PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết đề tài luận văn Siêu thị đã xuật hiện trên thế giới từ hơn 80 năm qua, là loại hình kinh doanh bán lẻ văn minh hiện đại, hình thành và phát triển trong mối quan hệ mật thiết với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa mạnh mẽ với cấp độ quy mô thế giới. Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngành thƣơng mại bán lẻ Việt Nam diễn ra trong bối cảnh nƣớc ta đang tiến hành công cuộc đổi mới, xây dựng nền kinh tế thị trƣờng và chủ động hội nhập kinh tế với khu vực và thế giới. Do đặc trƣng lịch sử phát triển kinh tế, siêu thị tại Việt Nam ra đời khá muộn.
Siêu thị chính thức xuất hiện lần đầu tiên ở nƣớc ta năm 1993 khi công ty Vũng Tàu Sinhanco khai trƣơng “siêu thị” Minimart. Đến nay, sau hơn 20 năm hình thành và phát triển, chúng ta đã có một hệ thống siêu thị tƣơng đối hoàn chỉnh, đã làm thay đổi diện mạo ngành thƣơng mại bán lẻ của khu vực, mở ra một loại cửa hàng văn minh, hiện đại và tiện nghi cho ngƣời tiêu dùng Việt Nam, hơn nữa làm thay đổi cả thói quen mua sắm truyền thống và góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc nói chung. Thành phố Thái Bình cách thủ đô Hà Nội 110km là là trung tâm kinh tế, văn hóa, chính trị của tỉnh Thái Bình, với mật độ dân cƣ cao, kinh tế thành phố 5 năm qua có tốc độ tăng trƣởng khá, đạt bình quân 10,52%/năm và đƣợc công nhận là đô thị loại II trực thuộc tỉnh năm 2013. Việc hình thành các siêu thị trên địa bàn thành phố nhằm thỏa mãn nhu cầu mua sắm thiết thực hàng ngày của ngƣời dân, bƣớc đầu đã tạo đƣợc nền móng cho sự phát triển hệ thống siêu thị của khu vực.
Tuy nhiên siêu thị vẫn còn là một loại hình kinh doanh khá mới đối với ngƣời dân trong tỉnh, nhận thức và hiểu biết về siêu thị chƣa thật sự sâu sắc, 2 thiếu sự chỉ đạo và thống nhất quản lý từ phía nhà nƣớc, cho nên kinh doanh siêu thị chƣa đạt đƣợc hiệu quả cao, chƣa đảm bảo đƣợc tính văn minh hiện đại. Xuất phát từ những vấn đề bất cập nêu trên, một nhu cầu cấp bách đƣợc đặt ra là cần phải định hƣớng, phải có những đột phá để giúp hệ thống siêu thị trên địa bàn thành phố Thái Bình phát triển có hiệu quả và mang tính bền vững. Chính vì lí do đó, tôi đã chọn đề tài “Quản lí nhà nước đối với hoạt động của các siêu thị trên địa bàn thành phố Thái Bình” để hoàn thành luận văn thạc sĩ kinh tế. Tổng quan các tài liệu nghiên cứu có liên quan Quyết định số 1371/2004/QĐ-BTM ngày 24/9/2004 của Bộ Thương Mại về việc ban hành “Quy chế siêu thị, trung tâm thương mại” Quy chế này quy định tiêu chuẩn của Siêu thị, Trung tâm thƣơng mại, quy định về phân hạng, tên gọi và biển hiệu Siêu thị, Trung tâm thƣơng mại; các hàng hóa, dịch vụ kinh doanh…Về quản lý hoạt động của Siêu thị, Trung tâm thƣơng mại gồm có các quy định về trách nhiệm của thƣơng nhân kinh doanh Siêu thị, Trung tâm thƣơng mại; trách nhiệm của Sở thƣơng mại; xử lý vi phạm và tổ chức thực hiện cụ thể.
Mặc dù cũ nhƣng hiện nay chƣa có văn bản mới thay thế nên quy chế này vẫn là cơ sở quan trọng để xác định các tiêu chuẩn, phân hạng và quản lý hoạt động của các Siêu thị, Trung tâm thƣơng mại hiện nay ở nƣớc ta. Quyết định số 6184/QĐ-BCT ngày 19/10/2012 của Bộ Công Thương về Phê duyệt “Quy hoạch phát triển mạng lưới siêu thị, trung tâm thương mại cả nước đến 2020 và tầm nhìn đến 2030” Quyết định này đã đƣa ra các quan điểm, mục tiêu chung: Xây dựng mạng lƣới siêu thị, trung tâm thƣơng mại trong nƣớc phát triển nhanh và hiện đại, dựa trên một cấu trúc hợp lý các hệ thống và các kênh phân phối với sự tham gia của mọi thành phần kinh tế và loại hình tổ chức, vận hành trong môi trƣờng cạnh tranh có sự quản lý và điều tiết vĩ mô của Nhà nƣớc. Phấn đấu đến năm 3 2020, mạng lƣới siêu thị, trung tâm thƣơng mại ở nƣớc ta trở thành kênh bán lẻ hàng hóa chủ yếu trên thị trƣờng trong nƣớc; tốc độ lƣu thông hàng hóa đƣợc đẩy nhanh; giá cả và chất lƣợng hàng hóa lƣu thông qua hệ thống ổn định; các dịch vụ bán lẻ đƣợc cung ứng ngày càng đa dạng, có chất lƣợng và góp phần tích cực vào thực hiện nhiệm vụ bảo vệ và cải thiện môi trƣờng; trình độ phát triển thị trƣờng bán lẻ đƣợc cải thiện rõ rệt góp phần nâng cao trình độ văn minh đô thị. Đây là cơ sở quan trọng để các tỉnh thành trong cả nƣớc có những kế hoạch cụ thể về quy hoạch mạng lƣới siêu thị, trung tâm thƣơng mại của tỉnh mình sao cho thống nhất với quy hoạch tổng thể chung của cả nƣớc mà vẫn phù hợp với đặc thù, tiềm năng riêng của mỗi tỉnh.
Thực trạng và giải pháp phát triển hệ thống siêu thị ở nước ta trong giai đoạn hiện nay – chủ nhiệm đề tài TS. Nguyễn Thị Nhiễu – Đề tài nghiên cứu cấp Bộ - Viện Nghiên cứu Thương mại – Bộ Thương Mại Với mục đích nghiên cứu, Ban chủ nhiệm đề tài đã nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về phát triển hệ thống siêu thị; nghiên cứu đánh giá thực trạng hệ thống siêu thị của Việt Nam hiện nay và thực trạng công tác QLNN đối với siêu thị và đƣa ra các đề xuất kiến nghị nhƣ: tạo môi trƣờng pháp lý kinh doanh thông thoáng; đổi mới công tác xây dựng chiến lƣợc, quy hoạch phát triển thị trƣờng nội địa nói chung và siêu thị nói riêng; tăng cƣờng thể chế và chuyên môn của các cơ quan kiểm tra giám sát; tăng cƣờng mạng lƣới cơ sở vật chất hạ tầng… Chất lượng dịch vụ của các siêu thị chuyên doanh trên địa bàn thành phố Hà Nội – tác giả Đào Xuân Khương – luận án tiến sĩ kinh tế – Trường Đại học Kinh tế quốc dân Bằng việc kết hợp giữa nghiên cứu định tính và định lƣợng, tác giả đã rút ra đƣợc những điểm mới nhƣ sau: khẳng định đƣợc năm yếu tố cấu thành chất lƣợng dịch vụ của siêu thị chuyên doanh trên địa bàn thành phố Hà aNội, phát hiện yếu tố cấu thành mới chất lƣợng dịch vụ của siêu thị chuyên doanh là 4 tính chuyên nghiệp. Từ kết quả nghiên cứu luận án đã đƣa ra ba kiến nghị với cơ quan quản lý nhà nƣớc là: xây dựng tiêu chí, tiêu chuẩn chất lƣợng dịch vụ của siêu thị chuyên doanh; nâng cao nhận thức của siêu thị chuyên doanh về chất lƣợng dịch vụ để giữ chân khách hang cũ, gia tăng khách hàng mới; hỗ trợ siêu thị chuyên doanh nâng cao năng lực nhân viên qua các hiệp hội. Chất lượng dịch vụ bán lẻ của các siêu thị và cửa hàng tiện ích tại Hà Nội – tác giả Nguyễn Thu Hà – luận án tiến sĩ kinh tế - Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội Nghiên cứu có những đóng góp mới về mặt lý luận chất lƣợng dịch vụ: xây dựng và kiểm định mô hình nghiên cứu về chất lƣợng dịch vụ của các siêu thị (siêu thị tổng hợp và siêu thị chuyên doanh) và của các cửa hàng tiện ích; xác định các yếu tố cấu thành, biến quan sát và thang đo chất lƣợng dịch vụ của các siêu thị và cửa hàng tiện ích; tìm ra yếu tố mới cấu thành chất lƣợng dịch vụ của các siêu thị và cửa hàng tiện ích trên địa bàn.
Đồng thời luận án đã so sánh chi ra các ƣu điểm, hạn chế về chất lƣợng dịch vụ bán lẻ tại các siêu thị và cửa hàng tiện ích, từ đó dƣa ra các hàm ý và khuyến nghị các giải pháp cho các nhà quản trị siêu thị và cửa hàng tiện ích cũng nhƣ các nhà hoạch định chính sách nhằm nâng cao chất lƣợng dịch vụ bán lẻ, hƣớng đến sự hài long và sự trung thành của khách hàng. Nâng cao lợi thế cạnh tranh cho các siêu thị tại TPHCM – tác giả Nguyễn Xuân Hiệp – luận án tiến sĩ kinh tế - Trường Đại học Kinh tế TPHCM Nghiên cứu đã tổng kết, đánh giá các lý thuyết về lợi thế cạnh tranh và các nghiên cứu có liên quan đến các yếu tố tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp, đồng thời phân tích các đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của loại hình kinh doanh siêu thị. Dựa trên các nghiên cứu định tính, định lƣợng và nghiên cứu sử dụng thang đo các yếu tố tạo lợi thế cạnh tranh tác giả đƣa ra các đánh giá thực trạng, nghiên cứu hoạch định các quan điểm, mục tiêu và định vị các yếu tố tạo lợi thế cạnh tranh cho các siêu thị TPHCM giai đoạn 2011 – 2020, cùng 5 năng lực lõi của một số siêu thị, từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao lợi thế cạnh tranh cho các siêu thị tại TPHCM giai đoạn 2011 - 2020. Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống siêu thị Việt Nam – tác giả Lê Thị Thu Hường – luận văn thạc sĩ kinh tế – Trường Đại học Ngoại Thương Đề tài tập trung vào nghiên cứu năng lực cạnh tranh của các siêu thị, hệ thống siêu thị lớn, các chiến lƣợc cạnh tranh và giải pháp.
Hoạt động QLNN cũng đƣợc nhắc đến nhƣng chƣa làm nổi bật đƣợc vấn đề. Giải pháp phát triển siêu thị tại tỉnh Bình Dương đến năm 2015 – tác giả Võ Ngọc Dũng – luận văn thạc sĩ kinh tế - Trường Đại học Kinh tế TP.HCM Đề tài đã đi sâu nghiên cứu thực trạng phát triển và đƣa ra các giải pháp phát triển siêu thị tại tỉnh Bình Dƣơng. Tuy nhiên, do hƣớng nghiên cứu khác nên công tác QLNN trong đề tài không đƣợc đi sâu nghiên cứu, mà chỉ tập trung vào các giải pháp cho các doanh nghiệp là chính. Định hướng và giải pháp phát triển siêu thị ở thành phố Cần Thơ đến năm 2010 – tác giả Nguyễn Duy Tùng – luận văn thạc sĩ kinh tế - Trường Đại học Kinh tế TPHCM Luận văn đã đƣa ra đƣợc những đánh giá quan trọng về triển vọng phát triển của các siêu thị ở Cần Thơ.
Tuy mới ra đời nhƣng siêu thị ở thành phố Cần Thơ có nhiều tính ƣu việt, mặt khác quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, đời sống ngƣời dân không ngừng đƣợc cải thiện ở thành phố là tiền đề cho sự phát triển thành công của các siêu thị trên địa bàn.