Quản Lý Hoạt Động Tư Vấn Hướng Nghiệp Cho Học Sinh Trung Học Phổ Thông Ở Các Tỉnh Miền Đông Nam Bộ

Quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông (THPT) tại miền Đông… 267 trang · Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Trần Vĩnh Linh
• Người hướng dẫn: TS Đoàn Văn Điều
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lí giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Hoạt Động Tư Vấn Hướng Nghiệp Cho Học Sinh Trung Học Phổ Thông Tại Miền Đông Nam Bộ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục kí hiệu và chữ viết tắt
• Danh mục hình
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.1.2. Nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2. Các khái niệm công cụ của đề tài
• 1.2.1. Khái niệm tư vấn
• 1.2.2. Khái niệm hướng nghiệp
• 1.2.3. Khái niệm tư vấn hướng nghiệp
• 1.2.4. Khái niệm tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông
• 1.2.5. Khái niệm hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông
• 1.2.6. Khái niệm quản lí
• 1.2.7. Khái niệm quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông
• 1.3. Hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường trung học phổ thông
• 1.3.1. Phương pháp
• 1.3.2. Kiểm tra, đánh giá
• 1.3.3. Điều kiện thực hiện
• 1.4. Quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường trung học phổ thông
• 1.4.1. Phân cấp quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông
• 1.4.2. Tầm quan trọng của quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường trung học phổ thông
• 1.4.3. Nội dung quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường trung học phổ thông
• 1.4.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh ở trường trung học phổ thông
• 1.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở MIỀN ĐÔNG NAM BỘ
• 2.1. Tình hình phát triển kinh tế - xã hội và giáo dục ở miền Đông Nam bộ
• 2.1.1. Về phát triển kinh tế - xã hội và giáo dục ở các tỉnh vùng Đông Nam Bộ
• 2.1.2. Về giáo dục trung học phổ thông ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ
• 2.2. Tổ chức điều tra thực trạng quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông ở miền Đông Nam Bộ
• 2.2.1. Mục tiêu điều tra
• 2.2.2. Nội dung điều tra
• 2.2.3. Công cụ điều tra
• 2.2.4. Phương pháp điều tra
• 2.2.5. Tiến hành điều tra
• 2.2.6. Cách xử lí và đánh giá kết quả điều tra
• 2.3. Kết quả điều tra
• 2.3.1. Thực trạng hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông miền Đông Nam Bộ
• 2.3.2. Thực trạng quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông miền Đông Nam Bộ
• 2.3.3. Đánh giá chung
• 2.3.3.1. Những kết quả đã đạt được
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở MIỀN ĐÔNG NAM BỘ
• 3.1. Cơ sở xây dựng và nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 3.1.1. Cơ sở đề xuất biện pháp
• 3.1.2. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp
• 3.2. Một số biện pháp quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trường trung học phổ thông ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ
• 3.2.1. Tăng cường sự tổ chức và chỉ đạo của Hiệu trưởng về việc thực hiện hoạt động tư vấn hướng nghiệp theo nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung học phổ thông
• 3.2.2. Xây dựng và triển khai kế hoạch bồi dưỡng năng lực tư vấn hướng nghiệp cho đội ngũ tư vấn hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông
• 3.2.3. Hoàn thiện chức năng chỉ đạo của hiệu trưởng về kiểm tra, đánh giá hoạt động tư vấn hướng nghiệp trường trung học phổ thông
• 3.2.4. Bổ sung quy chế về quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho đội ngũ tham gia hoạt động tư vấn hướng nghiệp của trường trung học phổ thông
• 3.2.5. Mối liên hệ giữa các biện pháp
• 3.3. Khảo nghiệm các biện pháp quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trường trung học phổ thông ở miền Đông Nam bộ
• 3.3.1. Mục đích khảo nghiệm
• 3.3.2. Nội dung khảo nghiệm
• 3.3.3. Phương pháp, công cụ khảo nghiệm
• 3.3.4. Tổ chức khảo nghiệm
• 3.3.5. Kết quả khảo nghiệm
• 3.4. Thực nghiệm biện pháp 1. Tăng cường sự tổ chức và chỉ đạo của Hiệu trưởng về việc thực hiện hoạt động tư vấn hướng nghiệp theo nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung học phổ thông ở miền Đông Nam Bộ
• 3.4.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.4.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.4.3. Phương pháp, công cụ thực nghiệm
• 3.4.4. Tiêu chuẩn và thang đánh giá thực nghiệm
• 3.4.5. Cách thức tiến hành thực nghiệm
• 3.4.6. Kết quả thực nghiệm
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Hoạt Động Tư Vấn Hướng Nghiệp Tại Miền Đông Nam Bộ

Quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông (THPT) tại miền Đông Nam Bộ là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế và sự thay đổi trong nhu cầu lao động, việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về bản thân mà còn giúp họ lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với thị trường lao động.

1.1. Khái Niệm Tư Vấn Hướng Nghiệp Là Gì

Tư vấn hướng nghiệp là quá trình hỗ trợ học sinh trong việc xác định và lựa chọn nghề nghiệp phù hợp. Hoạt động này bao gồm việc cung cấp thông tin về các ngành nghề, yêu cầu của thị trường lao động và giúp học sinh phát triển kỹ năng mềm cần thiết.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tư Vấn Hướng Nghiệp

Tư vấn hướng nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc giảm thiểu tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm trong thanh niên. Nó giúp học sinh nhận thức rõ hơn về khả năng và sở thích của bản thân, từ đó đưa ra quyết định nghề nghiệp đúng đắn.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Hoạt Động Tư Vấn Hướng Nghiệp

Mặc dù hoạt động tư vấn hướng nghiệp đã được triển khai tại nhiều trường THPT, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết. Các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự không đồng bộ trong quản lý và thiếu sự tham gia của phụ huynh là những yếu tố cản trở hiệu quả của hoạt động này.

2.1. Thiếu Nguồn Lực Và Đội Ngũ Tư Vấn

Nhiều trường THPT thiếu đội ngũ tư vấn viên có chuyên môn cao, dẫn đến việc tư vấn không đạt hiệu quả. Việc đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng cho đội ngũ này là rất cần thiết.

2.2. Sự Không Đồng Bộ Trong Quản Lý

Quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp thường không đồng bộ giữa các cấp, dẫn đến việc triển khai các chương trình không hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý giáo dục và các trường học.

III. Phương Pháp Quản Lý Hoạt Động Tư Vấn Hướng Nghiệp Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả của hoạt động tư vấn hướng nghiệp, cần áp dụng các phương pháp quản lý khoa học và hiện đại. Việc xây dựng kế hoạch cụ thể, tổ chức các hoạt động tư vấn đa dạng và thường xuyên đánh giá kết quả là những yếu tố quan trọng.

3.1. Xây Dựng Kế Hoạch Tư Vấn Chi Tiết

Kế hoạch tư vấn cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của học sinh và thị trường lao động. Việc này giúp đảm bảo rằng các hoạt động tư vấn sẽ đáp ứng được mong đợi của học sinh.

3.2. Tổ Chức Các Hoạt Động Tư Vấn Đa Dạng

Cần tổ chức các hoạt động tư vấn đa dạng như hội thảo, buổi gặp gỡ với các chuyên gia, và các chương trình thực tập nghề nghiệp để học sinh có cơ hội trải nghiệm thực tế.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Hoạt Động Tư Vấn Hướng Nghiệp

Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả trong hoạt động tư vấn hướng nghiệp đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh có thể tự tin hơn trong việc lựa chọn nghề nghiệp và có sự chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

4.1. Kết Quả Nâng Cao Chất Lượng Tư Vấn

Nhiều trường đã ghi nhận sự cải thiện trong chất lượng tư vấn hướng nghiệp, giúp học sinh có cái nhìn rõ hơn về nghề nghiệp tương lai.

4.2. Tăng Cường Sự Tham Gia Của Học Sinh

Sự tham gia của học sinh trong các hoạt động tư vấn đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự quan tâm và nhu cầu tìm hiểu về nghề nghiệp của các em.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Quản Lý Tư Vấn Hướng Nghiệp

Quản lý hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT tại miền Đông Nam Bộ cần được tiếp tục cải thiện và phát triển. Việc áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có những định hướng rõ ràng cho hoạt động tư vấn hướng nghiệp trong tương lai, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của học sinh và xã hội.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Sự hợp tác giữa các trường học, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý giáo dục là rất cần thiết để tạo ra một môi trường tư vấn hướng nghiệp hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục với đề tài "Quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trường trung học phổ thông ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ", chuyên ngành Quản lí giáo dục (Mã số: 62 14 01 14), do nghiên cứu sinh Nguyễn Trần Vĩnh Linh thực hiện tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh năm 2021, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Đoàn Văn Điều và TS. Võ Văn Nam.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại Việt Nam, nơi tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật chiếm tới 78,3% vào quý 4 năm 2017 (trong đó trình độ đại học trở lên chiếm 9,6%; cao đẳng 2,9%; trung cấp chuyên nghiệp 3,9%; dạy nghề từ 3 tháng trở lên chiếm 5,4%). Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên từ 15–24 tuổi năm 2016 là 7,34% (khu vực thành thị là 11,30%), và quý 3 năm 2017 có 237.000 người có trình độ đại học trở lên thất nghiệp. Một nguyên nhân cơ bản dẫn đến hiện trạng này là hoạt động tư vấn hướng nghiệp (TVHN) trong trường phổ thông chưa đạt hiệu quả, còn mang tính phong trào, thời điểm và chưa tạo dựng niềm tin cho học sinh khi lựa chọn ngành nghề.

Tại 5 tỉnh miền Đông Nam Bộ, với quy mô 164 trường trung học phổ thông (THPT) và 68.596 học sinh lớp 12 (số liệu năm 2017), nhu cầu TVHN là rất lớn. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây về quản lý hoạt động TVHN ở trường THPT chủ yếu tiếp cận theo các yếu tố thành phần như mục tiêu, nội dung, hình thức, phương pháp và điều kiện cơ sở vật chất, mà chưa đi sâu nghiên cứu một cách hệ thống theo 4 chức năng quản lý cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá. Luận án được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống nghiên cứu này.

Mục tiêu, câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TVHN trong các trường THPT nhằm nâng cao chất lượng hoạt động TVHN cho học sinh THPT ở miền Đông Nam Bộ.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Xác định cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TVHN trong các trường THPT.
  2. Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động TVHN trong các trường THPT ở miền Đông Nam Bộ.
  3. Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TVHN trong các trường THPT ở miền Đông Nam Bộ.
• Câu hỏi nghiên cứu:
  1. Nghiên cứu hoạt động TVHN và quản lý hoạt động TVHN được dựa trên nền tảng lý thuyết nào?
  2. Thực trạng hoạt động TVHN và quản lý hoạt động TVHN trong các trường THPT ở miền Đông Nam Bộ hiện nay như thế nào?
  3. Những yếu tố cơ bản/chính nào ảnh hưởng đến quản lý hoạt động TVHN trong các trường THPT ở miền Đông Nam Bộ?
  4. Vì sao kết quả quản lý hoạt động TVHN trong các trường THPT ở miền Đông Nam Bộ còn yếu?
  5. Những biện pháp quản lý hoạt động TVHN nào cần thực hiện để nâng cao chất lượng hoạt động TVHN trong các trường THPT ở miền Đông Nam Bộ?
• Giả thuyết khoa học: Hoạt động TVHN trong các trường THPT ở miền Đông Nam Bộ đã đạt được một số kết quả khả quan, tuy nhiên vẫn tồn tại hạn chế như chưa xác định được nhu cầu TVHN của học sinh, năng lực TVHN của đội ngũ tư vấn còn yếu. Nguyên nhân cơ bản là do thực hiện quản lý hoạt động TVHN còn yếu. Nếu áp dụng các biện pháp quản lý theo chức năng quản lý và phù hợp với những điểm đặc thù của hoạt động TVHN thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động TVHN cho học sinh THPT tại các tỉnh miền Đông Nam Bộ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lý hoạt động TVHN cho học sinh THPT.
• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động TVHN trong các trường THPT ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ (tập trung vào quản lý của Hiệu trưởng trong mối tương tác phân cấp quản lý).
• Phạm vi địa bàn: 20 trường THPT công lập thuộc 03 tỉnh miền Đông Nam Bộ:
  • Tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (06 trường): THPT Châu Thành, THPT Nguyễn Trãi, THPT Nguyễn Văn Cừ, THPT Nguyễn Bỉnh Khiêm, THPT Ngô Quyền, THPT Phú Mỹ.
  • Tỉnh Bình Dương (04 trường): THPT Võ Minh Đức, THPT Bình An, THPT Bình Phú, THPT Phan Bội Châu.
  • Tỉnh Đồng Nai (10 trường): THPT Thanh Bình, THPT Ngọc Lâm, THPT Chu Văn An, THPT Xuân Lộc, THPT Đắc Lua, THPT Nguyễn Đình Chiểu, THPT Nhơn Trạch, THPT Phước Thiền, THPT Tôn Đức Thắng, THPT Vĩnh Cửu.
• Phạm vi thời gian:
  • Khảo sát thực trạng: Từ tháng 09/2016 đến tháng 04/2017.
  • Thực nghiệm sư phạm: Từ tháng 09/2017 đến tháng 02/2018.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

Lịch sử nghiên cứu tư vấn và hướng nghiệp bắt đầu từ cuối thế kỷ XIX với các công trình của Kettell (1880) về trắc nghiệm tâm lý trong tuyển chọn nghề, Galton (1883, 1895) sử dụng trắc nghiệm chẩn đoán nhân cách và cùng Binet thành lập Sở tư vấn nghề nghiệp đầu tiên tại Pháp. Frank Parsons (1909) với công trình Choosing a Vocation được xem là người đặt nền móng với mô hình 3 bước (hiểu bản thân, hiểu yêu cầu nghề, kết hợp đặc điểm bản thân với nghề nghiệp). John Holland (1960, 1986) phát triển lý thuyết về sự tương thích giữa kiểu nhân cách và môi trường nghề nghiệp, tạo lập thang đo Self-Directed Search (SDS). Keller và Viteles (1937) xuất bản tác phẩm Vocational guidance throughout the world.

Các nghiên cứu về tham vấn nghề trong trường học được tiếp nối bởi Lee & Ekstrom (1987), Schmidt (1996), Roger (1998), Zunker (2002), Dick & Rallis (1991), Gati & Saka (2001), Carey & Harrington (2010), Lapan (2012), Hatch (2014), Carey & Martin (2015), Yaqoob & Samad (2017). Về khía cạnh quản lý hoạt động TVHN, Hutchinson & Bottorff (1986) phân tích sự phối hợp giữa trung tâm giáo dục và trường học; Kim Witko và cộng sự (2005) khảo sát 2.360 học sinh tại 52 trường THPT ở Alberta (Canada) chỉ ra 89% học sinh lớp 12 có nhu cầu TVHN nhưng gặp rào cản thông tin; Gao (2008) nghiên cứu TVHN trong lớp học; Andronic & Andronicb (2011) chỉ ra hạn chế quản lý TVHN tại các trường học ở Brasov. Văn bản cũng tổng kết mô hình tổ chức TVHN tại Áo (luật 1998–1999, thời lượng 32 giờ/năm, viện WIFI, BIF, trung tâm BIZ), Hoa Kỳ (chương trình Planning of life với mô hình C'7: Clarity, Commitment, Comprehensive, Collaboration, Coherence, Coordination, Competency), Pháp (Bộ luật TVHN và đào tạo nghề suốt đời 2009), Malaysia (bộ phận tư vấn thành lập từ thập niên 1960), New Zealand (YMCA), Singapore (hệ thống phần mềm 1989–1993, cổng thông tin ecareers.sg năm 2009) và Trung Quốc (thập niên 1980).

Các hướng nghiên cứu trong nước

Ở Việt Nam, nghiên cứu về TVHN phát triển từ thập niên 1980 với các đề tài của Đặng Danh Ánh, Phạm Đức Quang, Phạm Ngọc Anh, Đỗ Thị Hòa, Nguyễn Viết Sự; tài liệu của Phạm Huy Thụ, Phạm Tất Dong, Nguyễn Thế Trường. Giai đoạn 1996–2005 có các nghiên cứu của Nguyễn Như Ất, Hoàng Kiện, Nguyễn Đức Trí, Nguyễn Văn Hộ, Lê Đức Phúc, Nguyễn Văn Lê.

Giai đoạn sau năm 2005 có các nghiên cứu chuyên sâu:

• Đặng Danh Ánh (2007, 2009, 2010) phân định TVHN, tư vấn nghề và quy trình tư vấn nghề 7 bước.
• Nguyễn Thị Thanh Huyền (2007, 2009, 2011, 2015) nghiên cứu mô hình tổ tư vấn nghề trường THPT miền núi Đông Bắc, các yêu cầu năng lực của giáo viên hướng nghiệp (chuyên môn, dạy học, tư vấn).
• Lê Thị Thanh Hương (2010) tổng hợp lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực trạng TVHN tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh.
• Hoàng Văn Bình (2010), Nguyễn Thị Trường Hân (2011), Phạm Văn Sơn (2011, 2012) xây dựng bản mô tả nghề trong TVHN.
• Luận án tiến sĩ của Phạm Ngọc Linh (2013) nghiên cứu nội dung tâm lý của TVHN; Trương Thị Hoa (2014) nghiên cứu giáo dục hướng nghiệp qua tham vấn nghề; Phạm Đặng Khoa (2016) nghiên cứu quản lý giáo dục hướng nghiệp theo định hướng phát triển nhân lực TP. Hồ Chí Minh.
• Các tác giả Đỗ Thị Bích Loan (2015), Nguyễn Thị Thu Anh (2016), Lê Duy Hùng (2018), Trần Phú Hào (2007), Nguyễn Quang Nhơn (2016), cùng các luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Thanh Trang (2014), Nguyễn Ngọc Thảo (2016), Lê Thị Thu Trà (2016), Đặng Thị Bích Nga (2018), Nguyễn Quốc Tuấn (2014).
• Tài liệu tập huấn của Bộ GD&ĐT phối hợp tổ chức VVOB (Vũ Đình Chuẩn, Lê Trần Tuấn, Trần Thị Thu, Nguyễn Thị Châu, Hồ Phụng Hoàng Phoenix, 2015) xác định quy trình TVHN 3 bước.

Khoảng trống luận án giải quyết

Phần lớn các công trình trong nước tiếp cận TVHN dưới góc độ tâm lý học hoặc quản lý theo các thành tố nội dung, hình thức, điều kiện tổ chức. Việc nghiên cứu quản lý hoạt động TVHN ở trường THPT theo hệ thống 4 chức năng quản lý giáo dục (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá) gắn với bối cảnh kinh tế - xã hội đặc thù của miền Đông Nam Bộ chưa được thực hiện một cách toàn diện. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách xây dựng khung lý luận chức năng và đề xuất các biện pháp quản lý tương ứng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và các khái niệm công cụ

Luận án xây dựng cơ sở lý luận dựa trên các lý thuyết và khái niệm cốt lõi:

• Tư vấn (Counseling): Quá trình tương tác giữa chủ thể tư vấn (có chuyên môn, kỹ năng) và khách thể có nhu cầu nhằm hỗ trợ khách thể nhận thức và tự đưa ra quyết định giải quyết vấn đề.
• Hướng nghiệp (Career guidance): Hệ thống biện pháp tác động của gia đình, nhà trường và xã hội giúp cá nhân lựa chọn, xác định vị trí nghề nghiệp phù hợp giữa năng lực, sở trường, nguyện vọng với nhu cầu nhân lực xã hội.
• Tư vấn hướng nghiệp ở trường THPT: Hoạt động cung cấp thông tin, sử dụng các biện pháp tâm lý - giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của học sinh về nghề, nhu cầu xã hội và đặc điểm tâm lý cá nhân để đưa ra quyết định chọn nghề, chọn ngành, chọn trường phù hợp.
• Quản lý hoạt động TVHN theo 4 chức năng:
  1. Lập kế hoạch: Xác định mục tiêu, chương trình, kế hoạch thời gian và nguồn lực TVHN.
  2. Tổ chức: Thiết lập cơ cấu nhân sự, phân công trách nhiệm cho các lực lượng (Ban giám hiệu, GVCN, GVBM, CBĐTN).
  3. Chỉ đạo: Đôn đốc, hướng dẫn, tạo động lực và phối hợp các lực lượng thực hiện hoạt động TVHN theo nhu cầu học sinh.
  4. Kiểm tra, đánh giá: Giám sát tiến độ, đo lường kết quả nhận thức chọn nghề của học sinh và đánh giá hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của đội ngũ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phối hợp các cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu:

• Các cách tiếp cận: Tiếp cận chức năng quản lý, tiếp cận lý thuyết hoạt động, tiếp cận hệ thống - cấu trúc, và tiếp cận lịch sử - logic.
• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật, công trình khoa học trong và ngoài nước.
• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Khảo sát diện rộng với tổng số 2.863 khách thể tại 20 trường THPT thuộc 3 tỉnh miền Đông Nam Bộ.

Nhóm khách thể khảo sát	Số lượng (người)	Nội dung khảo sát
Cán bộ quản lý (CBQL)	35	Thực trạng hoạt động TVHN và thực trạng quản lý hoạt động TVHN
Giáo viên (GVCN, GVBM, CBĐTN)	462	Thực trạng hoạt động TVHN và thực trạng quản lý hoạt động TVHN
Học sinh (HS lớp 12)	2.366	Nhận thức, nhu cầu, sự tự tin và kết quả hoạt động TVHN
Tổng cộng	2.863

• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn trực tiếp 10 CBQL, 15 giáo viên và 44 học sinh (chia thành các nhóm 04 học sinh/nhóm).
• Phương pháp chuyên gia: Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất với 30 CBQL và giáo viên cốt cán; trao đổi chuyên sâu với 02 phó hiệu trưởng và 04 tổ trưởng chuyên môn về việc xác định nhu cầu TVHN.
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm có đối chứng tại trường THPT nhằm kiểm chứng hiệu quả của biện pháp chỉ đạo TVHN theo nhu cầu học sinh.
• Phương pháp thống kê toán học: Dữ liệu điều tra và thực nghiệm được xử lý bằng phần mềm SPSS for Windows phiên bản 20 (tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, kiểm định sai biệt).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử nghiên cứu vấn đề TVHN và quản lý TVHN trên thế giới và tại Việt Nam. Tác giả làm rõ hệ thống khái niệm công cụ: tư vấn, hướng nghiệp, TVHN, hoạt động TVHN ở trường THPT, quản lý hoạt động TVHN.

Nội dung lý luận xác định hoạt động TVHN trong trường THPT bao gồm các thành tố: mục đích và nhiệm vụ TVHN; nội dung TVHN (tìm hiểu thế giới nghề nghiệp, tìm hiểu đặc điểm tâm lý cá nhân, đối chiếu năng lực với yêu cầu nghề); phương pháp và hình thức TVHN; kiểm tra, đánh giá và các điều kiện thực hiện. Về khía cạnh quản lý, chương này luận giải tầm quan trọng của việc quản lý theo 4 chức năng quản lý giáo dục: lập kế hoạch hoạt động TVHN; tổ chức bộ máy nhân sự (Hiệu trưởng, tổ TVHN, GVCN, GVBM, Đoàn Thanh niên); chỉ đạo thực hiện hoạt động TVHN bám sát nhu cầu học sinh; kiểm tra, đánh giá kết quả TVHN. Chương 1 cũng phân tích các yếu tố chủ quan (nhận thức, năng lực của CBQL và giáo viên) và yếu tố khách quan (cơ chế chính sách, cơ sở vật chất, điều kiện kinh tế - xã hội địa phương) tác động đến công tác quản lý hoạt động TVHN.

Chương 2: Thực trạng quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông ở miền Đông Nam Bộ

Chương 2 trình bày kết quả khảo sát thực trạng kinh tế - xã hội vùng Đông Nam Bộ và thực trạng tại 20 trường THPT thuộc 3 tỉnh (Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương, Đồng Nai). Các phát hiện chính được tổng hợp qua các bảng số liệu thực tế:

1. Về thực trạng hoạt động TVHN:

   • Đa số CBQL, giáo viên và học sinh nhận thức được tầm quan trọng của TVHN, nhưng mức độ hiểu biết của học sinh về thị trường lao động và nghề nghiệp dự định chọn còn nhiều hạn chế.
   • Các hình thức TVHN tại trường chủ yếu diễn ra theo diện rộng (sinh hoạt dưới cờ, buổi nói chuyện chuyên đề), thiếu các hình thức tư vấn chuyên sâu theo nhóm nhỏ hoặc cá nhân.
   • Tỷ lệ học sinh tự tin khi đưa ra quyết định chọn nghề sau khi tham gia các hoạt động TVHN của nhà trường chưa cao; mức độ hài lòng của học sinh đối với các dịch vụ tư vấn hiện có ở mức trung bình.

2. Về thực trạng quản lý hoạt động TVHN của Hiệu trưởng:

   • Lập kế hoạch: Kế hoạch TVHN thường lồng ghép chung trong kế hoạch năm học, chưa được xây dựng dựa trên khảo sát nhu cầu thực tế của học sinh đầu năm học.
   • Tổ chức thực hiện: Chưa hình thành được tổ TVHN chuyên trách; giáo viên kiêm nhiệm thiếu thời gian và chuyên môn sâu về tâm lý hướng nghiệp.
   • Chỉ đạo thực hiện: Sự chỉ đạo phối hợp giữa GVCN, GVBM và Đoàn Thanh niên chưa đồng bộ; thiếu sự chỉ đạo đổi mới phương pháp TVHN.
   • Kiểm tra, đánh giá: Tiêu chí kiểm tra, đánh giá hoạt động TVHN chưa rõ ràng, chủ yếu đánh giá qua số lượng buổi tổ chức thay vì đo lường sự chuyển biến trong nhận thức chọn nghề của học sinh.

Chương 3: Đề xuất một số biện pháp quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông ở miền Đông Nam Bộ

Dựa trên cơ sở lý luận và kết quả khảo sát thực trạng, tác giả đề xuất 04 biện pháp quản lý:

STT	Tên biện pháp quản lý	Nội dung và mục tiêu thực hiện
1	Tăng cường sự tổ chức và chỉ đạo của Hiệu trưởng về việc thực hiện hoạt động TVHN theo nhu cầu của HS	Tổ chức khảo sát, phân loại nhu cầu chọn ngành/nghề của học sinh ngay từ đầu năm học; chỉ đạo thiết kế các chương trình tư vấn phù hợp với từng nhóm đối tượng học sinh.
2	Xây dựng và triển khai kế hoạch bồi dưỡng năng lực TVHN cho đội ngũ tư vấn trong trường THPT	Lập kế hoạch tập huấn kiến thức tâm lý học hướng nghiệp, kỹ năng thu thập thông tin thị trường lao động và kỹ thuật tư vấn cho GVCN, GVBM, CBĐTN.
3	Hoàn thiện chức năng chỉ đạo của Hiệu trưởng về kiểm tra, đánh giá hoạt động TVHN	Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá kết quả TVHN dựa trên mức độ nhận thức nghề, sự tự tin chọn nghề của học sinh và hiệu quả thực hiện nhiệm vụ của giáo viên.
4	Bổ sung quy chế về quản lý hoạt động TVHN cho đội ngũ tham gia TVHN của trường THPT	Ban hành quy định rõ ràng về quyền hạn, trách nhiệm, định mức giờ làm việc và chế độ thi đua, khen thưởng cho cán bộ, giáo viên làm công tác TVHN.

• Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi: Khảo nghiệm ý kiến 30 chuyên gia (CBQL và giáo viên cốt cán) cho thấy cả 4 biện pháp đều được đánh giá ở mức cần thiết và khả thi cao.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm Biện pháp 1 tại trường THPT cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng về: mức độ quan tâm đến hoạt động TVHN, sự hiểu biết về ngành nghề dự định chọn, căn cứ chọn nghề hợp lý và nhận thức về việc rèn luyện phẩm chất, kỹ năng nghề nghiệp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa và làm rõ cơ sở lý luận về TVHN và quản lý hoạt động TVHN trong trường THPT; xác định rõ nội hàm các khái niệm: tư vấn, hướng nghiệp, tư vấn hướng nghiệp ở trường THPT, quản lý hoạt động TVHN ở trường THPT.
2. Xác lập khung quản lý hoạt động TVHN trong trường THPT theo 4 chức năng quản lý giáo dục cốt lõi (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá), khắc phục cách tiếp cận phân mảnh theo từng thành tố rời rạc trước đây.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bộ dữ liệu thực trạng toàn diện về hoạt động TVHN và quản lý hoạt động TVHN tại 20 trường THPT thuộc 3 tỉnh miền Đông Nam Bộ (Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương, Đồng Nai) trên mẫu khảo sát 2.863 khách thể.
2. Chỉ ra các điểm nghẽn thực tế: hoạt động TVHN chưa dựa trên khảo sát nhu cầu học sinh, đội ngũ tư vấn thiếu kỹ năng chuyên môn, và khâu kiểm tra đánh giá còn mang tính hình thức.
3. Đề xuất hệ thống 04 biện pháp quản lý có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ, đã được khảo nghiệm chuyên gia và thực nghiệm sư phạm chứng minh hiệu quả nâng cao mức độ hiểu biết nghề và sự tự tin chọn nghề của học sinh THPT.

Kiến nghị đề xuất

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật quy định vị trí việc làm, chế độ chính sách và định mức giờ dạy cho giáo viên kiêm nhiệm làm công tác TVHN trong trường THPT; ban hành chuẩn chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ TVHN.
• Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh: Tổ chức các lớp bồi dưỡng định kỳ về nghiệp vụ TVHN cho CBQL và giáo viên cốt cán; xây dựng cổng thông tin hướng nghiệp kết nối dữ liệu thị trường lao động địa phương với các trường phổ thông.
• Đối với Ban giám hiệu trường THPT: Đưa hoạt động TVHN vào kế hoạch năm học chính thức; thành lập tổ/bộ phận TVHN kiêm nhiệm; chủ động khảo sát nhu cầu học sinh và phối hợp chặt chẽ với cha mẹ học sinh, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp tại địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát thực trạng tại 20 trường THPT công lập thuộc 03 tỉnh (Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương, Đồng Nai) trong tổng số 5 tỉnh miền Đông Nam Bộ; chưa khảo sát mở rộng khối trường THPT ngoài công lập và các trung tâm giáo dục thường xuyên. Trong 04 biện pháp đề xuất, tác giả mới tiến hành thực nghiệm sư phạm đối với Biện pháp 1 (chỉ đạo thực hiện TVHN theo nhu cầu học sinh).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu quản lý hoạt động TVHN đối với toàn bộ các tỉnh thành thuộc khu vực Đông Nam Bộ; nghiên cứu mô hình phối hợp giữa trường THPT với các doanh nghiệp, khu công nghiệp trong công tác TVHN; triển khai thực nghiệm đồng bộ cả 4 biện pháp quản lý trên các nhóm trường có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Quản lý giáo dục: Tài liệu tham khảo về phương pháp luận nghiên cứu quản lý hoạt động giáo dục theo tiếp cận chức năng; kỹ thuật thiết kế bộ công cụ điều tra bảng hỏi, phỏng vấn sâu và phương pháp xử lý dữ liệu SPSS trong nghiên cứu giáo dục.
• Đối với cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng trường THPT): Cung cấp khung hướng dẫn thực hành để lập kế hoạch, phân công nhân sự, chỉ đạo tổ chức và xây dựng tiêu chí kiểm tra, đánh giá hoạt động TVHN dựa trên nhu cầu người học.
• Đối với cơ quan quản lý giáo dục (Sở GD&ĐT, Phòng GD Trung học): Cung cấp dữ liệu thực tiễn phục vụ việc hoạch định chính sách bồi dưỡng đội ngũ giáo viên hướng nghiệp và quy hoạch mạng lưới phân luồng học sinh sau THPT tại khu vực miền Đông Nam Bộ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tiếp cận quản lý hoạt động TVHN theo khung lý thuyết nào?

Luận án tiếp cận nghiên cứu theo 4 chức năng quản lý giáo dục cơ bản: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra, đánh giá; đồng thời kết hợp tiếp cận hoạt động, tiếp cận hệ thống - cấu trúc và tiếp cận lịch sử - logic.

2. Quy mô mẫu khảo sát thực trạng của đề tài được thực hiện như thế nào?

Luận án khảo sát tổng cộng 2.863 người tại 20 trường THPT công lập thuộc 3 tỉnh (Bà Rịa – Vũng Tàu 06 trường, Bình Dương 04 trường, Đồng Nai 10 trường), gồm: 35 cán bộ quản lý, 462 giáo viên (GVCN, GVBM, CBĐTN) và 2.366 học sinh lớp 12. Ngoài ra còn phỏng vấn sâu 69 người (10 CBQL, 15 GV, 44 HS) và lấy ý kiến khảo nghiệm của 30 chuyên gia.

3. Tác giả đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý và biện pháp nào được thực nghiệm?

Tác giả đề xuất 04 biện pháp quản lý. Trong đó, Biện pháp 1 ("Tăng cường sự tổ chức và chỉ đạo của Hiệu trưởng về việc thực hiện hoạt động tư vấn hướng nghiệp theo nhu cầu tư vấn hướng nghiệp của học sinh trung học phổ thông") được lựa chọn để tiến hành thực nghiệm sư phạm đối chứng.

4. Phần mềm và kỹ thuật thống kê nào được sử dụng để xử lý số liệu?

Luận án sử dụng phần mềm SPSS for Windows phiên bản 20 để thống kê mô tả (tính điểm trung bình, độ lệch chuẩn, thứ hạng) và phân tích so sánh dữ liệu khảo sát thực trạng cũng như kết quả thực nghiệm sư phạm.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Nguyễn Trần Vĩnh Linh đã hoàn thành các nhiệm vụ nghiên cứu, làm rõ cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TVHN trong trường THPT theo tiếp cận chức năng quản lý. Công trình phản ánh thực trạng hoạt động TVHN và công tác quản lý của Hiệu trưởng tại 20 trường THPT thuộc 3 tỉnh miền Đông Nam Bộ với dữ liệu thống kê từ 2.863 khách thể. Hệ thống 04 biện pháp quản lý do tác giả đề xuất có tính khoa học, đã được khảo nghiệm chuyên gia và thực nghiệm sư phạm chứng minh tính khả thi, đóng góp thiết thực cho công tác quản lý giáo dục hướng nghiệp tại các trường THPT.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lí luận về quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông. Thực trạng quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông ở miền Đông Nam Bộ. Đề xuất một số biện pháp quản lí hoạt động tư vấn hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông ở miền Đông Nam Bộ.

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HƯỚNG NGHIỆP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ở nước ngoài 1. Hoạt động tư vấn hướng nghiệp ở trường trung học phổ thông Giữa thế kỉ XIX, nhu cầu hướng nghiệp, đặc biệt là tư vấn, tuyển chọn nghề nghiệp xuất hiện từ chính sự đòi hỏi của cuộc sống, khi nền sản xuất tư bản chủ nghĩa ngày càng phát triển.

Các nhà Tâm lí học làm việc trong các doanh nghiệp khi nghiên cứu sự thích ứng của người công nhân đối với công việc đã đi đến kết luận rằng, để con người có thể làm tốt một công việc cụ thể, không chỉ phụ thuộc vào việc tổ chức dạy nghề như thế nào mà còn phụ thuộc vào người đó có những năng lực phù hợp với nghề hay không. Từ phát hiện này, các nhà tâm lí học đề xuất đối với các nhà tuyển dụng rằng trước khi nhận một ai đó vào một vị trí lao động cần phải tìm hiểu người ấy có những năng lực phù hợp hay không, sau đó mới tiến hành đào tạo. Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, TVHN thực sự trở thành một lĩnh vực khoa học độc lập với những công trình nghiên cứu lí thuyết điển hình của các nhà tâm lí học tư vấn Davis (1907), Parsons (1909), Keller và Viteles (1937), Kettell (1880), Gallton (1883)… Năm 1907, Davis đã xây dựng cơ sở đào tạo đầu tiên về công tác hướng dẫn nghề tại Michigan. Tuy nhiên, TVHN, chọn nghề thật sự lớn mạnh kể từ khi Frank Parsons, người mà sau này được coi là “cha đẻ của hướng nghiệp”, thành lập “Văn phòng TVHN” ở Boston năm 1908, (Boston’s Vocational Bureau) và xuất bản sách “Chọn nghề” (Choosing a Vocation) vào năm 1909.

Parsons cho rằng công tác hướng nghiệp phải được thể hiện trong 3 quá trình sau: 1) Sự thấu hiểu một cách rõ ràng về bản thân, về khả năng, sở thích, hoài bão, nguồn lực cũng như những hạn chế của bạn đối với nghề; động lực thúc đẩy bạn chọn nghề; 2) Kiến thức về những yêu cầu, điều kiện của thành công, những thuận lợi và khó khăn; sự đền bù; những cơ hội và những triển vọng phát triển trong các giới hạn khác nhau của công việc; 3) Hiểu biết về mối 12 liên hệ giữa đặc điểm cá nhân của bản thân và yêu cầu của công việc cụ thể. Không phải là lí thuyết đầu tiên về TVHN, nhưng lí thuyết có sức tồn tại lâu bền nhất và được sử dụng nhiều nhất hiện nay chính là lí thuyết của Holland. Theo Holland (1986), lựa chọn nghề của cá nhân là một sự thể hiện tính cách trong thế giới nghề của cá nhân đó, đặc điểm nhân cách của một con người cần phải được xem xét trong sự thống nhất với môi trường nghề nghiệp. Mục đích chính của TVHN và cũng chính là việc của các nhà tư vấn nghề là kết hợp giữa các kiểu loại nhân cách với những đặc điểm môi trường công việc.

Xuất phát từ lí thuyết của Holland, một thang tự đo trong định hướng nghề nghiệp có tên là Self-Directed Search (SDS)- Tự tìm kiếm nghề nghiệp- đã được xây dựng. Tuy nhiên, thang SDS chỉ đo được sở thích, hứng thú, mà không đo được năng lực thực tế của mỗi người. Người làm test này sẽ tự kiểm tra xem mình thích hoặc không thích gì (Walsh & Osipow, 1986, p. Năm 1937, trong tác phẩm Vocational guidance throughout the world, Keller và Viteles cung cấp một tầm nhìn toàn cầu về tư vấn và hướng nghiệp.

Họ đã khảo sát so sánh các quốc gia châu Âu, châu Á và châu Phi. Suốt thế kỉ XX và đầu thập kỉ thế kỉ XXI, tư vấn và hướng nghiệp phát triển mạnh mẽ trong môi trường giáo dục, đặc biệt là cấp tiểu học và trung học. HS đã được định hướng nghề ngay từ lúc từ 15 tuổi cho đến 18 tuổi, bởi Keller và Viteles cho rằng thế giới nghề nghiệp rất đa dạng, thanh thiếu niên cần ý thức ngay từ nhỏ sự lựa chọn nghề tối ưu của họ dựa trên sở thích, năng lực, môi trường cuộc sống. Lịch sử cho thấy, các nhà Tâm lí học là những chuyên gia trước tiên quan tâm tới việc xây dựng hệ thống cơ sở lí luận cũng như những phương pháp hướng nghiệp: Năm 1880, nhà Tâm lí học Mĩ, Kettell là người đầu tiên đề nghị đưa phương pháp Test (Trắc nghiệm tâm lí) vào công tác tuyển chọn nghề thì năm 1883, nhà Tâm lí học Anh, Gallton lần đầu tiên sử dụng Test để chẩn đoán nhân cách nhằm mục đích tư vấn nghề nghiệp.

Năm 1895, Galton cùng với nhà Tâm lí học Pháp Binet đã thành lập Sở tư vấn nghề nghiệp đầu tiên tại Pháp. Đến đầu thế kỉ XX các cơ sở dịch vụ tư vấn, hướng nghiệp lần lượt ra đời ở Mĩ, Anh, CHLB Đức… Như vậy, ngay từ khi ngành hướng nghiệp ra đời, một nội dung quan trọng của nó đó là hoạt động tư vấn, tuyển chọn nghề. 13 Lee & Ekstrom (1987); Schmidt (1996); Roger (1998); Zunker (2002) lần lượt cho ra đời những công trình nghiên cứu về tham vấn nghề cho HS trong nhà trường phổ thông như “Counseling in school: Essential services and comprehensive programs”, “Counseling In schools Multicultural and Development, American Counseling Association”, “Career counseling: applied concepts of life planning”. Các nghiên cứu này tập trung ở các vấn đề sau đây: 1) Xác định vai trò của tham vấn viên trong việc định hướng nghề và tham vấn nghề.

Họ khẳng định: Tham vấn viên giống như một nhà nghiên cứu hành vi ứng xử; tham vấn viên ở trường là tác nhân thay đổi; tham vấn viên được coi như một kĩ thuật viên. 2) Xác định mục tiêu, hình thức, phương pháp định hướng nghề và tham vấn nghề cho HS từ cấp tiểu học đến THPT. 3) Cung cấp những dịch vụ nghề nghiệp cho HS. 4) Xác định các tiêu chí đánh giá, phương pháp đánh giá, nội dung đánh giá kiến thức, kĩ năng, khả năng, và các mục đích khác của chương trình GDHN và tham vấn nghề trong trường phổ thông.

Các kết quả nghiên cứu trên đây cho thấy tham vấn nghề đã có một hệ thống lí luận làm cơ sở cho việc phát triển lí luận về hoạt động TVHN ở Việt Nam (Dẫn theo Trương Thị Hoa, 2014, tr. Nửa cuối thế kỉ XX, TVHN được hầu hết các quốc gia trên thế giới quan tâm và ngày càng có nhiều nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn về hoạt động TVHN trong nhà trường phổ thông tập trung ở các vấn đề sau đây: Vai trò của tham vấn viên trong việc định hướng nghề và tham vấn nghề; Xác định mục tiêu, hình thức, phương pháp định hướng nghề và tham vấn nghề cho HS từ cấp tiểu học đến THPT; Cung cấp những dịch vụ nghề nghiệp cho HS. Bên cạnh đó các nghiên cứu cũng đưa ra các tiêu chí đánh giá, phương pháp đánh giá, nội dung đánh giá kiến thức, kĩ năng, khả năng, và các mục đích khác của chương trình GDHN và tham vấn nghề trong trường phổ thông. Cụ thể: Dick & Rallis (1991), trong bài viết “Factors and influences on high school students' career choices” và Gati & Saka (2001) khi nói về“Counseling High school students' career-related decision-making difficulties” cũng đã chỉ ra những khó khăn của HS trong quá trình chọn nghề, đó là: Không lựa chọn được nghề, không nhận thức rõ ràng khả năng, sở thích và giá trị, quan niệm của bản thân phù hợp với nghề nào.

14 Carey & Harrington (2010); Lapan (2012); Hatch (2014); Carey & Martin (2015) đã đưa ra quan điểm chung về hoạt động tham vấn nghề với nội dung là nghiên cứu những đặc điểm của người được tư vấn như: năng lực, sở thích, năng khiếu và những yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề của bản thân họ như: giáo dục, gia đình, xã hội, thái độ, cảm xúc, sự hài lòng. Trong quá trình tham vấn cần xây dựng tổng thể thông tin về nghề, những công việc thiếu, đủ, cần nguồn nhân lực và hướng dẫn HS phân tích, lựa chọn xây dựng kế hoạch nghề nghiệp và đưa ra quyết định nghề nghiệp phù hợp với bản thân các em và để làm được điều đó bản thân người được tham vấn cũng cần trang bị cho mình những hiểu biết, kiến thức, kĩ năng về thế giới công việc. Yaqoob & Samad (2017) trong công trình “Senior high school career planning: What students want” đã nêu mục đích của nghiên cứu về TVHN ở Pakistan nhằm: Đánh giá kiến thức tư vấn nghề nghiệp của HS; Thái độ của HS đối với hoạt động tư vấn nghề nghiệp và sự cần thiết (hiện diện) của các cố vấn nghề nghiệp ở các lĩnh vực khác nhau ở cấp trung học, những người sẽ giúp HS trong việc đưa ra quyết định nghề nghiệp đúng đắn. Quản lí hoạt động TVHN ở trường THPT Ở nhiều nước, công tác hướng nghiệp được đặc biệt chú trọng bao gồm cả TVHN và giáo dục nghề nghiệp.

Ngành giáo dục của mỗi quốc gia đều chủ động tổ chức hướng nghiệp ngay từ bậc THCS, thậm chí ngay cả những bậc học thấp hơn. Hoạt động TVHN đã được định hướng từ việc thiết kế chương trình giáo dục trong nhà trường của mỗi quốc gia. Việc giảng dạy các môn năng khiếu, phát triển thiên hướng thuộc về ưu thế của mỗi cá nhân ở các bậc học, việc phân luồng chuyên môn, phân ban trong giáo dục… xét về bản chất cũng là những biện pháp hướng nghiệp. Vào những năm 1960, nhà tâm lí học người Mỹ John Holland (1919-2008) đã nghiên cứu và thừa nhận sự tồn tại của các loại nhân cách và sở thích nghề nghiệp khác nhau, ông đã chỉ ra rằng tương ứng với mỗi kiểu nhân cách nghề nghiệp khác nhau thì có một số nghề mà cá nhân có thể chọn để có được hiệu quả làm việc cao nhất.

Nói cách khác, ông cho rằng khi lựa chọn một nghề nào, con người có xu hướng sẽ tìm kiếm những môi trường làm việc mà ở đó, họ được thể hiện bản thân, thể hiện 15 cái tôi của mình và có xu hướng không chọn những việc không phù hợp với đặc điểm nhân cách của mình. Lý thuyết của John Holland đã và đang được các nhà quản lí sử dụng rộng rãi trong thực tiễn quản lí nhân sự cũng như quản lí TVHN trên toàn thế giới (Dẫn theo James A. Athanasou và Raoul Van Esbroeck, 2008).