phần mở đầu, mục lục, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo. Luận văn bao gồm 3 chƣơng. CHƢƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN CỦA QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ. CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH.
CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH TRONG THỜI GIAN TỚI LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 CHƢƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI VỚI HỆ THỐNG CHỢ 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về chợ, hệ thống chợ, phân loại chợ 1. Khái niệm chợ Chợ đã tồn tại và phát triển bao đời nay, nó đã trở nên quen thuộc với mọi ngƣời.
Chợ ra đời và phát triển gắn liền với sự phát triển của nền sản xuất xã hội, tính chất xã hội ngày càng sâu sắc thì nhu cầu trao đổi hàng hóa ngày càng lớn, chợ - nơi trao đổi hàng hóa, dịch vụ sẽ ngày càng phát triển. Có nhiều cách hiểu khác nhau về chợ, nhƣng có thể khẳng định rằng chợ là một loại hình thƣơng nghiệp truyền thống. Theo cách hiểu thông thƣờng thì chợ là nơi gặp nhau giữa ngƣời mua và ngƣời bán để trao đổi, mua bán sản phẩm hàng hóa và dịch vụ. Theo từ điển tiếng Việt thì chợ là nơi nhiều ngƣời tụ họp để mua bán trong những ngày, những buổi nhất định.
Nhƣ vậy, chợ đƣợc cấu thành bởi các yếu tố cơ bản đó là: Không gian (là nơi), thời gian (ngày, buổi nhất định), chủ thể (nhiều ngƣời), và mục đích là mua bán. Trong từ điển Bách Khoa Việt Nam thì chợ là nơi gặp nhau giữa cung và cầu hàng hóa, dịch vụ, vốn, là nơi tập trung hoạt động mua bán hàng hóa giữa ngƣời sán xuất, ngƣời buôn bán và ngƣời tiêu dùng. Cùng với quá trình phát triển của chợ, cách hiểu về chợ cũng ngày càng đƣợc hoàn thiện hơn, các bộ phận, thành phần cơ bản của chợ theo đó cũng đƣợc phát triển lên trình độ cao hơn, mở rộng hơn. Chẳng hạn, không gian họp chợ là địa điểm xác định theo quy hoạch thống nhất, hoặc chủ thể tham gia chợ bao gồm các nhà sản xuất lớn, các thƣơng nhân lớn chứ không đơn thuần là những ngƣời mua bán nhỏ lẻ nhƣ trƣớc đây.
Các phƣơng thức mua bán ở chợ cũng ngày càng đa dạng hơn, vai trò của chợ cũng ngày càng to lớn hơn, nó không chỉ là nơi trao đổi mua, bán, hàng hóa mà còn là nơi giải trí, thăm quan du lịch. Theo Văn bản hợp nhất số 11/VBHN-BCT ngày 23/11/2014 của Bộ Công LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Thƣơng, hợp nhất Nghị định về phát triển và quản lý chợ (hợp nhất Nghị định 02/2003/NĐ-CP ngày 14/01/2003 của Chính phủ ( gọi tắt là Nghị định 02) về phát triển và quản lý chợ và Nghị định số 114/2009/NĐ-CP ngày 23/12/2009 của Chính phủ gọi tắt là Nghị định 114) sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 02) thì khái niệm về chợ đƣợc điều chỉnh trong Văn bản hợp nhất này là “ loại chợ mang tính truyền thống, đƣợc tổ chức tại một điểm theo quy hoạch, đáp ứng nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa và nhu cầu hàng hóa và nhu cầu tiêu dùng của dân cƣ. Trong giai đoạn hiện nay, các loại hình thƣơng mại hiện đại nhƣ hệ thống các siêu thị, đại siêu thị, các trung tâm thƣơng mại, các cửa hàng bách hóa tồng hợp, các cửa hàng tiện dụng…đã đƣợc hình thành và phát triển khá mạnh làm phong phú hơn diện mạo của nền thƣơng nghiệp xã hội. Một cách khác, chợ có thể hiểu là một loại hình thƣơng nghiệp mang tính truyền thống, một bộ phận cấu thành thị trƣờng, là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa và dịch vụ giữa những ngƣời sản xuất, ngƣời tiêu dùng và ngƣời buôn bán, với nhịp độ tƣơng đối thƣờng xuyên, có tình tập trung từ phạm vi làng xã đến vùng, miền rộng lớn và đƣợc tổ chức, quản lý theo quy định của Nhà nƣớc.
Nhƣ vậy, dù ở góc độ nào thì khái niệm chợ cũng bao gồm các nội dung chủ yếu là: Không gian họp chợ, thời gian họp chợ, chủ thể tham gia mua bán, các hoạt động trao đổi mua bán và các điều kiện hạ tầng trong chợ. Khái niệm hệ thống chợ. - Để đi đến khái niệm về hệ thống chợ trƣớc hết ta đi đến khái niệm hệ thống: Hệ thống đƣợc hiểu là một chỉnh thể thống nhất, bao gồm một tập hợp các phần tử có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, phụ thuộc lẫn nhau và có sự tác động qua lại lẫn nhau”. - Đi theo khái niệm hệ thống đó thì hệ thống chợ đƣợc hiểu là: Một tập hợp các chợ trong một mạng lƣới có quan hệ hữu cơ đƣợc xây dựng theo quyết định của cấp có thẩm quyền phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội trên phạm vi địa bàn cụ thể.
Các chợ này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, có sự tác động, ảnh hƣởng qua lại giữa các chợ trong hệ thống. Các chợ trong cùng hệ thống có quan hệ chặt chẽ, gắn kết với nhau, chúng phụ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 thuộc và chi phối lẫn nhau, cùng có quan hệ liên kết về kinh tế, sản xuất trong không gian lãnh thổ. Các chợ trong hệ thống chợ không chỉ có mối quan hệ với nhau mà còn có mối quan hệ với các loại hình thƣơng mại khác nhƣ siêu thị, trung tâm thƣơng mại, với lĩnh vực sản xuất, lĩnh vực tiêu dung, với hệ thống hạ tầng và các hoạt động kinh tế xã hội khác. Phân loại chợ a.
Phân loại theo địa lý - Chợ nông thôn Chợ nông thôn là chợ thƣờng diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hóa trực tiếp giữa ngƣời mua và ngƣời bán theo thỏa thuận về giá cả trên địa bàn khu vực nông thôn. + Chợ xã, cụm thôn: Đƣợc hình thành nhằm đáp ứng nhu cầu trao đổi mua bán hàng hóa của dân cƣ trong khu vực xã, cụm thôn. Chợ có quy mô nhỏ, chủng loại hàng hóa không nhiều, giá trị hàng hóa ở mức thấp. + Chợ liên xã: Đƣợc hình thành nhằm đáp ứng nhu cấu trao đổi mua bán của dân cƣ trong phạm vi xã và khu vực lân cận các xã có không gian, vị trí địa lý liền kề.
Chợ liên xã có quy mô lớn hơn chợ xã, cụm thôn, số lƣợng và chủng loại hàng hóa phong phú và đa dạng hơn. + Chợ liên huyện: Hình thành nhằm đáp ứng nhu cầu mua bán hàng hóa của dân cƣ trong huyện và các huyện lân cận. Chợ liên huyện có quy mô lớn và chủng loại hàng hóa đa dạng, phong phú do hàng hóa lƣu thong đƣợc tập hợp từ các địa phƣơng trong và ngoài huyện. - Chợ đô thị Chợ đô thị là chợ xây dựng trong các khu đô thị, tại các chợ này diễn ra hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa và phục vụ nhu cầu của số lƣợng lớn ngƣời tiêu dung tại thành thị.
Chợ đô thị thƣờng nằm ở những khu vực trung tâm, thuận tiện giao thông, do đó bán kính phục vụ của chợ đô thị là rất lớn, phục vụ đa dạng đối tƣợng dân cƣ sinh sống ở nhiều nơi khác nhau đến mua hàng. - Chợ cửa khẩu, biên giới LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Chợ cửa khẩu, biên giới là các chợ đƣợc hình thành ở khu vực biên giới giữa hai quốc gia. Chợ cửa khẩu, biên giới đƣợc hình thành nhằm đáp ứng nhu cầu trao đổi mua bán hàng hóa của dân cƣ địa phƣơng, các tỉnh lân cận và du khách thập phƣơng. Hàng hóa đƣợc mua bán ở chợ cửa khẩu, chợ biên giới có số lƣợng lớn, chủng loại, chất lƣợng phong phú, đa dạng vì hàng hóa đƣợc tập hợp các chủng loại trong vùng, trong nƣớc và nƣớc ngoài.
Phân loại theo tính chất chuyên môn hóa. - Chợ đầu mối Chợ đầu mối đƣợc hiểu là chợ có vai trò chủ yếu thu hút, tập trung lực lƣợng hàng hóa lớn từ các nguồn sản xuất, kinh doanh của khu vực kinh tế hoặc của ngành hàng để tiếp tục phân phối tới các chợ và các kênh lƣu thong khác. Ngoài ra, nó còn có vai trò quan trọng là đầu mối cung ứng hàng hóa, hoạt động bán buôn là chủ yếu. Chợ đầu mối đƣợc hình thành ở các vùng hội tụ những điều kiện phát triển về cơ sở nguồn hàng, về điều kiện lƣu thong hàng hóa, về sự cởi mở rộng của các kênh tiêu thụ, chợ đầu mối có khả năng thu hút sự tham gia mua bán hàng hóa, dịch vụ với quy mô lớn của nhiều ngƣời sản xuất, ngƣời tiêu dung và ngƣời buôn bán trên phạm vi không gian rộng lớn.
Đặc điểm hàng hóa đƣợc lƣu thong qua các chợ đầu mối là chƣa kết thúc quá trình lƣu thong để đi vào lĩnh vực tiêu dung, mà hàng hóa vẫn nằm trong quá trình lƣu thong để tiếp tục chuyển bán. Số lƣợng hàng hóa đƣợc mua bán trên chợ đầu mối với khối lƣợng lớn, mức giá bán buôn, chủng loại không đa dạng, hầu hết chỉ tập trung vào các mặt hàng cụ thể. + Chợ đầu mối chuyên ngành: Là chợ đầu mối chuyên hoạt động kinh doanh mua bán hàng hóa trong một ngành hàng nhất định. + Chợ đầu mối đa ngành: Là chợ đầu mối trong đó hoạt động kinh doanh mua bán hàng hóa ở chợ khá phong phú bao gồm nhiều hàng hóa, thuộc nhiều ngành hàng khác nhau.
- Chợ chuyên doanh Chợ chuyên doanh là loại hình chợ chỉ chuyên kinh doanh một hoặc một vái mặt hàng nhất định có cùng tính chất và cùng điều kiện kinh doanh nhƣ nhau. Khối LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 13 lƣợng hàng hóa tại chợ lớn, vừa tổ chức bán lẻ cho ngƣời tiêu dung. Chợ chuyên doanh có hàng hóa phong phú về chủng loại của cùng một ngành hàng do chợ này chuyên buôn bán các mặt hàng nhất định nên có nguồn hàng cnng ứng lớn từ khắp nơi đổ về. - Chợ bán buôn, bán lẻ + Chợ bán buôn: Là chợ mà ở đó diễn ra các hoạt động thƣơng mại bán buôn.
Đặc điểm của hàng hóa đƣợc mua bán trong chợ bán buôn là đƣợc bán với khối lƣợng lớn, hàng hóa bán buôn chƣa kết thúc quá trình lƣu thong mà tiếp tục đƣợc chuyển bán, giá cả đƣợc trao đổi ở mức giá bán buôn, hình thức thanh toán bằng tiền mặt hoặc qua chuyển khoản ngân hàng.