phần mở đầu và kết luận, khóa luận gồm 3 chƣơng Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý thu chi Ngân sách xã Chƣơng 2: Đặc điểm cơ bản của xã Hua Nhàn, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La. Chƣơng 3: Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã Hua Nhàn, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La 3 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THU CHI NGÂN SÁCH 1. Những vấn đề cơ bản về ngân sách nhà nƣớc 1. Khái niệm ngân sách nhà nước Theo khoản 14, điều 4, luật ngân sách nhà nƣớc số 83/2015: “Ngân sách nhà nƣớc là toàn bộ các khoản thu, chi của nhà nƣớc đƣợc dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nƣớc” - Thu ngân sách nhà nƣớc: là tổng thể các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối nhằm tạo lập quỹ ngân sách nhà nƣớc.
Bao gồm: + Toàn bộ các khoản thu từ thuế, lệ phí; + Toàn bộ các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do cơ quan nhà nƣớc thực hiện, trƣờng hợp đƣợc khoán chi phí hoạt động thì đƣợc khấu trừ; các khoản phí thu từ các hoạt động dịch vụ do đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nƣớc thực hiện nộp ngân sách nhà nƣớc theo quy định của pháp luật; + Các khoản viện trợ không hoàn lại của chính phủ các nƣớc, các tổ chức, cá nhân ở ngoài nƣớc cho chính phủ việt nam và chính quyền địa phƣơng; + Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Chi ngân sách nhà nƣớc: là tập hợp các quan hệ kinh tế gắn liền với quá trình sử dụng ngân sách nhà nƣớc nhằm thực hiện các chức năng quản lý kinh tế - xã hội của nhà nƣớc. Bao gồm: + Chi đầu tƣ phát triển; + Chi dự trữ quốc gia; + Chi thƣờng xuyên; + Chi trả nợ lãi; + Chi viện trợ; + Các khoản chi khác theo quy định của pháp luật; Vai trò của ngân sách nhà nƣớc 4 - Vai trò huy động nguồn tài chính của ngân sách nhà nƣớc để đảm bảo nhu cầu chi tiêu của nhà nƣớc. - Vai trò điều tiết, quản lý vĩ mô nền kinh tế xã hội của ngân sách nhà nƣớc.
- Kích thích sự tăng trƣởng kinh tế theo định hƣớng xã hội. - Điều tiết thị trƣờng giá cả và chống lạm phát. - Điều tiết thu nhập dân cƣ, góp phần thực hiện công bằng xã hội. Hệ thống ngân sách nhà nước hiện nay 1.
Khái niệm hệ thống ngân sách nhà nước Hệ thống ngân sách nhà nƣớc là một thể thống nhất, giữa các cấp ngân sách gắn với nhau bởi hệ thống các quan hệ tài chính. Theo điều 6, luật ngân sách nhà nƣớc số 83/2015/QH 13, ngân sách nhà nƣớc bao gồm ngân sách trung ƣơng và ngân sách địa phƣơng. Ngân sách địa phƣơng gồm ngân sách của các cấp chính quyền địa phƣơng. Hệ thống ngân sách nhà nước ở Việt Nam Cơ cấu hệ thống ngân sách nhà nƣớc ở Việt Nam hiện nay đƣợc mô tả theo sơ đồ dƣới đây.
Hệ thống ngân sách Nhà nƣớc Ngân sách trung Ngân sách địa ƣơng phƣơng Ngân sách cấp tỉnh Ngân sách cấp huyện Ngân sách cấp xã Sơ đồ 1. Sơ đồ hệ thống Ngân sách Nhà nước Ngân sách trung ương NSTƢ hình thành từ kế hoạch tài chính của các kinh tế thuộc TƢ, từ dự toán kinh phí của các cơ quan hành chính sự nghiệp, cơ quan khác nhận kinh phí tƣ ngân sách thuộc TƢ (các bộ, cơ quan ngang bộ). Ngân sách địa phương NSĐP gồm ngân sách của các cấp chính quyền địa phƣơng (các cấp hành chính có hội đồng nhân dân và ủy ban nhân dân). Nhƣ vậy hiến pháp là cơ sở 6 chủ yếu cho việc xác nhận kinh phí từ ngân sách thuộc các cấp chính quyền ĐP, NSĐP gồm: - Ngân sách tỉnh, thành phố thuộc TƢ (gọi tắt là ngân sách tỉnh).
- Ngân sách quận, huyện thuộc thành phố; ngân sách thị xã, thành phố, huyện thuộc tỉnh (gọi tắt là ngân sách huyện). - Ngân sách phƣờng, xã, thị trấn thuộc quận huyện (gọi tắt là ngân sách xã). Trong hệ thống ngân sách, mỗi cấp ngân sách đều có vị trí, vai trò và nhiệm vụ xác định, có nguồn thu và các khoản chi xác định. Điều này phụ thuộc vào phân định phạm vi ảnh hƣởng quyền hạn và trách nhiệm của các cấp chính quyền nhà nƣớc.
Ngân sách xã là cấp ngân sách thứ tƣ cũng là cấp ngân sách cuối cùng trong hệ thống ngân sách nhà nƣớc, đây là cấp ngân sách gắn liền với các hoạt động của nhân dân nhất. Nó có vai trò quan trọng vì đây nhƣ là cốt lõi của hệ thống ngân sách nhà nƣớc, nó ổn định và phát triển là tiền đề cho sự phát triển chung của toàn hệ thống. Những vấn đề cơ bản về ngân sách xã 1. Khái niệm, đặc điểm của ngân sách xã 1.
Khái niệm ngân sách xã Ngân sách xã là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền nhà nƣớc cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của nhà nƣớc cấp cơ sở trong khuôn khổ đã đƣợc phân công, phân cấp quản lý. Đặc điểm ngân sách xã Ngân sách xã là một cấp trong hệ thống ngân sách Nhà nƣớc nên nó cũng mang đầy đủ những đặc điểm chung của ngân sách nhà nƣớc, thêm vào đó là đặc điểm riêng tạo nên sự khác biệt căn bản với các cấp ngân sách khác. Đặc điểm chung - Hoạt động của ngân sách xã luôn gắn chặt với hoạt động của chính quyền nhà nƣớc cấp xã; 7 - Quản lý ngân sách xã nhất thiết phải tuân theo một chu trình chặt chẽ và khoa học. - Phần lớn các khoản thu, chi của ngân sách xã đƣợc thực hiện theo phƣơng thức phân phối lại và không hoàn trả một cách trực tiếp.
Đặc điểm riêng Hiện nay, ngân sách Việt Nam bao gồm 4 cấp. Tuy chức năng, nhiệm vụ giống nhau, phạm vi và qui mô hoạt động có khác nhau nhƣng ngân sách xã có đặc điểm riêng. Đó là: Ngân sách xã vừa là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống ngân sách nhà nƣớc, vừa là một đơn vị trực tiếp sử dụng kinh phí. Đặc điểm riêng này có ảnh hƣởng không nhỏ đến việc thiết lập các chính sách trong quản lý ngân sách xã.
Vai trò của ngân sách xã - Ngân sách xã là nguồn tài chính chủ yếu để đảm bảo cho chính quyền nhà nƣớc cấp xã thực thi các nhiệm vụ kinh tế xã hội trên địa bàn. Trong số các quỹ tiền tệ mà chính quyền xã đƣợc quyền quản lý và sử dụng, thì ngân sách xã đƣợc coi là quỹ tiền tệ có quy mô lớn nhất, chỉ đƣợc phép sử dụng cho việc thực hiện các nhiệm vụ mà chính quyền xã phải đảm nhận. Do vậy, khả năng đảm bảo nguồn tài chính từ ngân sách xã nhƣ thế nào, sẽ có ảnh hƣởng không nhỏ đến mức độ thực hiện các nhiệm vụ về kinh tế, xã hội của chính quyền nhà nƣớc cấp xã. - Ngân sách xã là công cụ tài chính quan trọng để giúp chính quyền nhà nƣớc các xã khai thác thế mạnh về kinh tế, xã hội trên địa bàn.
Trong quá trình đó ngân sách xã đóng góp vai trò không nhỏ thông qua việc tạo lập các nguồn tài chính cần thiết để chính quyền xã đầu tƣ cho khai thác các thế mạnh về kinh tế, xã hội nông thôn và từng bƣớc tạo đà cất cánh cho kinh tế xã những năm sau này. - Ngân sách xã là công cụ tài chính giúp chính quyền nhà nƣớc cấp trên giám sát hoạt động của chính quyền xã. Ngân sách xã trở thành một trong những công cụ hữu hiệu cho chính quyền nhà nƣớc cấp trên thực hiện quyền giám sát 8 của mình đối với hoạt động của chính quyền nhà nƣớc cấp dƣới. Nhờ đó sự kiểm soát của chính quyền nhà nƣớc cấp trên đối với hoạt động của chính quyền cấp xã trở nên vô cùng dễ dàng.
Nội dung quản lý thu – chi ngân sách xã 1. Quản lý thu ngân sách xã Thu ngân sách xã là toàn bộ các khoản thu trong dự toán đã đƣợc HĐND xã quyết định và thực hiện trong một năm để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp xã. Theo Điều 3, thông tƣ số 344/2016/TT – BTC, quy định về quản lý ngân sách xã và các hoạt động tài chính khác của xã, phƣờng, thị trấn, thu ngân sách nhà nƣớc trên địa bàn giao chính quyền cấp xã quản lý, bao gồm: Thu từ thuế, phí, lệ phí; các khoản huy động đóng góp từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật; thu viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nƣớc ngoài trực tiếp cho ngân sách xã.