phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo đề tài đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng sau: - Chƣơng 1: Tổng quan về quản lý Nhà nƣớc đối với hộ kinh doanh cá thể. - Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lý Nhà nƣớc đối với các hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn quận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng, giai đoạn 2017-2021. - Chƣơng 3: Biện pháp tăng cƣờng quản lý Nhà nƣớc đối với các hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn quận Ngô Quyền thành phố Hải Phòng, giai đoạn 2022 - 2026. 5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HỘ KINH DOANH CÁ THỂ 1.
Khái quát chung về hộ kinh doanh cá thể 1. Khái niệm hộ kinh doanh cá thể “Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc các thành viên hộ gia đình đăng ký thành lập và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh của hộ. Trƣờng hợp các thành viên hộ gia đình đăng ký hộ kinh doanh thì ủy quyền cho một thành viên làm đại diện hộ kinh doanh. Cá nhân đăng ký hộ kinh doanh, ngƣời đƣợc các thành viên hộ gia đình ủy quyền làm đại diện hộ kinh doanh là chủ hộ kinh doanh.” [12] Hộ kinh doanh cá thể đa dạng về lĩnh vực hoạt động, đối tƣợng hoạt động tƣơng đối đơn giản.
Thông thƣờng các hộ kinh doanh về nông, lâm, ngƣ nghiệp, bán hàng, buôn chuyến, kinh doanh lƣu động, kinh doanh thời vụ, dịch vụ có nguồn thu nhập thấp thì không phải đăng ký hộ kinh doanh. Đặc điểm hộ kinh doanh cá thể - “Hộ kinh doanh không có tƣ cách pháp nhân; - Đăng ký hộ kinh doanh cá thể là hộ gia đình hoặc cá nhân, các thành viên của hộ kinh doanh đều là ngƣời Việt Nam; - Hộ kinh doanh đƣợc phép kinh doanh tại nhiều địa điểm, phải đăng ký một địa điểm làm trụ sở chính; - Hộ kinh doanh không đƣợc phép sử dụng hóa đơn giá trị gia tăng; - Hộ kinh doanh không bị giới hạn việc sử dụng lao động; - Hộ kinh doanh có thể thuê ngƣời quản lý hoạt động kinh doanh; - Hộ kinh doanh phải nộp các loại thuế sau: Thuế giá trị gia tăng, Thuế thu nhập cá nhân, Lệ phí môn bài” [13]. Hiện nay, hình thức kinh doanh dƣới dạng hộ kinh doanh cá thể rất phổ biến, đa dạng từ lĩnh vực cho đến mô hình kinh doanh của các hộ. Cụ thể những yêu cầu, tiêu chuẩn đối với hộ kinh doanh cá thể bao gồm: 6 - “Hoạt động sản xuất kinh doanh của hộ kinh doanh mang tính nghề nghiệp thƣờng xuyên, nghĩa là hộ kinh doanh hoạt động một cách chuyên nghiệp và thu nhập chính của họ phát sinh từ hoạt động kinh doanh.
- Hộ kinh doanh không có tƣ cách của DN, không có con dấu, không đƣợc mở chi nhánh, văn phòng đại diện, không đƣợc thực hiện các quyền mà doanh nghiệp đang có nhƣ hoạt động xuất nhập khẩu hay áp dụng Luật Phá sản khi kinh doanh thua lỗ” [3]. - Mọi vấn đề phát sinh tại hộ kinh doanh cá thể sẽ do các thành viên trong hộ chỉ đạo, điều hành, tổ chức thực hiện và tự chịu trách nhiệm về hành vi trƣớc pháp luật. “Hoặc khi phát sinh các khoản nợ, cá nhân hoặc các thành viên phải có trách nhiệm trả hết nợ, không phụ thuộc vào số tài sản kinh doanh hay dân sự mà họ đang có; không phụ thuộc vào việc họ đang thực hiện hay đã chấm dứt thực hiện hoạt động kinh doanh. Lƣu ý: Hộ kinh doanh có sử dụng thƣờng xuyên hơn 10 lao động phải chuyển đổi sang hoạt động theo hình thức doanh nghiệp và khi đó phải tiến hành thành lập doanh nghiệp để đủ điều kiện hoạt động kinh doanh.
Thủ tục thành lập hộ kinh doanh cá thể a. Đăng ký hộ kinh doanh: “- Công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự đầy đủ; các hộ gia đình có quyền thành lập hộ kinh doanh. Cá nhân, hộ gia đình chỉ đƣợc đăng ký một hộ kinh doanh trên toàn quốc. - Cá nhân, nhóm cá nhân hoặc ngƣời đại diện hộ gia đình gửi giấy đề nghị đăng ký hộ kinh doanh đến cơ quan ĐKKD cấp quận nơi đặt địa điểm kinh doanh.
Điều kiện cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh cho hộ kinh doanh: - Khi thành lập hộ kinh doanh cá thể, khách hàng cần lƣu ý điều kiện nhƣ sau: 7 + Ngành, nghề kinh doanh không thuộc danh mục ngành, nghề cấm kinh doanh + Tên hộ kinh doanh dự định đăng ký đặt đúng quy định + Nộp đủ lệ phí đăng ký theo quy định. - Thời hạn cấp ĐKKD cho hộ kinh doanh: 05 ngày làm việc, kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ. Lƣu ý: Hộ kinh doanh có quyền hoạt động kinh doanh kể từ ngày đƣợc cấp giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh, trừ trƣờng hợp kinh doanh các ngành, nghề kinh doanh phải có điều kiện.hục tạm ngừng kinh doanh hộ kinh c. Thủ tục tạm ngừng kinh doanh - Trƣờng hợp tạm ngừng kinh doanh từ 30 ngày trở lên, hộ kinh doanh thông báo với cơ quan ĐKKD cấp huyện nơi đã ĐKKD và cơ quan thuế trực tiếp quản lý.
- Thời hạn thông báo: ít nhất 15 ngày trƣớc khi tạm ngừng kinh doanh. - “Thời hạn tạm ngừng kinh doanh ghi trong thông báo không quá 01 năm. Sau khi hết thời hạn đã thông báo, nếu hộ kinh doanh vẫn tiếp tục tạm ngừng kinh doanh thì phải thông báo tiếp cho cơ quan ĐKKD. Tổng thời gian tạm ngừng kinh doanh liên tiếp không đƣợc quá 02 năm.m dựt hoạt đ - Khi chấm dứt hoạt động kinh doanh, hộ kinh doanh phải nộp lại bản gốc giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh cho cơ quan ĐKKD cấp huyện nơi đã đăng ký, đồng thời thanh toán đầy đủ các khoản nợ, gồm cả nợ thuế và nghĩa vụ tài chính chƣa thực hiện.
Vai trò trong phát triển kinh tế - xã hội của hộ kinh doanh cá thể - Hộ kinh doanh cá thể có tiềm năng về trí tuệ, sáng kiến, đƣợc phân bổ rộng rãi ở mọi nơi, mọi lúc. Đã có rất nhiều thành công về sản xuất, nghề thủ công hay lĩnh vực khoa học mà nhiều hộ kinh doanh các thể đã làm đƣợc và đƣợc Nhà nƣớc ghi nhận. Từ đó, các hộ kinh doanh cá thể lựa chọn hình thức kinh doanh phù hợp với cơ sở. 8 - Hộ kinh doanh cá thể có tiềm năng về kinh nghiệm quản lý, tổ chức sản xuất, những bí quyết sản xuất truyền thống.
Vai trò này thể hiện tính gia truyền từ thế hệ đi trƣớc sang thế hệ đi sau, giữ gìn và phát huy sự tích lũy qua nhiều thế hệ. - “Hộ kinh doanh cá thể có nguồn vốn đa dạng và khác nhau, nếu Nhà nƣớc có chính sách kinh tế hợp lý có thể khai thác bằng cách các hộ cá thể gia đình bỏ vốn vào sản xuất, tiết kiệm trong tiêu dùng để tích lũy, mở rộng tái sản xuất, thúc đẩy phát triển nền kinh tế. - Hộ kinh doanh cá thể giải quyết vấn đề việc là, tạo công ăn việc làm cho ngƣời lao động trong xã hội” [13]. - Sản phẩm đƣợc tạo ra từ hộ kinh doanh cá thể rất đa dạng và dễ dàng sử dụng cũng nhƣ gần gũi với ngƣời lao động.
“Đáp ứng nhu cầu của xã hội, đóng vai trò vệ tinh cho các DN trong nền kinh tế. - Đặc điểm của hộ cá thể là làm ăn riêng lẻ, tản mạn, rời rạc và luôn tìm mọi cách để tìm ra những chỗ sơ hở để kinh doanh trái phép, trốn lậu thuế,. - Hộ kinh doanh cá thể hoạt động tự phát nên nếu thiếu sự định hƣớng thì sẽ không nắm bắt đƣợc nhu cầu của thị trƣờng” [25]. Quản lý Nhà nƣớc đối với hộ kinh doanh cá thể 1.
Khái niệm quản lý Nhà nước đối với hộ kinh doanh cá thể Hoạt động kinh doanh của các hộ cá thể phải đƣợc tổ chức và vận động trên cơ sở các quy định của pháp luật và chịu sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền. Đây là môi trƣờng tốt, giúp phát triển các hoạt động của hộ kinh doanh cá thể đồng thời phải đảm bảo có sự cân đối về mặt quyền lợi. “QLNN đối với hộ kinh doanh cá thể là phƣơng thức mà thông qua hệ thống các công cụ quản lý bao gồm pháp luật, chính sách, quy hoạch, kế hoạch Nhà nƣớc tác động vào đối tƣợng quản lý để định hƣớng cho hoạt động hộ kinh doanh cá thể vận động, phát triển đến mục tiêu đã đặt ra trên cơ sở sử 9 dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực kinh tế trong và ngoài nƣớc trong điều kiện mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế. QLNN đối với hộ kinh doanh cá thể phải chấp hành các yêu cầu của quy luật kinh tế khách quan, đồng thời phải có một hệ thống công cụ nhƣ pháp luật, chính sách, quy hoạch, kế hoạch.
thích hợp để quản lý hoạt động này” [12]. Vai trò của quản lý Nhà nước đối với các hộ kinh doanh cá thể Nhà nƣớc có vai trò quản lý đối với hoạt động của các hộ kinh doanh cá thể đảm bảo phát triển nhanh và bền vững, đảm bảo tuân thủ pháp luật Nhà nƣớc. Đồng thời, hoạt động kinh doanh này có vị trí trung tâm, đem lại lợi ích cho nền kinh tế. Chính vì vậy, hoạt động của các hộ kinh doanh cá thể phát triển bền vững cần sự giám sát của cơ quan QLNN và trong nền kinh tế thị trƣờng thì QLNN có vai trò vô cùng quan trọng với hoạt động này: Một là, Nhà nƣớc quản lý hộ kinh doanh cá thể đảm bảo tuân thủ quy định của Nhà nƣớc, nếu sự kiểm soát này lỏng lẻo thì ảnh hƣởng đến hoạt động kinh doanh.
Vì vậy, Nhà nƣớc nghiêm minh, công bằng và giám sát chặt chẽ cũng nhƣ xây dựng hệ thống pháp luật phù hợp để hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh cá thể phát triển. Hai là, Nhà nƣớc chỉ đạo và điều hành đảm bảo phát triển trong điều kiện thuận lợi nhất. Trong quá trình hoạt động của hộ kinh doanh cá thể có liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau và hoạt động này đem lại nhƣ vấn đề về môi trƣờng, an ninh cũng nhƣ phát triển về hợp tác quốc tế và cải cách thủ tục hành chính đơn giản. Ba là, nhiều hộ kinh doanh cá thể chỉ chú trọng đến lợi nhuận đem lại, lợi ích trƣớc mắt mà quên đi việc chấp hành và tuân thủ pháp luật là trách nhiệm của mình.