PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề án An sinh xã hội (ASXH) là hệ thống các chính sách và giải pháp nhằm vừa bảo vệ mức sống tối thiểu của người dân trước những rủi ro và tác động bất thường về kinh tế, xã hội và môi trường; vừa góp phần không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nhân dân. Vì vậy, ASXH có vị trí rất quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia nhằm thực hiện quyền cơ bản của con người, thực hiện bình đẳng và công bằng xã hội, góp phần thực hiện một xã hội hài hòa, đồng thuận, không có sự loại trừ và phát triển bền vững. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu về ASXH cũng càng tăng cao.
Việc thiết lập một mạng ASXH bền vững, được quản lý có hiệu quả bởi Nhà nước, đủ sức chống đỡ với các rủi ro xã hội không chỉ là mục tiêu phấn đấu của mỗi quốc gia mà còn là sự quan tâm chung của cả cộng đồng quốc tế. Nhà nước luôn đóng vai trò chủ đạo trong việc phát triển hệ thống ASXH, quản lý nhà nước về ASXH ảnh hưởng quyết định tới việc thực hiện mục tiêu của hệ thống ASXH thông qua việc tổ chức thực thi chính sách ASXH nhằm nhanh chóng đưa chính sách này vào cuộc sống; điều phối các chính sách ASXH cho phù hợp; tạo điều kiện cho các chính sách ASXH hoạt động có hiệu quả. Sau 30 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Việt Nam đã bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình và tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế. Trong quá trình này, đảo đảm ASXH trở thành một trong những vấn đề trung tâm trong chiến lược phát triển đất nước, là mục tiêu và động lực của sự nghiệp xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Tuy nhiên, lĩnh vực xã hội vẫn còn nhiều hạn chế, một số mặt yếu kém kéo dài, chậm được khắc phục. Tạo việc làm và giảm nghèo chưa bền vững, tỷ lệ hộ cận nghèo, tái nghèo còn cao. Mức trợ cấp ưu đãi người có công còn thấp. Chất lượng công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe chưa đáp ứng được yêu cầu của nhân dân, nhất là đối với người nghèo, đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số; tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng còn cao và giảm chậm; vệ sinh, an toàn thực phẩm chưa được kiểm soát chặt chẽ, chênh lệch các chỉ số về ASXH giữa miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số với mức trung bình của cả nước còn lớn… 2 Là một huyện nằm ở phía Tây Nam thủ đô Hà Nội, đang trong quá trình đô thị hóa nhanh, cùng với những vấn đề đặt ra trong phát triển kinh tế, huyện Chương Mỹ cũng có nhiều vấn đề đặt ra trong lĩnh vực xã hội.
Dưới sự lãnh đạo của chính quyền các cấp, việc thực hiện chính sách ASXH trên địa bàn huyện Chương Mỹ trong những năm qua đạt nhiều thành tựu quan trọng. Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân huyện và các cấp ủy, chính quyền địa phương đã có nhiều chủ trương, chính sách, chương trình, đề án cụ thể hóa việc thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về bảo đảm ASXH như mở rộng các đối tượng tham gia BHXH, BHYT; đẩy mạnh công tác xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân; coi trọng công tác đào tạo nghề, giải quyết việc làm cho người lao động… Tuy nhiên, cùng với khó khăn chung, việc thực hiện chính sách ASXH trên địa bàn huyện vẫn còn nhiều hạn chế, chưa theo kịp tình hình thực tế. Việc thu hút nhiều dự án đầu tư đã mang lại nhiều cơ hội việc làm cho người lao động nhưng cũng đặt ra những đòi hỏi về hiệu quả công tác QLNN về lao động, ASXH, đảm bảo xây dựng môi trường làm việc tốt, đúng chính sách pháp luật, phát huy thể lực và trí lực của người lao động, tạo nên sự phát triển ổn định, bền vững của doanh nghiệp. Với mục tiêu là làm rõ các kết quả đạt được, các tồn tại trong công tác thực hiện các chính sách ASXH và công tác QLNN về ASXH tại huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, cách thức, phương hướng giải quyết những hạn chế, phương hướng trong thời gian tới để hướng đến một hệ thống ASXH bền vững, ứng phó và thích ứng kịp thời với xu hướng già hóa dân số, đô thị hóa nhanh, rủi ro kinh tế - xã hội và tác động của biến đổi khí hậu diễn biến khó lường.
Học viên chọn đề tài “Quản lý nhà nước về công tác an sinh xã hội trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội” làm định hướng nghiên cứu cho Đề án tốt nghiệp của mình, với mong muốn góp phần nhỏ bé trong việc làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, thực tiễn và đề xuất những giải pháp góp phần hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về an sinh xã hội trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. Mục tiêu của đề án 2. Mục tiêu tổng quát Trên cơ sở đánh giá thực trạng công tác QLNN về ASXH trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội đề án đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện 3 công tác QLNN về ASXH trên địa bàn nghiên cứu. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống được cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về công tác QLNN về ASXH.
- Đánh giá thực trạng công tác QLNN về ASXH trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. - Phân tích, đánh giá những yếu tố ảnh hưởng đến công tác QLNN về ASXH trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội. - Đề xuất các giải pháp góp phần hoàn thiện công tác QLNN về ASXH trên địa bàn huyện Chương Mỹ, TP Hà Nội. Đối tượng và phạm vi đề án 3.Đối tượng nghiên cứu Thực trạng công tác QLNN về ASXH trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.
Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung Đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến công tác QLNN về ASXH trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội, được nghiên cứu trên các khía cạnh: + Vấn đề tạo việc làm, đảm bảo thu nhập tối thiểu và giảm nghèo. + Vấn đề về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp. + Vấn đề trợ giúp xã hội. - Phạm vi không gian: Đề án nghiên cứu trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội.
- Phạm vi thời gian + Các số liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2020 – 2022. + Các số liệu sơ cấp được thu thập chủ yếu trong năm 2023. + Các giải pháp đề xuất đến 2030. Ý nghĩa của đề án - Ý nghĩa lý luận 4 Đề án tốt nghiệp góp phần làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận và thực tiễn về QLNN về ASXH ở nước ta nói chung và ở cấp huyện nói riêng.
- Ý nghĩa thực tiễn Những phương hướng và giải pháp được đề án tốt nghiệp đề xuất có thể gợi mở cho các cơ quan quản lý có những điều chỉnh phù hợp để QLNN về ASXH hiệu quả hơn, qua đó góp phần nâng cao vai trò của Nhà nước trong thực hiện chính sách ASXH ở nước ta nói chung và ở huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội nói riêng hiện nay. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ AN SINH XÃ HỘI 1. Cơ sở lý luận của Quản lý nhà nước về công tác an sinh xã hội 1. An sinh xã hội 1.
Khái niệm về an sinh xã hội An sinh xã hội là khái niệm được ra đời ở các nước công nghiệp phát triển từ cuối thế kỷ XIX và hiện nay đã phát triển rộng khắp trên toàn cầu. Theo Ngân hàng Thế giới (WB): “ASXH là những biện pháp công cộng nhằm giúp cho các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng đương đầu và kiềm chế được nguy cơ tác động đến thu nhập nhằm giảm tính dễ bị tổn thương và những bấp bênh thu nhập”. Quan niệm này nhấn mạnh đến các giải pháp nhằm kiềm chế nguy cơ làm giảm thu nhập của các cá nhân, gia đình và cộng đồng (Mai Ngọc Cường, 2009). Theo tổ chức Lao động quốc tế (ILO): “ASXH là sự cung cấp phúc lợi cho các hộ gia đình và cá nhân thông qua cơ chế của Nhà nước hoặc tập thể nhằm ngăn chặn sự suy giảm mức sống hoặc cải thiện mức sống thấp” (Mai Ngọc Cường, 2009).
Quan niệm này nhấn mạnh khía cạnh phân phối phúc lợi, bảo hiểm và mở rộng việc làm cho những đối tượng ở khu vực kinh tế không chính thức. Theo Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB): “ASXH là một hệ thống chính sách công nhằm giảm nhẹ tác động bất lợi của những biến động đối với các hộ gia đình và cá nhân. Quan niệm này nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc đảm bảo ASXH, giảm nhẹ những tác động bất lợi đến các cá nhân và hộ gia đình” (Mai Ngọc Cường, 2009). Tại Việt Nam, có nhiều tác giả khác nhau, tùy theo lĩnh vực nghiên cứu của mình lại đưa ra các khái niệm khác nhau về an sinh xã hội: “ASXH là một hệ thống cơ chế chính sách, biện pháp của Nhà nước và xã hội nhằm đối phó với các rủi ro, các cú sốc về kinh tế, xã hội làm cho họ có nguy cơ bị sụt giảm nguồn thu nhập do bị ốm đau, thai sản, tai nạn, bệnh nghề nghiệp, già cả không có sức lao động hoặc vì những nguyên nhân khách quan rơi vào hoàn cảnh nghèo khổ, bần cùng hóa.
thông qua hệ thống mạng lưới về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và hỗ trợ xã hội, xóa đói giảm nghèo và hỗ trợ đặc biệt” (Nguyễn Hải Hữu, 2007). 6 “ASXH là hệ thống các chính sách và các chương trình do Nhà nước, các đối tác xã hội thực hiện nhằm đảm bảo mức tối thiểu về thu nhập, sức khỏe và các phúc lợi xã hội, nâng cao năng lực cho cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng trong quản lý và kiểm soát các rủi ro do mất việc làm, tuổi già, ốm đau, rủi ro thiên tai, chuyển đổi cơ cấu, khủng hoảng kinh tế, dẫn đến giảm hoặc mất thu nhập và giảm khả năng tiếp cận đến các dịch vụ xã hội cơ bản” (Nguyễn Hải Hữu, 2007).