Mở đầu, nội dung, kết luận và khuyến nghị. Ngoài ra còn danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung của luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trƣờng mầm non. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo cho trẻ ở các trƣờng mầm non huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các mầm non huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG VUI CHƠI CHO TRẺ MẪU GIÁO Ở CÁC TRƢỜNG MẦM NON 1.
Khái quát lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu nước ngoài Độ tuổi trẻ mầm non là rất quan trọng trong việc xây dựng nền móng cho sự phát triển về tƣ duy, thể lực và hình thành nhân cách của trẻ. Bậc học mầm non là bậc học đầu tiên của trẻ đến trƣờng. Hầu hết các nƣớc trên thế giới và tổ chức quốc tế rất quan tâm và nghiên cứu về sự phát triển của lứa tuổi mầm non trong bậc học mầm non để đƣa ra các giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục mầm non, nhất là trẻ đến trƣờng thì sẽ đƣợc rèn luyện bản thân qua các hoạt động trong và ngoài giờ học của trẻ mầm non.
Nhà tâm lý học Lêônchiev khẳng định: Hoạt động vui chơi và trung tâm là trò chơi đóng vai theo chủ đề là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo. Thông qua trò chơi giúp trẻ phát triển cấu trúc tâm lý mới trong nhân cách trẻ. Hoạt động vui tạo ra những biến đổi về chất, có ảnh hƣởng đến sự quyết định hình thành nhân cách trẻ mẫu giáo và chơi là tiền đề cho hoạt động hoạc tập ở lứa tuổi tiếp theo[1]. Đúng vậy, nhà trẻ và trƣờng mẫu giáo là nơi trang bị hành trang cho các cháu.
Lứa tuổi trẻ mầm non nhƣ một tờ giấy trắng. Bố mẹ và GV là những ngƣời đầu tiên vẽ cho trẻ những phẩm chất, nhân cách làm ngƣời cho trẻ là con ngƣời hoàn thiện trong tƣơng lai.Piaget(1896-1980) nhà tâm lý học của thế kỷ XXI ngƣời Thụy Điển đã đƣợc tác giả đề cập đến lĩnh vực hoạt động vui chơi của trẻ qua những thành tựu nghiên cứu phát triển về trí tuệ trẻ em của ông và các cộng sự. Theo nghiên cứu của ông thì ở lứa tuổi mầm non “Khi kết thúc thời kỳ cảm giác- 6 vận động, vào một tuổi rƣỡi đến hai tuổi ở trẻ em thƣờng xuất hiện một chức năng cơ bản đối với sự phát triển của các hành vi sau này”. Đó là chức năng tƣợng trƣng(ký hiệu) có thể thay thế “cái đƣợc biểu đạt” nhƣ đồ vật khái niệm, sự kiện, dạng thức bằng “cái biểu đạt”( Ngôn tình, hình ảnh, tinh thần, cử chỉ, tƣợng trƣng).Piaget ông cho rằng trò chơi tƣợng trƣng có lẽ là đánh dấu đỉnh cao nhất của trò chơi trẻ em, phù hợp với chức năng cơ bản của trò chơi trong đời sống trẻ em và mối quan hệ trong suốt quá trình phát triển nhất định của trí tuệ.
Khởi đầu của trình độ biểu tƣợng đƣợc đào tạo nhờ chức năng ký hiệu [13]. Maria Montessori(1896-1952) là bác sĩ, nhà tâm lý giáo dục của nƣớc Ý đã dựa trên nền tảng tâm lý học phát triển và cho rằng trẻ em là một chủ thể tích cực, chủ động, tự lựa chọn nội dung và tiến hành hình thức học tập của mình một cách độc lập. Hình thức này gọi là hình thức “hoạt động tự do” “vui chơi tự do”. Trong quá trình chăm sóc giáo dục trẻ em bà đƣa ra 8 nguyên tắc giáo dục cơ bản.
Trong đó nguyên tắc “vui chơi và nhận thức” đƣợc bà nhắc đến đầu tiên. Bà nhấn mạnh đến việc trẻ chỉ phát triển khi đƣợc vui chơi, bà cho rằng vui chơi và nhận thức có mối quan hệ với nhau, suy nghĩ và vui chơi là một quá trình, giáo dục nên tăng cƣờng hoạt động vui chơi. Giáo sƣ Tina Bruce, tác giả ngƣời Anh nổi tiếng hàng đầu về giáo dục mầm non với nhiều cuốn sách hàng đầu về giáo dục sớm đã tóm tắt về giá trị của vui chơi với sự phát triển của trẻ nhỏ nhƣ sau: “Các nhà nghiên cứu về bộ não, cũng nhƣ nghiên cứu các lĩnh vực khác đã cho thấy ngày càng rõ hơn về 7 nhu cầu đƣợc vui chơi của trẻ thơ. Chơi đùa đóng vai trò là cơ chế tiếp sức cho những suy nghĩ can đảm, sáng tạo và nghiêm túc ở tuổi trƣởng thành”.
Ở Đông Nam Á: Trong điều kiện hội nhập việc nâng cao chất lƣợng GDMN bằng cách cải tiến các phƣơng pháp đào tạo GVMN và giới thiệu những thực hành nuôi dạy trẻ tốt nhất đã đƣợc quốc tế thừa nhận mà vẫn bảo tồn đƣợc văn hóa từng nƣớc nhƣ Singapo, Thái Lan, Malayxia áp dụng đƣợc những thực hành của thế giới nhƣng vẫn giữ đƣợc bản sắc văn hóa riêng của từng dân tộc và họ đƣa ra các chƣơng trình vào nhà trẻ và trƣờng mẫu giáo[6].Lexgap nhà lập luận ngƣời Nga đã đánh giá cao vai trò hƣớng dẫn, gợi ý của ngƣời lớn trong việc tổ chức hoạt động vui chơi[6] cho trẻ hơn là áp đặt trẻ chơi theo ý mình. Ông nhẫn mạnh “ngƣời lớn hãy tạo điều kiện cho trẻ chơi, luôn khuyến khích tính tự lập và óc sáng tạo của trẻ trong lúc chơi.Akomexki(1592-1670) là nhà sƣ phạm nổi tiếng ngƣời Tiệp Khắc. Ông coi trò chơi dạy học là một dạng hoạt động trí tuệ nghiêm túc, là nơi mọi khả năng của trẻ đƣợc phát triển mở rộng phong phú thêm vốn hiểu biết. Đó là phƣơng tiện phát triển toàn diện cho trẻ, là hình thức hoạt động cần thiết, phù hợp với bản chất và khuynh hƣớng của trẻ.Akomexki cho rằng ngƣời lớn phải chú trọng đến trò chơi dạy học cho trẻ và phải hƣớng dẫn, chỉ đạo đúng đắn cho trẻ chơi.Ivaxiliepva luôn đánh giá cao vai trò và tầm quan trọng của việc quản lý hoạt động vui chơi của trẻ.
Ông cho rằng muốn quản lý tốt hoạt động này thì ngƣời quản lý cần phải phân tích hoạt động vui chơi của trẻ. Cũng nhƣ nắm vững các đặc điểm riêng biệt của từng loại trò chơi thì thực hiện tốt công tác bồi dƣỡng cho giáo viên về công tác tổ chức hoạt động vui chơi “quan sát và phân tích hoạt động vui chơi là một việc rất phức tạp. Điều này gắn với ý nghĩa của trò chơi trong việc phát triển nhân cách của trẻ mẫu giáo với vị trí của nó trong qua trình giáo dục ở trƣờng mầm non, với những dạng trò chơi khác nhau cùng với những đặc điểm riêng biệt. Nếu ngƣời lãnh đạo nắm vững 8 đặc điểm riêng biệt này thì việc phân tích các hoạt động vui chơi sẽ đƣợc sâu sắc hơn và có thể giúp đỡ cho đội ngũ giáo viên mầm non” [15].
Nhƣ vậy có thể nói rằng, các nhà nghiên cứu của nhiều tác giả trên thế giới về vai trò về hoạt động vui chơi đối với trẻ rất rõ về tầm quan trọng, sự tác động của hoạt động vui chơi tất cần thiết cho sự phát triển nhân cách của trẻ. Các nghiên cứu trong nước Hoạt động vui chơi ở lứa tuổi mầm non có vai trò rất quan trọng, giúp trẻ có cơ hội đƣợc trải nghiệm và hình thành những kỷ năng ban đầu cho chính bản thân trẻ trong các hoạt động vui chơi. Bên cạnh việc tiếp cận các nghiên cứu quản lý hoạt động vui chơi của các tác giả nƣớc ngoài thì ở Việt Nam cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động vui chơi đối với trẻ mẫu giáo nhƣ sau: Thập niên 80 trở lại đây hoạt động vui chơi đặc biệt đƣợc quan tâm nhiều hơn. Nguyễn Thị Ngọc Chúc (1981) trong “Hƣớng dẫn tổ chức hoạt động vui chơi”.
Tác giả đã đề cập đến các loại trò chơi, mức độ các mối quan hệ trong trò chơi đó là: Chơi không có tổ chức, chơi một mình, chơi cạnh tranh, chơi với nhau trong thời gian ngắn, chơi với nhau lâu trên cơ sở hứng thú với nội dung chơi. Trong tài liệu bồi dƣỡng “CBQL và GVMN 2006” của BGD&ĐT đã đề cập đến vấn đề “Vui chơi là hoạt động chủ đạo”, có tác dụng và giáo dục và phát triển nhân cách toàn diện. Do đó, vẫn hiểu rõ tầm quan trọng và cách thức tiến hành, đánh giá hoạt động vui chơi theo yêu cầu mới trong chƣơng trình GDMN”. Tác giả Nguyễn Ánh Tuyết và cộng sự cũng đã có những phân tích cụ thể về bản chât xã hội của trò chơi, cấu trúc, đặc điểm của hoạt động vui chơi cho trẻ.
Nhóm tác giả đã khẳng định bản chất xã hội của trò chơi trẻ em cũng khẳng định sự tác động tích cực của ngƣời lớn lên trò chơi trẻ em, khẳng định 9 việc sử dụng trò chơi nhƣ là một phƣơng tiện quan trọng trong giáo dục trẻ em [5]. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà nghiên cứu việc: Tổ chức vui chơi ở trƣờng Mẫu giáo với nhiều nội dung phong phú, đa dạng và có kết luận rằng “việc tổ chức cho trẻ vui chơi và việc hƣớng dẫn các trò chơi cho trẻ có nội dung phƣơng pháp khác nhau” và “giáo viên phải nắm đƣợc tình hình vui chơi của trẻ trong lớp và các phƣơng pháp hƣớng dẫn để phát triển trò chơi cho trẻ” [6]. Tác giả Đào Thanh Âm trong bài báo “Bàn về phƣơng pháp tổ chức hƣớng dẫn hoạt động vui chơi cho trẻ” đã khẳng định: Cô giáo giỏi là biết lấy vui chơi là hoạt động trung tâm của trẻ, giúp trẻ tổ chức hoạt động đời sống hằng ngày. Hƣớng dẫn hoạt động vui chơi cho trẻ phải đƣợc quán triệt quan điểm khoa học giáo dục hiện đại về GDMN, từng bƣớc hoàn thiện những tƣ tƣởng tiên tiến mà cốt lõi là giáo dục trẻ em theo sự phát triển tự nhiên của trẻ.
Việc lĩnh hội kinh nghiệm và kiến thức đƣợc thực hiện thông qua nhiều con đƣờng nhƣ tiếp xúc với xung quanh, thông qua các giờ dạy có hệ thống là điều kiện cần thiết để giúp trẻ biết cách chơi [16]. Tóm lại, nhiều tác giả nghiên cứu trong nƣớc đã tập trung làm rõ nhiều vấn đề về GDMN, đặc biệt là đã làm rõ vai trò, tầm quan trọng hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trƣờng mầm non. Vì vậy, nghiên cứu của luận văn sẽ tiếp cận là làm rõ ở góc độ quản lý hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo ở các trƣờng mầm non. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1.