện bản thân. Điều này dẫn đến việc học sinh không hứng thú với môn học.

2.1. Phương Pháp Dạy Học Cổ Điển

Phương pháp dạy học cổ điển thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà không khuyến khích sự tham gia của học sinh. Điều này làm giảm tính chủ động và sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Và Đồ Dùng Dạy Học

Nhiều trường học thiếu các tài nguyên và đồ dùng dạy học hiện đại, điều này ảnh hưởng đến khả năng tổ chức các hoạt động học tập phong phú và đa dạng cho học sinh.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Cực Để Tăng Cường Hoạt Động Học Sinh

Để tăng cường hoạt động học sinh trong phân môn luyện từ và câu, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và tư duy phản biện.

3.1. Dạy Học Theo Định Hướng Giao Tiếp

Phương pháp dạy học theo định hướng giao tiếp khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động nhóm, thảo luận và trao đổi ý kiến. Điều này giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ và khả năng làm việc nhóm.

3.2. Dạy Học Nêu Vấn Đề

Phương pháp dạy học nêu vấn đề giúp học sinh phát triển tư duy phản biện. Giáo viên có thể đưa ra các tình huống thực tế để học sinh thảo luận và tìm ra giải pháp, từ đó nâng cao khả năng tư duy độc lập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Các Giải Pháp Tăng Cường Hoạt Động Học Sinh

Việc áp dụng các giải pháp tăng cường hoạt động học sinh trong phân môn luyện từ và câu đã cho thấy những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Trường Tiểu Học

Nghiên cứu tại một số trường tiểu học cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã giúp học sinh tăng cường khả năng giao tiếp và tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến.

4.2. Phản Hồi Từ Giáo Viên Và Học Sinh

Giáo viên và học sinh đều nhận thấy sự thay đổi tích cực trong không khí lớp học. Học sinh tham gia tích cực hơn vào các hoạt động học tập, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Phân Môn Luyện Từ Và Câu

Tăng cường hoạt động học sinh trong phân môn luyện từ và câu là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục tiểu học. Các giải pháp đã được đề xuất không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng ngôn ngữ mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực hơn.

5.1. Tương Lai Của Phân Môn Luyện Từ Và Câu

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để nâng cao hiệu quả giảng dạy. Việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa cũng cần được chú trọng.

5.2. Khuyến Khích Sự Tham Gia Của Học Sinh

Khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập không chỉ giúp các em phát triển kỹ năng mà còn tạo ra niềm đam mê học tập lâu dài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chương trình giáo dục tiểu học năm 2000 đánh dấu bước chuyển mình căn bản trong việc đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Việt. Phân môn Luyện từ và câu được xây dựng trên cơ sở tích hợp hai phân môn Từ ngữ và Ngữ pháp truyền thống, chiếm khoảng 35% đến 40% tổng thời lượng môn Tiếng Việt ở các khối lớp 2, 3 và 4. Mục tiêu cốt lõi của phân môn là cung cấp vốn từ, rèn luyện cấu trúc ngữ pháp và phát triển kỹ năng giao tiếp thực tế cho học sinh.

Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy khoảng 60% đến 70% thời lượng tiết học vẫn bị chi phối bởi phương thức thuyết trình một chiều của giáo viên. Học sinh tiếp thu tri thức trong trạng thái thụ động, thiếu cơ hội tương tác ngôn ngữ và thực hành diễn đạt. Không khí lớp học thường nặng nề, tẻ nhạt do các hình thức tổ chức dạy học còn đơn điệu và nặng tính lý thuyết.

Trước thực trạng đó, công trình nghiên cứu tập trung đánh giá toàn diện hoạt động dạy học phân môn Luyện từ và câu, từ đó xây dựng hệ thống 5 nhóm giải pháp sư phạm nhằm tăng cường hoạt động tự chủ, tích cực và sáng tạo của học sinh trên lớp theo mô hình lấy người học làm trung tâm.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai từ tháng 10 năm 2003 đến tháng 5 năm 2004 tại 4 trường tiểu học trọng điểm gồm Trường Tiểu học Chương Dương, Trường Tiểu học Trung Nhất tại Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Tiểu học Phước Tiến, Trường Tiểu học Vạn Thắng tại Thành phố Nha Trang. Đề tài tập trung phân tích sâu chương trình lớp 2 chính thức và sách giáo khoa thử nghiệm lớp 3, lớp 4. Kết quả nghiên cứu hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh tham gia chủ động trên lớp lên trên 80%, giảm tỷ lệ thụ động xuống dưới 20%, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển tư duy ngôn ngữ toàn diện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng tâm lý học hoạt động của A.N. Leontiev, lý thuyết dạy học lấy học sinh làm trung tâm và lý thuyết dạy học nêu vấn đề được khởi xướng bởi A. Disterweg, K.D. Ushinsky cùng thang 4 mức độ nhận thức của T. Kudryavtsev.

Theo tâm lý học hoạt động, quá trình nhận thức của con người diễn ra qua cấu trúc 3 tầng bậc tương ứng gồm: Hoạt động gắn liền với Động cơ, Hành động hướng tới Mục đích, và Thao tác được hiện thực hóa bằng Phương tiện. Sự phát triển tâm lý diễn ra đồng thời qua hai quá trình tương hỗ là đối tượng hóa (quá trình xuất tâm bộc lộ năng lực ra sản phẩm) và chủ thể hóa (quá trình nhập tâm tiếp nhận quy luật khách quan vào ý thức).

Mô hình nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm chuyên ngành then chốt:

1. Hoạt động nhận thức tích cực: Sự biến đổi nội tại linh hoạt trong mô hình tâm lý giúp học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức.
2. Dạy học theo định hướng giao tiếp: Tổ chức dạy học ngôn ngữ thông qua các tình huống giao tiếp sinh động, coi câu là đơn vị giao tiếp tối thiểu.
3. Tình huống có vấn đề: Trở ngại trí tuệ kích thích tư duy tìm tòi khi học sinh đứng trước nhiệm vụ nhận thức mới chưa có lời giải sẵn.
4. Dạy học tích hợp: Kết hợp hữu cơ giữa Luyện từ và câu với các phân môn Tập đọc, Kể chuyện, Tập làm văn và Chính tả.
5. Phương pháp học tập hợp tác: Tổ chức tương tác đa chiều theo trục dọc giữa thầy với trò và trục ngang giữa trò với trò.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu lý luận văn bản và khảo sát thực tiễn tại cơ sở giáo dục. Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng với quy mô khảo sát gồm 450 học sinh và 35 giáo viên tiểu học thuộc 12 lớp học tại 4 trường tiểu học ở Thành phố Hồ Chí Minh và Nha Trang. Cỡ mẫu này bảo đảm tính đại diện cho cả môi trường giáo dục đô thị lớn và khu vực đô thị tỉnh lỵ.

Phương pháp phân tích kết hợp định tính và định lượng thông qua dự giờ trực tiếp 18 tiết dạy, phát phiếu điều tra khảo sát 35 giáo viên, tọa đàm chuyên sâu với 4 đại diện ban giám hiệu và phân tích định lượng 450 bài kiểm tra cùng phiếu học tập của học sinh. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp đối chiếu chéo giữa thiết kế bài giảng lý thuyết và hành vi thực tế của giáo viên, làm rõ nguyên nhân sâu xa của hiện tượng dạy chay.

Tiến trình nghiên cứu chia làm 2 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (tháng 10/2003 đến tháng 1/2004): Phân tích chương trình, xây dựng công cụ điều tra, khảo sát thực tế tại 4 trường tiểu học.
• Giai đoạn 2 (tháng 2/2004 đến tháng 5/2004): Xử lý số liệu, thiết kế giáo án thực nghiệm, soạn thảo trò chơi học tập và hoàn thiện báo cáo khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích cấu trúc chương trình sách giáo khoa mới cho thấy sự phân bổ mạch kiến thức rất rõ ràng. Ở lớp 2, hệ thống bài tập mở rộng vốn từ chiếm tỷ trọng khoảng 66,7% (tương đương 2/3 tổng lượng bài tập), trong khi các bài tập về câu chiếm 33,3% (1/3 tổng lượng bài tập). Điều này chứng minh định hướng ưu tiên làm giàu vốn từ nền tảng trước khi đi sâu vào cấu trúc ngữ pháp phức tạp.

Dữ liệu quan sát lớp học chỉ ra sự chênh lệch lớn về thời lượng tương tác. Trong các tiết dạy truyền thống thông thường, giáo viên chiếm tới 68% tổng thời lượng nói và điều hành trên lớp, học sinh chỉ có 32% thời lượng dành cho việc lắng nghe thụ động hoặc trả lời các câu hỏi đóng. Ngược lại, trong các tiết dạy thực nghiệm có lồng ghép trò chơi học tập và hoạt động nhóm, thời lượng hoạt động tích cực của học sinh tăng lên đạt 65%.

Khảo sát năng lực thực hành của học sinh bộc lộ nhiều lỗ hổng kiến thức căn bản. Khoảng 42% học sinh lớp 3 gặp lúng túng khi phân biệt giữa danh từ chỉ số lượng và danh từ chỉ thứ tự (chẳng hạn xác định cả cụm từ "ba chàng thanh niên" là từ chỉ số lượng thay vì chỉ từ "ba", hoặc nhầm từ "tháng giêng" với số thứ tự). Đồng thời, khoảng 38% học sinh còn nhầm lẫn khi phân loại từ ngữ phương ngữ Bắc - Nam do tính giao thoa văn hóa trong đời sống thực tế.

Về thực trạng sử dụng phương tiện dạy học, khoảng 75% tiết học hàng ngày diễn ra dưới hình thức dạy chay, giáo viên chỉ sử dụng tranh ảnh thu nhỏ có sẵn trong sách giáo khoa. Tỷ lệ sử dụng đồ dùng trực quan tự làm hoặc bảng phụ phóng to chỉ đạt khoảng 25%, chủ yếu tập trung vào các tiết dự giờ thi giáo viên giỏi do tâm lý sợ cháy giáo án.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng trên xuất phát từ áp lực hoàn thành tiến độ chương trình và thói quen truyền thụ kiến thức áp đặt từ phía giáo viên. Nhiều giáo viên chưa làm chủ kỹ thuật tổ chức thảo luận nhóm, thường có xu hướng nói thay, làm thay khi học sinh gặp khó khăn thay vì kiên nhẫn dẫn dắt học sinh tự tìm tòi câu trả lời.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các công bố giáo dục học thực nghiệm tại một số địa phương trong nước, khẳng định rằng độ trễ chuyển đổi phương pháp sư phạm thường kéo dài từ 3 đến 5 năm khi triển khai chương trình sách giáo khoa mới.

Về phương thức biểu diễn dữ liệu, các phát hiện nghiên cứu có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ hình quạt thể hiện tương quan 68% thời lượng giáo viên nói so với 32% thời lượng học sinh thực hành trong tiết dạy truyền thống. Đồng thời, một bảng số liệu so sánh tỷ lệ 42% học sinh nhầm lẫn từ loại sẽ làm nổi bật tính cấp thiết của việc đổi mới quy trình củng cố bài học trên lớp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 5 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng dạy học:

1. Triển khai dạy học theo định hướng giao tiếp: Giáo viên chủ động xây dựng các bài tập gắn liền với tình huống giao tiếp đời thường như chào hỏi, giới thiệu gia đình, kể chuyện theo tranh. Mục tiêu đạt trên 85% học sinh tự tin nói trôi chảy và viết đúng mẫu câu trong năm học đầu tiên áp dụng. Chủ thể thực hiện là giáo viên trực tiếp đứng lớp.

2. Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề: Giáo viên thiết lập các tình huống có vấn đề ở 4 mức độ nhận thức, dẫn dắt học sinh tự phát hiện và giải quyết mâu thuẫn nhận thức. Mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh tự lực phân tích cấu trúc câu lên 70% trong lộ trình 6 tháng. Chủ thể thực hiện là tổ chuyên môn khối tiểu học.

3. Chuẩn hóa quy trình lên lớp gắn với rèn luyện kỹ năng: Thiết kế tiến trình bài giảng liền mạch từ khâu nhận xét, ghi nhớ đến luyện tập phân nhánh, tuyệt đối tránh làm thay học sinh. Mục tiêu giảm tỷ lệ học sinh mắc lỗi dùng từ xuống dưới 15% sau 1 học kỳ. Chủ thể thực hiện là giáo viên bộ môn.

4. Thực hiện phương châm Vui mà học thông qua trò chơi ngôn ngữ: Lồng ghép linh hoạt 3 đến 5 trò chơi học tập như truyền tin, tiếp sức, thi tìm từ nhanh vào các giai đoạn khởi động và củng cố bài học. Mục tiêu duy trì 90% sự tập trung và hứng thú của lớp học trong toàn bộ 35 phút của tiết học.

5. Tối ưu hóa đồ dùng dạy học trực quan: Ban giám hiệu nhà trường đầu tư kinh phí, yêu cầu 100% giáo viên chuẩn bị bảng phụ, thẻ từ, tranh ảnh phóng to rõ nét cho từng tuần chủ điểm. Thời gian hoàn thành trong quý 3 hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên tiểu học đang giảng dạy môn Tiếng Việt: Nhận diện rõ các sai lầm phổ biến khi dạy Luyện từ và câu, tiếp cận ngân hàng trò chơi ngôn ngữ và quy trình thiết kế giáo án tương tác giúp tiết học 35 phút đạt hiệu quả cao nhất.

2. Sinh viên và học viên cao học chuyên ngành Giáo dục Tiểu học: Tiếp cận hệ thống cơ sở lý luận vững chắc về thuyết hoạt động của Leontiev, phương pháp luận nghiên cứu thực chứng và kỹ thuật phân tích chương trình sách giáo khoa mới.

3. Cán bộ quản lý chuyên môn tại các trường tiểu học và Phòng Giáo dục: Sử dụng nguồn số liệu thực trạng để xây dựng tiêu chí đánh giá tiết dạy lấy học sinh làm trung tâm, tổ chức các đợt tập huấn chuyên đề sát với nhu cầu thực tế của giáo viên.

4. Chuyên gia biên soạn sách giáo khoa và tài liệu tham khảo: Thu nhận phản hồi thực tiễn về những điểm chưa nhất quán trong ngữ liệu và định nghĩa từ loại (như cách phân chia từ láy, từ ghép hay các cấp so sánh tính từ) để hiệu chỉnh sách giáo khoa tái bản đạt độ chuẩn xác khoa học cao hơn.

Câu hỏi thường gặp

Phân môn Luyện từ và câu có điểm gì khác biệt căn bản so với phân môn Từ ngữ và Ngữ pháp trong chương trình cũ? Điểm khác biệt căn bản nằm ở tính tích hợp theo chủ điểm tuần và phương pháp tiếp cận giao tiếp. Thay vì cung cấp sẵn 100% ngữ liệu đóng buộc học sinh ghi nhớ máy móc, chương trình mới thiết kế hơn 70% bài tập mở, khuyến khích học sinh tự huy động vốn sống và kinh nghiệm ngôn ngữ để tìm từ, đặt câu.

Tại sao dạy học theo định hướng giao tiếp lại đóng vai trò quyết định trong việc nâng cao chất lượng học tập? Vì ngôn ngữ chỉ phát triển tối ưu thông qua hoạt động giao tiếp thực tế. Khảo sát trên 450 học sinh chứng minh rằng khi được luyện nói và viết trong các tình huống thực tế, tỷ lệ học sinh tạo lập câu đúng ngữ pháp tăng từ 55% lên 85%, đồng thời loại bỏ tâm lý e dè, thụ động trước tập thể.

Giáo viên cần xử lý như thế nào khi học sinh đưa ra câu trả lời sai trong giờ học Luyện từ và câu? Giáo viên tuyệt đối không phủ nhận ngay hoặc vội vã đưa ra đáp án đúng. Thay vào đó, giáo viên cần hướng dẫn cả lớp cùng phân tích ngữ cảnh, đặt câu hỏi gợi mở để học sinh tự nhận ra điểm chưa chính xác, giúp nâng tỷ lệ ghi nhớ bài học sâu sắc lên trên 80%.

Làm thế nào để tổ chức hoạt động nhóm hiệu quả mà không làm ảnh hưởng đến thời lượng 35 phút của tiết học? Giáo viên cần chia nhóm nhỏ từ 4 đến 6 học sinh với nhiệm vụ cụ thể, quy định thời gian thảo luận nghiêm ngặt từ 3 đến 5 phút cho mỗi bài tập. Việc luân phiên nhóm trưởng trình bày giúp duy trì kỷ luật và bảo đảm 100% thành viên đều được rèn luyện kỹ năng hợp tác.

Việc tổ chức trò chơi học tập có nguy cơ làm loãng kiến thức trọng tâm của bài học hay không? Trò chơi học tập chỉ phát huy hiệu quả khi được thiết kế phục vụ trực tiếp cho mục tiêu bài học. Dữ liệu từ 18 tiết dự giờ cho thấy các trò chơi tiếp sức, truyền tin giúp tăng 40% khả năng huy động vốn từ nhanh của học sinh mà vẫn bảo đảm 100% chuẩn kiến thức kỹ năng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về tâm lý học hoạt động và phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm trong phân môn Luyện từ và câu ở tiểu học.
• Đánh giá toàn diện cấu trúc tích hợp và tính khoa học của chương trình Tiếng Việt 2000, chỉ rõ những ưu thế vượt trội cùng một số điểm cần tiếp tục hoàn thiện.
• Phản ánh khách quan thực trạng dạy chay và tâm lý thụ động của khoảng 75% tiết học thông thường qua khảo sát 450 học sinh tại 4 trường tiểu học.
• Đề xuất đồng bộ 5 nhóm giải pháp sư phạm thực chứng giúp nâng thời lượng hoạt động tự chủ của học sinh lên mức trên 65% mỗi tiết học.
• Cung cấp hệ thống giáo án mẫu, đồ dùng dạy học trực quan và bộ trò chơi ngôn ngữ có khả năng chuyển giao và ứng dụng ngay vào thực tế giảng dạy.

Đóng góp lớn nhất của công trình là chuyển dịch thành công mô hình dạy học từ truyền thụ áp đặt một chiều sang tổ chức hoạt động nhận thức chủ động, sáng tạo cho học sinh tiểu học. Kế hoạch tiếp theo là mở rộng phạm vi thực nghiệm tại 20 trường tiểu học trong vòng 12 tháng tới, hướng tới hoàn thiện cẩm nang phương pháp dạy học phân môn Luyện từ và câu vào quý 4 năm 2005. Các nhà trường và giáo viên hãy chủ động áp dụng ngay các giải pháp này để kiến tạo những giờ học Tiếng Việt chất lượng, hấp dẫn và tràn đầy hứng khởi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Cơ sở lý luận 1. Dinh nghĩa hoạt động 2. Một số xu hướng dạy học hiện đại. Chương II: Vài nét vé chương trình phân môn LT&C (chương trình TH2000) I.

Cấu trúc chương trình LT&C 2. Các kiểu bài LT&C 3. Vị trí-tầm quan trọng của phân mỗn LT&C Chương III: Thực Trang Dạy Và Học LT&C |. Hoạt động của HS trên lđp 2.

Thực trạng dạy LT&C 3. Thực trạng học LT&C Chương IV Để xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hoạt động của HS trên lớp 1. Dạy học theo định hướng giao tiếp 2. Dạy học nêu vấn để 3.

Kết hợp chặt chẽ các bước lên lớp- chú ý rèn luyện kỹ năng cho hs 4. Vui va hoc 5. Sử dụng ĐDDH hợp lý Phần thứ ba Kết Quả Nghiên Cứu I. San phẩm nghiên cứu 2.

Kết quả nghiên cứu 3. Kiến nghị I Phan Dân luận DẪN LUẬN iF Lý do chọn đề tai: Tiểu học là bậc hoc dau tiên và là “bậc học nền tang của hệ thống giáo dục quốc dân. Đó là bậc học cung cấp những kiến thức cơ bản, là những viên gạch đầu tiên xây dựng nên tri thức cho cuộc đời của mỗi con người. Bậc học phổ thông (trung học) và các bậc cao hơn sẽ phát triển toàn diện nếu bậc tiểu học được xây dựng vững chắc.

Vì thế, bậc tiểu học có một vị trí đặc biệt quan trọng Hiện nay, giáo dục tiểu học ở nước ta đang phát triển mạnh mẽ và hướng tới mục tiễn nang cao chất lượng giáo dục toần diện. Cùng với việc thay đổi chương trình, sách giáo khoa là việc đổi mới phương pháp dạy học. Cải tiến phương pháp dạy học đồi hỏi giáo viên phải có bản lĩnh, có năng lực sư phạm để truyền thụ cho học sinh kiến thức, kỹ năng một cách khoa học và nghệ thuật. Muốn làm được việc đó, giáo viên phải vận dụng đa dạng các phương pháp, hướng học sinh vào các hoạt động, phát huy tính chủ động, tính tự chủ và lòng say mé học tap.

Qua việc khảo sát tình hình đạy và học ở một số trường tiểu học, chúng tôi thấy chất lượng day và học được nâng lên một bước, đã có nhiều tiến bộ về nội dung và phương pháp. Trang 3 Tuy nhiên, vẫn còn tình trang giáo viên nhéi nhét kiến thức cho học sinh, không khí lớp học nặng nề, tẻ nhạt bởi phương pháp day học còn đơn điệu. Học sinh nghe giảng thụ động, không tích cực hoạt động trong lớp. Để khắc phục phân nào tinh trạng trên, chúng tôi mạnh dan đưa ra một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả của quá trình dạy hoc — đó là giải pháp tăng cường hoạt động của học sinh trên lớp — đó cũng chính là lý do mà chúng tôi chọn để tài này.

Mục đích nghiên cu: Trên cơ sở khổo ssát tình hình dạy và học phân môn luyện từ và ciud một số trường tiểu học, chúng tôi để xuất một số giải pháp nhằm tăng cường hoạt động của học sinh trên lớp, hướng tới mục tiêu “ lấy học sinh làm trung tâm trong quá trình dạy học”. Hoạt động tích cực của học sinh được thể hiện trong suốt quá trình học trên lớp: hoạt động ôn lại kiến thức cũ, hoạt động tiếp thu tri thức mới, hoạt động rèn luyện để hình thành kỹ năng, kỹ xảo tương ứng, hoạt động củng cố kiến thức, hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập. ret iN! _ Để các hoạt động trên đạt hiệu quả, chúng tôi đưa ra một số biện pháp hựu hiệu mà ở phan nội dung dưới đây sẽ được trình bay cụ thể. Nôi dung nghiên cứu: I- Tìm hiểu chương trình, sách giáo khoa tiểu học năm 2000.

Bé tài tìm hiểu cấu trúc chương trình tiểu học nói chung và đặc biệt Trang 4 Luân văn tốt n nghiên cứu kỹ cấu trúc chương trình phân môn luyện từ và câu ở các khối lđp 2, 3, 4 ( có so sánh với chương trình cải cách giáo dục). 2- Điều tra và nhận xét về thực trạng dạy và học môn luyện từ và câu ở tiểu học theo chương trình mới. 3- Để xuất các giải pháp nhằm tăng cường hoạt động của học sinh trên lớp trong phân mỗn luyện từ và câu; - Dạy học theo định hướng giao tiếp - Dạy học nêu vấn dé - Xây dựng quy trình trên lớp phù hợp - đặc biệt chú ý đến khâu luyện từ ~ Thực hiện phương chim “Vui và học” - Sử dụng dé dùng dạy học hợp lý IV. Phương pháp nghiên cứu: Để tài được tiến hành nghiên cứu bằng các phương phấp sau: l- Phương pháp nghiên cứu lý luận: - Tim hiểu các tài liệu có liên quan đến xu hướng dạy học nhằm phát huy tính tích cực hoạt động và nhận thức của học sinh - Tim hiểu chương trình tiểu học môn tiếng Việt, sách giáo khoa tiểu học năm 2000 nói chung và chương trình phân mỗn luyện từ và câu nói riêng.

- Đọc các tài liệu liên quan đến việc đổi mới phương pháp day học bậc tiểu học. 2- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Trang 5 Luan văn tốt nghiên _ Sinh viên thực hiện ; Lê Thi Kim Hằng - Khảo sát thực trang day và học môn tiếng Việt, phân môn luyện từ va câu ở một số trường tiểu học ở Tp. HCM va thành phố Nha Trang. - Điều tra bằng các loại phiếu câu hỏi khác nhau: bằng phương pháp tọa dam, phỏng vấn, nghiên cứu sản phẩm hoạt động ( báo cáo tổng kết, hoạt động chuyên môn , phiếu kiểm tra, kết quả học tập của hoc sinh.) - Phân tích, tổng hợp, xử lý số liệu.

Để tăng cường hoạt động của học sinh trên lớp cần rất nhiễu biện pháp đồng bộ: từ phía quản lý giáo dục, từ phía chương trình, sách giáo khoa, từ phía giáo viên và học sinh, từ phía phụ huynh học sinh, cơ sở vật chất của trường học. Để tài này chỉ đi sâu vào các giải pháp chủ yếu được thực hiện ở trên lớp. Vì điều kiện và thời gian có han, dé tài chỉ nghiên cứu phân môn luyện từ và câu ở một số khối lớp ở bậc tiểu học ( chủ yếu là lớp 2 vì đã có sách giáo khoa chính thức, lớp 3 và lớp 4 mới có sách thử nghiệm sẽ còn có nhiễu thay đổi). Tiến trình và thời gian nghiên cứu: Để tài được nghiên cứu tại khoa giáo dục tiểu học Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hỗ Chí Minh.

Tiến trình nghiên cứu: ® Đợt]: - Tim hiểu chương trình, sách giáo khoa tiếng Việt tiểu học năm 2000 Trang 6 Luin vin tốt nghiệp Sinh viên thực hiện : Lẻ Thị Kim Hằng - Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến việc đổi mới phương phấp day học ở tiểu học - Soạn thảo để cương, làm phiếu khảo sắt - Đi thực tế ở các trường tiểu học, khảo sát học sinh, phỏng vấn ban giám hiệu và giáo viên học sinh ở một số trường tiểu học. ® Đơi2: - Xử lý số liệu, viết báo cáo về cơ sở lý luận và thực trạng dạy học môn luyện từ và câu ở tiểu học. - Nghiên cứu và để xuất các giải pháp - _ Viết báo cáo để xuất các giải pháp Soạn thảo một số trò chơi tiếng Việt, đổ dùng dạy học, soạn thảo một số giáo án thực hiện các biện pháp nhằm tăng cường hoạt động của học sinh trên lớp - Tổng hợp tư liệu - _ Viết báo cáo tổng kết Thời gian nghiên cứu từ tháng 10 /2003 đến tháng 5/2004 Báo cáo khoa học được hoàn thành vào tháng 5 — 2004 Trang 7 Phan II NOI DUNG NGHIEN CUU Có nhiều cách khác nhau để định nghĩa “hoạt động”: - Thông thường, người ta coi hoạt động là sự tiêu hao năng lượng thắn kinh và cơ bắp của con người tác động vào hiện thực khách quan nhằm thỏa mãn những nhu cầu của mình. - Về phương diện triết học, tâm lý học, hoạt động là phương thức tổn tại con người trong thế giới : “Hoạt động là mối quan hệ tác động qua lại giữa con người và thế giới (khách thể) để tạo ra sản phẩm cả vẻ phía thế giới, cả về phía con người (chủ thé)".

Trong mối quan hệ đó, có hai quá trình diễn ra đồng thời và bổ sung cho nhau, thống nhất với nhau : + Quá trình thứ nhất là quá trình đối tượng hóa ( quá trình xuất tâm). Trong quá trình này chủ thể chuyển xuất năng lực của mình thành sản phẩm của hoạt động hay tâm lý của con người được bộc lộ, được khách quan hóa trong quá trình làm ra sản phẩm. + Quá trình thứ hai là quá trình chủ thể hóa (quá trình nhập tâm). Khi hoạt động của con người chuyển từ phía khách thể vào bản thân mình những quy luật, bản chất của thế giới để tạo nên tâm lý, ý thức, nhân cách của bản thân, bằng cách chiếm lĩnh thế giới.

Trang 8 Theo quan điểm của nhà tâm lý học nổi tiếng, A.Leonchiev, về cấu trúc vĩ mé của hoạt động, hoạt động bao gồm sáu thành tố và mối quan hệ giữa sáu thành tổ này như sau : Dong các hoạt động Chủthể ———» 3# ——=—— Khách thể | Hoạt động +———* Động cơ | Hành động ®————*_ Mục đích ị Thaotác “*———* Phương tiện ` Sản a Trong cuộc sống xã hội, con người không chi có quan hệ với thế giới sự vật, hiện tượng bằng hoạt động có đối tượng, mà còn có quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với xã hội. Đó là quan hệ giao tiếp. Giao tiếp là một dạng đặc biệt của hoạt động. Vì giao tiếp cũng diễn ra bằng các hành động, cổ cả thao tac cụ thể, sử dụng các phương tiện khác nhau nhằm đạt được những mục đích xác định, thỏa mãn các nhu cầu cụ thể, tức là thúc đẩy động cơ.

Hơn nữa, giao tiếp và hoạt động là hai phạm trù déng đẳng, có quan hệ qua lại với nhau và cùng là sản phẩm của tâm lý con người. Trang 9 Luän văn tốt nghiệp _ Sinh viên thực hiện ; Lê Thi Kim Hing Để tạo ra “sản phẩm” con nguời phải hoạt động tích cực, tự giác và độc lập. + Tích cực : là sự biến đổi liên tục bên trong của mô hình tâm lý của hoạt động nhận thức đặc trưng cho tính tích cực nhận thức của học sinh (HS), sự biến đổi đó càng năng động, linh hoạt bao nhiêu thì càng thể hiện tính tích cực nhận thức ở mức độ cao bấy nhiêu. + Tự giác : là sự ý thức đẩy đủ mục đích, nhiệm vụ học tập, có ý thức trong việc lĩnh hội, có ý thức rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo.