Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC THANH NIÊN 1. Khái quát về công tác thanh niên 1. Khái niệm công tác thanh niên Khái niệm Thanh niên được sử dụng thường xuyên, rộng rãi trong các lĩnh vực khoa học xã hội nhân văn. Tùy thuộc vào nội dung tiếp cận, góc độ nhìn nhận hoặc cấp độ đánh giá nên có nhiều định nghĩa về thanh niên.
Theo Nguyễn Như Ý (1999), Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, thanh niên được nhìn nhận dưới góc đội sinh học, độ tuổi, tâm lý, giáo dục: “Thanh niên là người còn trẻ, đang ở độ tuổi tưởng thành” [72, tr. Theo Đoàn Văn Thái (2006), Nxb Thanh niên, Hà Nội, “Thanh niên là một phạm trù triết học, chỉ một nhóm nhân khẩu, xã hội đặc thù, ở độ tuổi nhất định (từ 16 đến 30 tuổi), có mặt trong tất cả các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội, có những điểm chung đặc trưng về tâm lý, sinh lý, nhận thức xã hội, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc trong cả hiện tại và tương lai” [52, tr. Theo quy định tại Điều 1, Luật Thanh niên năm 2005: “Thanh niên quy định trong Luật này là công dân Việt Nam từ đủ mười sáu đến ba mươi tuổi”. Bàn về vai trò của thanh niên, theo C.Lênin thanh niên là một lực lượng hùng hậu, có vai trò quan trọng trong cách mạng, luôn gắn bó với giai cấp công nhân và Đảng tiên phong.Mác khẳng định: “Do những quy luật phát triển khách quan của xã hội, thanh niên bao giờ 10 cũng giữ vai trò quan trọng trong việc kế thừa và phát triển những thành tựu của người đi trước” [15, tập 36, tr.
Nghiên cứu, kế thừa những di sản tư tưởng của C.Lênin về vai trò và khả năng của thanh niên, vận dụng, phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại vào việc lãnh đạo công tác thanh niên, Chủ tịch Hồ Chí Minh là người hiểu thấu đáo về thanh niên, tin tưởng sâu sắc vào thanh niên, đánh giá cao vị trí, vai trò đặc biệt của thanh niên. Vào ngày 17 tháng 8 năm 1947, nhân dịp Hội nghị thanh niên Việt Nam, Bác gửi thư : Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà. Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh, một phần lớn là do các thanh niên. Thanh niên muốn làm chủ tương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượng của mình, phải làm việc chuẩn bị cho cái tương lai đó” [39, tr.
Vào ngày 18 tháng 12 năm 1954, tại thủ đô Hà Nội, Người đến thăm và nói chuyện với thầy trò các trường phổ thông: Chu Văn An, Nguyễn Trãi và Trưng Vương, Người nói: Thanh niên là một bộ phận quan trọng của dân tộc: Dân tộc bị nô lệ thì Thanh niên cũng bị nô lệ. Dân tộc được giải phóng, thanh niên mới được tự do. Vì vậy Thanh niên phải hăng hái tham gia cuộc đấu tranh của dân tộc. Ngày nay dân tộc ta đã được độc lập, tự do, thanh niên mới thật là người của tương lai nước nhà.
Muốn xứng đáng vai trò của người chủ thì phải: Học tập. Học phải đi đôi với hành. Vào ngày 20 tháng 12 năm 1962, Bác đến thăm và nói chuyện với Đại hội lần thứ hai của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam. Bài nói tập trung vào chủ đề: 11 Bác rất yêu quý thanh niên … Bác rất yêu mến thanh niên.
Vì thanh niên là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già đồng thời là người dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai – tức là các cháu nhi đồng. Vì thanh niên là người xung phong trong công cuộc phát triển kinh tế và văn hóa. Trong sự nghiệp xây dựng Chủ Nghĩa Xã Hội … Vì thanh niên là lực lượng cơ bản trong quân đội, công an và dân quân tự vệ, đăng hăng hái giữ gìn trật tự, trị an, bảo vệ Tổ Quốc. Vì trong công việc, thanh niên thi đua thực hiện khẩu hiệu “Đâu cần thanh niên có; việc gì khó, thanh niên làm” … Thanh niên ta có vinh dự to thì cũng có trách nhiệm lớn … Thanh niên ta góp phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng thắng lợi Chủ Nghĩa Xã Hội ở Miền Bắc làm nền tảng vững mạnh để thực hiện hòa bình thống nhất nước nhà [39, tr 401].
Vào ngày 01 tháng 6 năm 1946, trong Thư gửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc, Người viết: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” [39, tr. Vào ngày 17 tháng 8 năm 1947, trong Thư gửi thanh niên, một lần nữa, Người khẳng định:“Người ta thường nói: Thanh niên là chủ nhân tương lai của đất nước.
Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”[39, tr. Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa VII) về công tác Thanh niên trong thời kỳ mới đã khẳng định: Thanh niên là lực lượng xung kích trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không, đất nước bước vào thế kỷ XXI có vị trí xứng đáng trong cộng đồng thế giới hay không, cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không, phần lớn tùy thuộc và lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ thanh niên; công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng [6]. 12 Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá X) về Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đã đánh giá khách quan về thanh niên: Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh của dân tộc; là lực lượng chủ yếu trên nhiều lĩnh vực, đảm nhiệm những công việc đòi hỏi hy sinh, gian khổ, sức khỏe và sáng tạo.
Thanh niên là độ tuổi sung sức nhất về thể chất và phát triển trí tuệ, luôn năng động, sáng tạo, muốn tự khẳng định mình. Song, do còn trẻ, thiếu kinh nghiệm nên thanh niên cần được giúp đỡ, chăm lo của các thế hệ đi trước và toàn xã hội. Trong quá trình lãnh đạo đất nước, Đảng ta luôn đề cao vai trò, vị trí của thanh niên, xác định thanh niên là lực lượng xung kích của cách mạng. Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là đội dự bị tin cậy của Đảng; công tác thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc.
Đồng thời, Đảng đã đề ra nhiều chủ trương giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, tổ chức thanh niên thành lực lượng hùng hậu, trung thành, kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc. Qua mỗi thời kỳ, dù bất cứ hoàn cảnh nào các thế hệ thanh niên đều hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình [7]. Từ những khái niệm, đặc điểm và vai trò quan trọng của thanh niên nêu trên, có thể hiểu: Thanh niên là lực lượng xã hội đặc thù to lớn, có độ tuổi nhất định, có đặc điểm về tâm lý, sinh lý, tham gia giữ vai trò quan trọng trong tất cả các lĩnh vực: quản lý nhà nước, kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Thanh niên Việt Nam ngày nay có trình độ học vấn, trình độ chuyên môn kỹ thuật, khoa học công nghệ cao hơn trước, đời sống vật chất, tinh thần và sức khỏe được nâng cao, có ý thức tự lập, lập thân, lập nghiệp, lòng nhân ái, nhân văn, tính tích cực xã hội, tinh thần xung phong tình nguyện, có khát 13 vọng vươn lên, không cam chịu đói nghèo, lạc hậu, mong muốn xây dựng đất nước theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.
Trước yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng và sự biến đổi nhanh chóng của tình hình thanh niên, đòi hỏi phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước nhằm chăm lo, bồi dưỡng và phát huy cao nhất vai trò, sức mạnh của thanh niên trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Theo quy định tại Khoản 2, Điều 4 của Nghị định số 120/2007/NĐ-CP, ngày 23 tháng 7 năm 2007 của Chính phủ hướng dẫn thi hành một số Điều của Luật Thanh niên quy định: “Công tác thanh niên là những hoạt động của Đảng, Nhà nước và xã hội nhằm giáo dục, bồi dưỡng, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên phấn đấu và trưởng thành; đồng thời phát huy vai trò xung kích, sức sáng tạo và tiềm năng to lớn của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [44]. Như vậy, công tác thanh niên là một bộ phận quan trọng trong công tác quần chúng của Đảng, bao gồm toàn bộ những hoạt động của Đảng, Nhà nước và các chủ thể xã hội khác, trong đó có Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam và Hội Sinh viên Việt Nam nhằm tác động một các đồng bộ để bồi dưỡng, tổ chức, động viên thanh niên phát huy mọi tiềm năng và thế mạnh, tạo điều kiện cho thanh niên phát triển, cống hiến và trưởng thành vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Nội dung của công tác thanh niên Trong điều kiện thực tế của Việt Nam hiện nay, khái niệm công tác thanh niên thường được hiểu trùng lặp với công tác Đoàn.
Tuy nhiên, xét về bản chất, nội hàm của khái niệm công tác Đoàn hẹp hơn nội hàm của khái 14 niệm công tác thanh niên. Công tác Đoàn chỉ là tổng thể các mặt của hoạt động của Đoàn, do cấp bộ Đoàn tổ chức, có tác động đến các đối tượng thanh thiếu nhi, nhằm mục tiêu là hình thành lý tưởng chính trị cho thanh niên (mục tiêu chính trị) và tham gia giải quyết các vấn đề xã hội của thanh niên, đáp ứng nhu cầu xã hội của thanh niên (mục đích xã hội), góp phần giáo dục thanh niên trở thành những người công dân tốt, những người đoàn viên Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, đoàn viên ưu tú và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.