Quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác than trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ TMU phân tích quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác than tại Quảng Ninh, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Trần Ngọc Duyên
• Người hướng dẫn: TS. Dương Hoàng Anh
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Quản Lý Nhà Nước Đối Với Hoạt Động Khai Thác Than Trên Địa Bàn Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
• 1.1. KHAI THÁC KHOÁNG SẢN VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN
• 1.1.1. Khoáng sản
• 1.1.2. Hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.1.3. Quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.2. NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH
• 1.2.1. Nguyên tắc quản lý nhà nƣớc địa phƣơng đối với hoạt động khai thác khoáng sản
• 1.2.2. Nội dung và tiêu chí đánh giá quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh
• 1.2.3. Công cụ quản lý nhà nƣớc về khai thác khoáng sản
• 1.3. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
• 1.3.1. Nhân tố khách quan
• 1.3.2. Nhân tố chủ quan
• 1.4. KINH NGHIỆM TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN CỦA MỘT SỐ ĐỊA PHƢƠNG VÀ BÀI HỌC RÚT RA CHO TỈNH QUẢNG NINH
• 1.4.1. Kinh nghiệm trong quản lý nhà nƣớc với hoạt động khai thác khoáng sản của một số địa phƣơng
• 1.4.2. Bài học rút ra cho tỉnh Quảng Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 2.1. KHÁI QUÁT TIỀM NĂNG VÀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Ninh
• 2.1.2. Tiềm năng tài nguyên than trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 2.1.3. Thực trạng hoạt động khai thác than trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2017-2021
• 2.2. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 2.2.1. Ban hành, thực thi chính sách, pháp luật đối với hoạt động khai thác than
• 2.2.2. Xây dựng và thực hiện quy hoạch, kế hoạch hoạt động khai thác than
• 2.2.3. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nƣớc về khai thác than trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 2.2.4. Thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác than trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 2.3.1. Kết quả đạt đƣợc
• 2.3.2. Những hạn chế tồn tại và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH ĐẾN NĂM 2025 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO
• 3.1. DỰ BÁO VỀ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 3.2. MỤC TIÊU VÀ ĐỊNH HƢỚNG TĂNG CƢỜNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH ĐẾN NĂM 2025 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO
• 3.2.1. Mục tiêu của công tác quản lý nhà nƣớc về khai thác than của tỉnh Quảng Ninh
• 3.2.2. Định hƣớng tăng cƣờng quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động khai thác than của tỉnh Quảng Ninh đến năm 2025 và những năm tiếp theo
• 3.3. MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƢỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC THAN CỦA TỈNH QUẢNG NINH ĐẾN NĂM 2025 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO
• 3.3.1. Ban hành và thực thi hiệu quả chính sách pháp luật đối với hoạt động khai thác than
• 3.3.2. Xây dựng và thực hiện quy hoạch, kế hoạch hoạt động khai thác than
• 3.3.3. Hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý nhà nƣớc đối với hoạt động khai thác than
• 3.3.4. Tăng cƣờng công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác than
• 3.3.5. Các giải pháp khác
• 3.4. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
• 3.4.1. Kiến nghị với Chính phủ
• 3.4.2. Kiến nghị với Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng
• KẾT LUẬN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nhà nước trong khai thác than tại Quảng Ninh

Quảng Ninh là một trong những tỉnh có nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đặc biệt là than đá. Việc quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác than tại đây đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội. Chính sách và quy định của nhà nước đã được ban hành nhằm đảm bảo khai thác hiệu quả và bền vững tài nguyên này. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều thách thức trong công tác quản lý, từ việc cấp phép đến giám sát hoạt động khai thác.

1.1. Tình hình khai thác than tại Quảng Ninh

Tỉnh Quảng Ninh hiện có hơn 70 mỏ than đang hoạt động, với trữ lượng lớn. Hoạt động khai thác than không chỉ cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương.

1.2. Chính sách quản lý nhà nước về khai thác than

Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác than. Các quy định này nhằm đảm bảo việc khai thác diễn ra an toàn, hiệu quả và bảo vệ môi trường.

II. Những thách thức trong quản lý nhà nước về khai thác than

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong quản lý nhà nước, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức lớn. Tình trạng khai thác trái phép và không đúng quy định vẫn diễn ra, gây ảnh hưởng đến môi trường và tài nguyên. Việc giám sát và kiểm tra hoạt động khai thác còn nhiều hạn chế, dẫn đến việc không phát hiện kịp thời các vi phạm.

2.1. Tình trạng khai thác trái phép

Khai thác trái phép là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại Quảng Ninh. Nhiều mỏ than hoạt động mà không có giấy phép, gây thất thoát tài nguyên và ô nhiễm môi trường.

2.2. Hạn chế trong công tác giám sát

Công tác giám sát hoạt động khai thác than còn yếu kém, thiếu nhân lực và trang thiết bị. Điều này dẫn đến việc không thể kiểm soát hiệu quả các hoạt động khai thác, đặc biệt là ở những khu vực xa xôi.

III. Phương pháp quản lý nhà nước hiệu quả trong khai thác than

Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong hoạt động khai thác than, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và hiệu quả. Việc xây dựng quy hoạch khai thác hợp lý, kết hợp với công nghệ giám sát tiên tiến sẽ giúp cải thiện tình hình khai thác tại Quảng Ninh.

3.1. Xây dựng quy hoạch khai thác bền vững

Quy hoạch khai thác cần được xây dựng dựa trên các tiêu chí bền vững, đảm bảo khai thác hiệu quả mà không làm tổn hại đến môi trường và tài nguyên.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong giám sát

Sử dụng công nghệ thông tin và các thiết bị giám sát hiện đại sẽ giúp nâng cao khả năng kiểm tra và giám sát hoạt động khai thác, từ đó phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong quản lý khai thác than

Nghiên cứu về quản lý nhà nước trong khai thác than tại Quảng Ninh đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các chính sách và quy định đã được thực hiện, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ tài nguyên và môi trường. Tuy nhiên, cần tiếp tục cải thiện và điều chỉnh các biện pháp quản lý để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.1. Kết quả đạt được từ chính sách quản lý

Nhiều chính sách đã được thực hiện hiệu quả, giúp giảm thiểu tình trạng khai thác trái phép và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Học hỏi từ kinh nghiệm quản lý khai thác khoáng sản của các địa phương khác sẽ giúp Quảng Ninh cải thiện công tác quản lý, từ đó nâng cao hiệu quả khai thác than.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho quản lý khai thác than

Quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác than tại Quảng Ninh cần được cải thiện và đổi mới. Định hướng tương lai nên tập trung vào việc phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế từ tài nguyên than. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong công tác quản lý.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững trong khai thác than, đảm bảo lợi ích kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Sự hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng là rất quan trọng trong việc thực hiện các chính sách quản lý hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Quảng Ninh là địa phương có tiềm năng khoáng sản phong phú, đặc biệt là than đá, chiếm khoảng 90% trữ lượng than của cả nước. Giai đoạn 2017-2021, hoạt động khai thác than trên địa bàn tỉnh diễn ra sôi động với hơn 70 điểm mỏ được cấp phép khai thác dài hạn và ngắn hạn. Tuy nhiên, công tác quản lý nhà nước (QLNN) đối với hoạt động khai thác than vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như khai thác trái phép, khai thác vượt mốc giới, không đúng thiết kế cơ sở được duyệt và chưa quản lý hiệu quả sản lượng khai thác. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng QLNN đối với hoạt động khai thác than trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2017-2021, từ đó đề xuất các giải pháp tăng cường công tác quản lý đến năm 2025 và những năm tiếp theo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các nội dung chính gồm ban hành và thực thi chính sách pháp luật, xây dựng và thực hiện quy hoạch, tổ chức bộ máy quản lý và công tác thanh tra, kiểm tra khai thác than trên địa bàn tỉnh. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên than, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững của địa phương, đồng thời bảo vệ môi trường và quyền lợi cộng đồng dân cư.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn hệ thống hóa các lý thuyết về quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác khoáng sản, tập trung vào:

• Khái niệm quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản: Là sự tác động có tổ chức, có mục đích của Nhà nước lên hoạt động khai thác khoáng sản nhằm đảm bảo khai thác hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả.
• Nguyên tắc quản lý nhà nước: Bao gồm nguyên tắc pháp chế, tập trung dân chủ, kết hợp quản lý theo ngành và theo lãnh thổ, đảm bảo hiệu quả quản lý.
• Nội dung quản lý nhà nước: Ban hành và thực thi chính sách pháp luật, xây dựng và thực hiện quy hoạch, tổ chức bộ máy quản lý, công tác thanh tra, kiểm tra.
• Công cụ quản lý nhà nước: Luật pháp, kế hoạch hóa, công cụ kinh tế và bộ máy quản lý.
• Các nhân tố ảnh hưởng: Cơ chế chính sách, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, điều kiện tự nhiên, bộ máy quản lý, năng lực cán bộ, nhận thức của tổ chức, cá nhân khai thác và cộng đồng dân cư.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, số liệu thống kê của Sở Tài nguyên và Môi trường, Văn phòng UBND tỉnh Quảng Ninh, Tổng cục Thống kê, các công trình nghiên cứu liên quan; dữ liệu sơ cấp thu thập qua phiếu điều tra khảo sát và phỏng vấn các đối tượng gồm người dân sống gần khu vực khai thác than, doanh nghiệp khai thác than và cán bộ quản lý nhà nước địa phương.
• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng dựa trên số liệu thống kê, so sánh các chỉ tiêu quản lý, đánh giá thực trạng và hiệu quả quản lý nhà nước.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Phát 130 phiếu khảo sát (100 phiếu cho người dân, 30 phiếu cho doanh nghiệp), phỏng vấn 3 cán bộ quản lý nhà nước trực tiếp liên quan.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu sơ cấp từ tháng 3 đến tháng 5 năm 2021; phân tích và tổng hợp dữ liệu trong năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ban hành và thực thi chính sách pháp luật: Trong giai đoạn 2017-2021, UBND tỉnh Quảng Ninh đã ban hành nhiều văn bản hướng dẫn thực hiện các quy định của Nhà nước về quản lý khai thác than. Tuy nhiên, việc thực thi còn hạn chế khi vẫn xảy ra tình trạng khai thác than trái phép, khai thác vượt mốc giới và không đúng thiết kế cơ sở được duyệt. Số lượng giấy phép khai thác than cấp mới và gia hạn trong giai đoạn này đạt khoảng X giấy phép, song công tác kiểm soát chưa chặt chẽ.

2. Xây dựng và thực hiện quy hoạch, kế hoạch khai thác than: Quy hoạch khai thác than của tỉnh được xây dựng theo định hướng phát triển bền vững, tuy nhiên việc điều chỉnh quy hoạch chưa kịp thời dẫn đến khó khăn trong triển khai đúng lộ trình kết thúc khai thác. Số lượng dự án mỏ được quy hoạch trên địa bàn tỉnh là khoảng X dự án, nhưng có sự chậm trễ trong việc cập nhật và điều chỉnh kế hoạch khai thác.

3. Tổ chức bộ máy quản lý nhà nước: Bộ máy quản lý nhà nước về khai thác than tại Quảng Ninh gồm Sở Tài nguyên và Môi trường, các phòng ban chuyên môn và UBND các cấp. Tuy nhiên, số lượng và chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý. Chất lượng đội ngũ cán bộ công chức thuộc Phòng Tài nguyên nước, Khoáng sản và biến đổi khí hậu giai đoạn 2017-2021 được đánh giá ở mức khoảng X% đạt yêu cầu chuyên môn.

4. Công tác thanh tra, kiểm tra: Công tác thanh tra, kiểm tra hoạt động khai thác than được thực hiện thường xuyên nhưng chưa đủ mạnh để ngăn chặn triệt để các vi phạm. Kết quả thanh tra tại các đơn vị khai thác than trong giai đoạn 2017-2021 cho thấy tỷ lệ vi phạm chiếm khoảng X%, chủ yếu liên quan đến khai thác không phép và không đúng thiết kế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật và chính sách, năng lực quản lý nhà nước còn hạn chế, đặc biệt là về nhân lực và trang thiết bị kiểm tra. So sánh với một số địa phương khác như Quảng Bình và Thái Nguyên, Quảng Ninh đã có những bước tiến trong việc xây dựng quy hoạch và chính sách, nhưng vẫn cần cải thiện công tác thực thi và giám sát. Việc chưa kịp thời điều chỉnh quy hoạch khai thác than làm ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả khai thác, đồng thời gây khó khăn trong việc bảo vệ môi trường và quyền lợi cộng đồng dân cư. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng giấy phép cấp mới và gia hạn theo năm, bảng tổng hợp kết quả thanh tra và tỷ lệ vi phạm, cũng như sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về khai thác than tại tỉnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện và ban hành chính sách pháp luật đồng bộ: Tăng cường xây dựng, hoàn thiện các văn bản pháp luật, quy định hướng dẫn thực thi quản lý khai thác than phù hợp với thực tiễn địa phương. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường. Thời gian: 2022-2023.

2. Cập nhật và điều chỉnh quy hoạch khai thác than kịp thời: Xây dựng kế hoạch điều chỉnh quy hoạch khai thác than theo định kỳ, đảm bảo phù hợp với tiến độ khai thác và bảo vệ môi trường. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND tỉnh. Thời gian: Hàng năm.

3. Nâng cao năng lực bộ máy quản lý nhà nước: Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cán bộ quản lý, bổ sung trang thiết bị hiện đại phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Sở Nội vụ, Sở Tài nguyên và Môi trường. Thời gian: 2022-2025.

4. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm: Thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ, phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng dân cư để phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm trong khai thác than. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Công an tỉnh, Sở Tài nguyên và Môi trường. Thời gian: Liên tục.

5. Đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng và doanh nghiệp: Tổ chức các chương trình phổ biến pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành quy định khai thác than cho các tổ chức, cá nhân và người dân địa phương. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, các tổ chức xã hội. Thời gian: 2022-2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Giúp nâng cao hiệu quả công tác quản lý khai thác than, hoàn thiện chính sách và tổ chức bộ máy quản lý phù hợp với thực tiễn địa phương.

2. Doanh nghiệp khai thác than: Hiểu rõ các quy định pháp luật, trách nhiệm và nghĩa vụ trong hoạt động khai thác, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và tuân thủ pháp luật.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý kinh tế, tài nguyên môi trường: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nhà nước trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, đặc biệt là than đá.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội: Nâng cao nhận thức về quyền lợi và trách nhiệm trong giám sát hoạt động khai thác than, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý nhà nước đối với khai thác than là gì?
   Quản lý nhà nước đối với khai thác than là sự tác động có tổ chức, có mục đích của Nhà nước lên hoạt động khai thác than nhằm đảm bảo khai thác hợp lý, tiết kiệm và bảo vệ môi trường. Ví dụ, UBND tỉnh ban hành các quy định và giám sát việc thực hiện khai thác than trên địa bàn.

2. Những nguyên tắc cơ bản trong quản lý nhà nước về khai thác khoáng sản?
   Bao gồm nguyên tắc pháp chế, tập trung dân chủ, kết hợp quản lý theo ngành và lãnh thổ, đảm bảo hiệu quả quản lý. Ví dụ, việc cấp phép khai thác phải tuân thủ luật pháp và phối hợp giữa các cơ quan quản lý.

3. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Luận văn sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, số liệu thống kê và dữ liệu sơ cấp qua khảo sát, phỏng vấn các đối tượng liên quan. Phân tích định tính và định lượng được áp dụng để đánh giá thực trạng quản lý.

4. Những tồn tại chính trong quản lý khai thác than tại Quảng Ninh?
   Bao gồm khai thác trái phép, khai thác vượt mốc giới, không đúng thiết kế cơ sở được duyệt, công tác thanh tra kiểm tra chưa hiệu quả và bộ máy quản lý còn hạn chế về nhân lực.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả quản lý?
   Hoàn thiện chính sách pháp luật, cập nhật quy hoạch kịp thời, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường thanh tra kiểm tra và tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng. Ví dụ, đào tạo cán bộ quản lý và sử dụng công nghệ hiện đại trong giám sát khai thác.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về quản lý nhà nước đối với hoạt động khai thác khoáng sản, tập trung vào khai thác than tại Quảng Ninh.
• Phân tích thực trạng giai đoạn 2017-2021 cho thấy công tác quản lý đã đạt được một số kết quả tích cực nhưng còn nhiều tồn tại cần khắc phục.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước về khai thác than đến năm 2025 và những năm tiếp theo.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững và bảo vệ môi trường tại địa phương.
• Khuyến nghị các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư phối hợp thực hiện các giải pháp để nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác than.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, tổ chức đào tạo cán bộ, cập nhật quy hoạch và tăng cường công tác thanh tra kiểm tra.

Call-to-action: Các cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện hiệu quả công tác quản lý nhà nước về khai thác than, góp phần phát triển bền vững tỉnh Quảng Ninh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH 1. KHAI THÁC KHOÁNG SẢN VÀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC KHOÁNG SẢN 1. Khoáng sản a. Khái niệm Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê (2019, trang 638) định nghĩa “Khoáng sản là khoáng vật và đá trong vỏ trái đất, có thể khai thác để trở thành các nguồn lợi kinh tế”.

Theo Tống Duy Thanh (2008): “Khoáng sản là những dạng vật chất quen thuộc và đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống con người như than đá, sắt, vàng, nước khoáng thiên nhiên. Với giá trị to lớn của khoáng sản, trong quá trình khảo sát, thăm dò, khai thác, chế biến khoáng sản dẫn tới phát sinh các quan hệ xã hội đòi hỏi Nhà nƣớc phải quản lý bằng pháp luật. Theo Điều 2 Luật Khoáng sản 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2018): “Khoáng sản là khoáng vật, khoáng chất có ích được tích tụ tự nhiên ở thể rắn, thể lỏng, thể khí tồn tại trong lòng đất, trên mặt đất, bao gồm cả khoáng vật, khoáng chất ở bãi thải của mỏ”. Nhƣ vậy, có thể hiểu tài nguyên khoáng sản là thành phần tạo khoáng vật của lớp vỏ Trái Đất mà thành phần hóa học và các tính chất vật lý của chúng cho phép sử dụng chúng có hiệu quả và đem lại lợi ích trong lĩnh vực sản xuất ra của cải vật chất của nền kinh tế quốc dân.

Phân loại khoáng sản Tài nguyên khoáng sản đƣợc phân loại theo nhiều cách: - Theo nguồn gốc: Nội sinh (sinh ra trong lòng đất), ngoại sinh (sinh ra trên bề mặt Trái Đất). - Theo trạng thái vật lý: Khoáng sản rắn (quặng kim loại, phi kim, đá màu, đá quý); khoáng sản lỏng (dầu mỏ, nƣớc khoáng.); khoáng sản khí (khí đốt, khí trơ). - Theo tính chất công dụng và thành phần hóa học: Khoáng sản kim loại, khoáng sản phi kim, khoáng sản năng lƣợng và khoáng sản nƣớc. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 + Khoáng sản kim loại (hay quặng) qua quá trình chế luyện, lấy ra kim loại hoặc hợp chất của chúng gồm: khoáng sản kim loại đen (sắt, mangan, titan, crom.) dùng làm nguyên liệu cho ngành công nghiệp luyện kim đen để sản xuất ra gang, thép.; khoáng sản kim loại màu (đồng, chì, kẽm,.) dùng làm nguyên liệu cho ngành công nghiệp luyện kim màu để sản xuất ra đồng, chì, kẽm.

và kim loại hiếm hoặc rất hiếm. + Khoáng sản phi kim là những quặng đƣợc sử dụng trực tiếp hoặc qua chế biến để lấy ra đơn chất hoặc hợp chất không kim loại nhƣ muối mỏ, thạch anh, apatit, đá vôi, cát, sỏi. dùng để sản xuất phân bón, đồ gốm sứ và vật liệu xây dựng. + Khoáng sản năng lƣợng gồm các đá có nguồn gốc sinh vật nhƣ than đá, than bùn, dầu mỏ, khí đốt.

dùng làm nhiên liệu cho ngành công nghiệp năng lƣợng (làm chất đốt,.) hoặc nguyên liệu cho ngành công nghiệp hóa chất (hóa phẩm, dƣợc phẩm, sợi nhân tạo, vật liệu khuôn đúc. + Khoáng sản nƣớc gồm các loại nƣớc nhƣ nƣớc ngọt đƣợc dùng cho sinh hoạt, nƣớc khoáng cho công nghiệp và bùn khoáng sử dụng trong y tế và sinh hoạt. Hoạt động khai thác khoáng sản a. Khái niệm Ở Việt Nam, khái niệm khai thác khoáng sản đã đƣợc luật hóa tại Điều 2, Luật khoáng sản năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2018), theo đó: “Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đảo, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan”.

Đặc điểm hoạt động khai thác khoáng sản - Hoạt động khai thác khoáng sản là hoạt động có chủ thể và đối tƣợng. Khai thác khoáng sản là hoạt động đƣợc tiến hành sau khi cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền cấp giấy phép khai thác và đƣợc tính từ khi mỏ bắt đầu xây dựng cơ bản (hay còn gọi là mở mỏ) cho đến khi mỏ kết thúc khai thác (đóng cửa mỏ - phục hồi môi trƣờng). Nhƣ vậy hoạt động khai thác khoáng sản có chủ thể khai thác và đối tƣợng cụ thể. + Chủ thể khai thác khoáng sản là các tổ chức, cá nhân phải đảm bảo đầy đủ các điều kiện tƣơng đối chặt chẽ theo Luật Khoáng sản 2010 và Nghị định hƣớng dẫn thi hành quy định.

Theo Điều 51 Luật Khoáng sản 2010 quy định điều kiện cần để có thể trở thành chủ thể khai thác khoáng sản gồm hai yêu cầu sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 Là tổ chức (doanh nghiệp đƣợc thành lập theo Luật doanh nghiệp; hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đƣợc thành lập theo Luật hợp tác xã) hoặc hộ kinh doanh. Có đăng ký kinh doanh ngành nghề khai thác khoáng sản, trong đó “hộ kinh doanh đăng ký kinh doanh ngành nghề khai thác khoáng sản chỉ được khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thường, khai thác tận thu khoáng sản”. + Đối tƣợng khai thác: Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản nên hoạt động này có đối tƣợng khai thác là khoáng sản. - Hoạt động khai thác khoáng sản là hoạt động có tính đặc thù.

Thứ nhất, khai thác khoáng sản có thể đƣợc thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau: + Theo cách thức khai thác Có hai hình thức khai thác là khai thác lộ thiên và khai thác hầm lò. Khai thác lộ thiên là hình thức khai thác mỏ mà theo đó cần phải bóc lớp đất đá phủ trên loại khoáng sản cần khai thác. Đa số hình thức khai thác lộ thiên đều dùng các thiết bị máy móc lớn nhƣ máy xúc đất để loại bỏ lớp đất đá bề mặt, kế tiếp là dùng máy xúc gầu kéo cáp hoặc máy xúc nhiều gầu kiểu roto để lấy khoáng sản. Có nhiều dạng khai thác mỏ lộ thiên, theo đó hình thức khai thác dải và khai thác mỏ mở là hai hình thức phổ biến nhất.

Khai thác hầm lò là hình thức khai thác theo đó không có việc bóc lớp phủ mà ngƣời ta đào các hầm bên dƣới mặt đất để lấy quặng. Các mỏ quặng này đƣợc đầu tƣ đổi mới công nghệ, thiết bị đồng thời là các kỹ thuật khai thác mỏ, đặc biệt là cơ giới hóa khai thác hầm lò đã góp phần tăng sản lƣợng nguồn tài nguyên tự nhiên của mỏ. + Theo quy mô, công nghệ khai thác Theo Khoản 2, Điều 1, Quyết định số 588-CNNg/QLTN ngày 01 tháng 8 năm 1992 của Bộ Công nghiệp nặng, quy định các hình thức và quy mô khai thác khoáng sản nhƣ sau: “Khai thác thủ công cá thể, sử dụng dụng cụ thô sơ, cầm tay là chủ yếu, có thể sử dụng công cụ cơ giới nhỏ cơ động, vận tải bằng sức người hoặc súc vật. Khai thác quy mô nhỏ với tổng khối lượng khoáng sản và đất đá dưới 30.000 t/năm, vốn đầu tư cơ bản không quá 1 triệu đôla Mỹ.

Khai thác quy mô lớn có tổng khối lượng khoáng sản và đất đá, vốn đầu tư cơ bản không phải là khai thác quy mô nhỏ.” Hiện nay, dựa trên quy mô và công nghệ khai thác, các tài liệu thƣờng đƣợc đề cập đến khai thác theo quy mô công nghiệp và khai thác quy mô nhỏ, tận thu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 Khai thác theo quy mô công nghiệp là hình thức khai thác với quy mô lớn, thời gian khai thác dài, sử dụng máy móc trong hoạt động khai thác là chủ yếu. Khai thác quy mô nhỏ, tận thu: Hình thức khai thác này đang diễn ra ở nhiều địa phƣơng trong cả nƣớc và tập trung chủ yếu vào các loại khoáng sản làm vật liệu xây dựng. + Theo tính pháp lý: khai thác theo giấy phép và khai thác trái phép.

Thứ hai, khai thác khoáng sản là hoạt động có điều kiện. Điều kiện cấp phép khai thác do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền phê duyệt. Theo Khoản 2 Điều 53 Luật Khoáng sản năm 2010 (sửa đổi, bổ sung năm 2018) quy định tổ chức, cá nhân đƣợc cấp Giấy phép khai thác khoáng sản phải có đủ các điều kiện sau đây: “Có dự án đầu tư khai thác khoáng sản ở khu vực đã thăm dò, phê duyệt trữ lượng phù hợp với quy hoạch quy định tại các điểm b, c và d khoản 1 Điều 10 của Luật này. Dự án đầu tư khai thác khoáng sản phải có phương án sử dụng nhân lực chuyên ngành, thiết bị, công nghệ, phương pháp khai thác tiên tiến phù hợp; đối với khoáng sản độc hại còn phải được Thủ tướng Chính phủ cho phép bằng văn bản; Có báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc bản cam kết bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; Có vốn chủ sở hữu ít nhất bằng 30% tổng số vốn đầu tư của dự án đầu tư khai thác khoáng sản.” Hộ kinh doanh quy định tại khoản 2 Điều 51 của Luật Khoáng sản 2010 (sửa đổi, bổ sung 2018) đƣợc phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng thông thƣờng, khai thác tận thu khoáng sản khi có đủ điều kiện do Chính phủ quy định tại Điều 36 - Nghị định 158/2016/NĐ-CP hƣớng dẫn Luật khoáng sản.

Hộ kinh doanh đƣợc cấp Giấy phép khai thác khi có đủ những điều kiện sau: “Có báo cáo kinh tế kỹ thuật khai thác khoáng sản ở khu vực đã thăm dò và phê duyệt trữ lượng phù hợp với quy hoạch thăm dò, khai thác, sử dụng khoáng sản tỉnh, thành phố nơi có khoáng sản. Báo cáo kinh tế kỹ thuật khai thác khoáng sản phải có phương án sử dụng nhân lực chuyên ngành, thiết bị, công nghệ, phương pháp khai thác phù hợp; Có kế hoạch bảo vệ môi trường kèm theo văn bản phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường; Quy mô công suất khai thác không quá 3.000 m3 sản phẩm là khoáng sản nguyên khai/năm.” LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 Nhƣ vậy, điều kiện để các tổ chức, hộ kinh doanh và cá nhân đƣợc khai thác thác khoáng sản là đƣợc các cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền cấp Giấy phép khai thác khoáng sản. Thứ ba, hoạt động khai thác khoáng sản đem lại lợi ích cho phát triển KT- XH song lại là hoạt động có tác động mạnh đến môi trƣờng tự nhiên và con ngƣời. + Khai thác khoáng sản gây ô nhiễm môi trƣờng.

Khai thác khoáng sản đã và đang ngày càng chiếm vị trí quan trọng trong nền kinh tế của các quốc gia. Tuy nhiên bên cạnh những mặt tích cực đạt đƣợc, con ngƣời cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về môi trƣờng. Trong quá trình khai thác khoáng sản, con ngƣời đã làm thay đổi môi trƣờng xung quanh.