phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị ; Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chƣơng : Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hoạt động hƣớng nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng hoạt động giáo dục hƣớng nghiệp cho học sinh phổ thông tại thành phố Bạc Liêu, tỉnh Bạc Liêu Chƣơng 3: Các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục hƣớng nghiệp cho học sinh trong điều kiện hiện nay 5 NỘI DUNG CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG HƢỚNG NGHIỆP 1. Tổng quan chung về lĩnh vực nghiên cứu, các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nƣớc đã công bố : 1. Trên thế giới: Những tƣ tƣởng về định hƣớng nghề nghiệp cho thanh niên đã có từ thời Hy Lạp cổ đại, Platon (427-347 TCN ) đã cổ động trong dân chúng tƣ tƣởng : ông trời khi tạo ra con ngƣời đã nhào nặn họ với vàng, bạc, đồng.Những con ngƣời "vàng" lẽ tự nhiên sẽ là những ngƣời làm khoa học, nghệ thuật, hoặc quản lý nhà nƣớc, những ngƣời "bạc" sẽ là những chiến binh bảo vệ nhà nƣớc, còn những ngƣời "đồng" bao gồm những thợ thủ công, nông dân và nô lệ - họ là những ngƣời gánh vác trên vai tất cả sự nặng nhọc của lao động cơ bắp.1 Ở phƣơng đông, Khổng Tử (551-479 TCN) khuyên rằng, chọn nghề nghiệp nên theo sở thích và bạn thực sự đam mê, bởi chỉ có tình yêu công việc mới giúp bạn thành công trên con đƣờng sự nghiệpvới câu nói “Chọn công việc mà bạn yêu thích, đam mê sẽ giúp bạn có đƣợc bƣớc phát triển xứng đáng” 2 Tƣ tƣởng Jean Jacques Rousseau (1712-1794) thể hiện trong tác phẩm “Émile hay là về giáo dục” quan niệm con ngƣời sống cần làm việc nên phải học nghề và phải giáo dục cho trẻ hiểu vị trí các nghề nghiệp trong đời sống xã hội.Ông chủ trƣơng trẻ em từ 12-15 phải học nghề một cách nghiêm chỉnh. Vào năm 1849, ở Pháp đã xuất hiện cuốn sách dƣới nhan đề “Hƣớng dẫn lựa chọn nghề”.
Năm 1883 ở Mỹ, nhà tâm lý học Ph. Ganton đã trình bày công trình thử nghiệm (Test) với mục đích lựa chọn nghề. Vào đầu thế kỷ XX Ở Mỹ, Anh, Pháp, Thuỵ Điển đã xuất hiện các cơ sở dịch vụ hƣớng nghiệp. Bản thân thuật ngữ "Hƣớng nghiệp” là do giáo sƣ Frank Parson 1 Nguyễn Văn Hộ (chủ biên ), Nguyễn Thị Thanh Huyền (2006), Hoạt động hƣớng nghiệp và giảng dạy kỹ thuật trong trƣờng Trung học phổ thông, NXB Giáo Dục, trang 1 2 http://www.vn/news/viec-lam/bai-hoc-kinh-nghiem-tu-nhung-nguoi-noi-tieng/a109398.html 6 thuộc đại học tổng hợp Garvared (Mỹ) vào năm 1908 đã tổ chức ở Boston lần đầu tiên ở Mỹ hội đồng nghề nghiệp giúp đỡ việc chọn nghề cho ngƣời lao động 3 Ở Pháp, năm 1922 Bộ Công nghiệp và thƣơng nghiệp ban hành nghị định về công tác hƣớng nghiệp và thành lập Sở hƣớng nghiệp cho thanh niên dƣới 18 tuổi.
Năm 1938 công tác hƣớng nghiệp mang tính pháp lý thông qua quyết định ban hành chứng chỉ hƣớng nghiệp bắt buột đối với tất cả thanh niên dƣới 17 tuổi. Ở Đức, năm 1925 – 1926 đã có 567 phòng tƣ vấn nghề nghiệp đặc biệt, đã nghiên cứu gần 400.000 thanh niên trong một năm.Vào thời kỳ này, ở Anh đã thành lập đƣợc một hội đồng quốc gia đặc biệt nghiên cứu về vấn đề này 4 Ở Nga, cuốn sách về hƣớng nghiệp "Lựa chọn khoa và điểm qua chƣơng trình đại học tổng hợp", trong đó nêu rõ ý nghĩa về lựa chọn nghề khi thi vào trƣờng đại học đƣợc xuất bản lần đầu tiên vào năm 1897 (tác giả là giáo sƣ trƣờng đại học tổng hợp Pêtecbua B. Kapeev) Từ những năm 20, 30 của thế kỷ XX, công tác hƣớng nghiệp đã đƣợc triển khai trên đất nƣớc Liên Xô. Vào năm 1930 ở Matxcơva đã thành lập phòng thí nghiệm Trung ƣơng về tƣ vấn nghề và lựa chọn nghề trực thuộc Trung ƣơng đoàn thanh niên Cộng sản Lênin, trong đó phòng thí nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu, tổng kết và phổ biến những kinh nghiệm tiêu biểu của các cơ quan tƣ vấn nghề, đặc biệt là việc lựa chọn nghề của tuổi trẻ trong các trƣờng phổ thông kỹ thuật5 Vào những năm 1940, nhà tâm lý học Mỹ J.L Holland đã nghiện cứu và thừa nhận sự tồn tại của các loại nhân cách và sở thích nghề nghiệp.
Đó là một số nghề nghiệp mà cá nhân có thể chọn để có đƣợc kết quả làm việc cao nhất. Lý thuyết này của J.L Holland đã đƣợc sử dụng rộng rãi nhất trong thực tiễn hƣớng nghiệp trên thế giới6 3 Nguyễn Văn Hộ (chủ biên ), Nguyễn Thị Thanh Huyền (2006), Hoạt động hƣớng nghiệp và giảng dạy kỹ thuật trong trƣờng Trung học phổ thông, NXB Giáo Dục, trang 4 4 Phạm Mạnh Hùng, Giáo trình chuyên đề tâm lý học nghề nghiệp, NXB Hà Nội, 2006. 5 Nguyễn Văn Hộ (chủ biên ), Nguyễn Thị Thanh Huyền (2006), Hoạt động hƣớng nghiệp và giảng dạy kỹ thuật trong trƣờng Trung học phổ thông, NXB Giáo Dục, trang 8 6 http://www.net/forum/index.0 7 Các trắc nghiệm của nhà tâm lý ngƣời Đức Hans Jürgen Eysenck nhằm xác định sự phù hợp giữa khí chất của cá nhân với những nghề nghiệp. Tác giả xây dựng bộ câu hỏi trắc nghiệm gồm 57 câu, qua đó xác định sự phù hợp giữa khí chất cá nhân và nghề nghiệp lựa chọn 7 Bảng hứng thú nghề nghiệp QIP đƣợc xây dựng bởi S.
Larcebeau vào năm 1967 dựa trên mô hình hứng thú của Kuder. Cho phép đánh giá hứng thú với 9 nhóm nghề, với mỗi nhóm chọn 10 nghề tiêu biểu8 Giai đoạn hiện nay, các quốc gia trên thế giới đẩy mạnh nghiên cứu khoa học hƣớng nghiệp, mở các trung tâm tƣ vấn hƣớng nghiệp và đào tạo giáo viên, chuyên gia tƣ vấn hƣớng nghiệp Hoa Kỳ: Bƣớc vào thế kỷ XXI, Hoa kỳ đang có nhiều nổ lực để nâng cao hơn nữa chất lƣợng giáo dục, tăng cƣờng kết quả học tập của HS nhằm đảo bảo cung cấp một lực lƣợng lao động có trình độ, có khả năng cạnh tranh và thích ứng linh hoạt trong điều kiện nền kinh tế toàn cầu… Ngƣời ta đã đƣa ra nhiều hƣớng giải quyết và đƣa ra các nội dung cần tăng cƣờng với chiến lƣợc quan trọng, trong đó tăng cƣờng mối liên hệ giữa các trƣờng trung học với các doanh nghiệp theo hƣớng chuyển dần thành trƣờng đào tạo nghề chuyên nghiệp. Một phần của chiến lƣợc này là tạo điều kiện cho HS tham gia làm việc bán thời gian tại xí nghiệp9 Pháp: Là một trong những nƣớc rất đề cao công tác hƣớng nghiệp cho học sinh phổ thông và công việc này do những nhà tâm lý tƣ vấn hƣớng nghiệp đảm nhiệm, thuộc biên chế của Bộ giáo dục và làm việc tại các trung tâm độc lập với các trƣờng phổ thông. Tại Pháp phân biệt rõ 2 loại: định hƣớng học đƣờng (orientation scolaire) thƣờng dành cho học sinh phổ thông và thanh thiếu niên (dƣới 25 tuổi) và định hƣớng nghề cho dành cho ngƣời trƣởng thành đã đi làm.
Pháp có 2 các đơn vị chuyên trách hƣớng nghiệp là trung tâm INETOP (Viện nghiên cứu quốc 7 http://www.net/diendan/showthread.php?tid=2104 8 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo (2010), Định hướng và đổi mới nội dung, phương pháp giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học cơ sở, Hà Nội 2010 9 Phạm Minh Hạc, Trần Kiều. Giáo dục thế giới đi vào thế kỷ XXI. NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2002, trang 356 8 gia về lao động và hƣớng nghiệp), CNAM (Học viện quốc gia về nghệ thuật và nghề nghiệp). Ở Việt Nam: Đầu thế kỉ XX, phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục có những ý tƣởng về nghề nghiệp với quan niệm "Học là học có nghề có nghiệp" 11 Chủ tịch Hồ Chí Minh trong bài viết “Học sinh phổ thông và lao động” (1957) đã quan tâm đến công tác hƣớng nghiệp.
Bác viết: “Thi đỗ tiểu học rồi thì muốn lên trung học, đỗ trung học rồi thì muốn lên đại học.Riêng về mỗi cá nhân của ngƣời học sinh phổ thông thì ý muốn ấy không có gì lạ.Nhƣng đối với nhà nƣớc thì ý muốn ấy thành vô lý.Vì ở bất kỳ nƣớc nào số trƣờng trung học cũng ít hơn trƣờng tiểu học, trƣờng đại học lại càng ít hơn trƣờng trung học.Thế thì những học trò tiểu học và trung học không đƣợc chuyển cấp sẽ làm gì”? Câu hỏi này của Bác thực sự trở thành một vấn đề khoa học và mang tính thời sự cho đến ngày nay 12 Năm 1956, với sự giúp đỡ của Pháp, thành lập Trung tâm Thông tin - Tƣ vấn hƣớng nghiệp (CIO) đầu tiên đặt tại Sài Gòn năm 1956 và một số phát triển khác chƣa thành tính hệ thống thực lớn ở miền Nam Việt Nam trƣớc năm 1975 (nhƣ ở Sài Gòn, Cần Thơ.), Giai đoạn 1977 - 1987 là một giai đoạn phát triển vàng của giáo dục hƣớng nghiệp ở Việt Nam với sự thống nhất, quan tâm và đồng thuận của các giới, sự tạo điều kiện phát triển khá lớn từ các bộ ngành liên quan và chính phủ cho hƣớng nghiệp. Những tên tuổi lớn của hƣớng nghiệp Việt Nam giai đoạn này ít nhất phải kể đến GS. Đặng Danh Ánh, GS. Phạm Tất Dong, Gs.
là những ngƣời tiên phong, và có nhiều đóng góp cho giáo dục hƣớng nghiệp Việt Nam. Quyết định số 126-CP, năm 1981 về công tác hƣớng nghiệp trong trƣờng phổ thông và việc sử dụng hợp lý học sinh phổ thông các cấp phổ thông cơ sở và phổ 10 Đặng Hoàng Minh, Công tác hướng nghiệp ở Pháp Cập nhật: 28/11/2008 http://www.vn/?view=detail&pmenu=2&menu=104&id=2184 11 http://www.vn/channel/3006/201102/Hoc-la-hoc-co-nghe-co-nghiep-1940579/ 12 http://vietbao.vn/Giao-duc/Hoc-sinh-va-lao-dong/55188244/202/ 9 thông trung học tốt nghiệp ra trƣờng do Hội đồng Chính phủ ban hành, mang lại tính pháp lí cho hoạt động giáo dục hƣớng nghiệp tại Việt Nam Các nghiên cứu về lĩnh vực HN, theo danh mục các đề tài luận văn thạc sĩ Giáo dục học của trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật TP Hồ Chí Minh từ 1993 đến năm 2010 đã có những đề tài sau : Nguyễn Toàn, Hiện trạng và định hƣớng công tác tƣ vấn cho học sinh tại các Trung tâm Kỹ thuật Hƣớng nghiệp dạy nghề ở thành phố Hồ Chí Minh, năm 1997. Nguyễn Thị Bạch Phƣợng, Nghiên cứu hƣớng chọn nghề của học sinh THPT, năm 1998. Trịnh Xuân Thu, Nghiên cứu sự thích ứng nghề của sinh viên Khoa Kỹ thuật Công ngiệp - Trƣờng Cao đẳng Sƣ phạm thành phố Hồ Chí Minh, năm 1998.
Phạm Đức Khiêm, Nghiên cứu về định hƣớng NN học sinh THPT nhằm phân luồng học sinh vào các trƣờng THCN tại thành phố Hồ Chí Minh, năm 2005.