CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIEN CUA CÁC HOẠT DONG TRAI NGHIỆM -HƯỚNG NGHIỆP TRONG MÔN DIA LÍ LỚP 10 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHÓ THÔNG 1. Học tập trải nghiệm l.L Khái niệm của học tập trải nghiệm Trải nghiệm là quá trình cá nhân tiếp xúc trực tiếp với môi trường, với sự vật. hiện tượng, vận dụng vốn kinh nghiệm và các giác quan dé quan sát, tương tác, cam nhận vẻ sự vật, hiện tượng đó.
Trải nghiệm dién ra dựa trên vốn kinh nghiệm của cá nhân vẻ sự vật, hiện tượng. Học tập trải nghiệm là hình thức học tập gắn liền với các hoạt động có sự chuân bị ban đầu về kinh nghiệm và có phản hồi người học. Người học sẽ hoạt động trải nghiệm trực tiếp ở môi trường học tập và phản anh đề làm rõ ý nghĩa của bài học, nâng cao kien thức và phát triển kỹ năng của người học kết hợp với kinh nghiệm hiện có của chính họ. Theo David Kolb “ học tập trải nghiệm là một cách học thông qua làm, với quan niệm việc học là quá trình tạo ra trí thức mới trên cơ sở trải nghiệm thực tế, dựa trên đánh giá, phân tích trên những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có.
Những nguyên tắc và khái niệm về học thuyết này đã được sử dụng rộng rãi dé phát triển và pho cập các chương trình học phô thông. giáo dục đại học và đào tạo chuyên nghiệp. Hiệp hội “Giáo dục trải nghiệm” quốc tế lại quan niệm về học qua trải nghiệm “là một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp. Trong đó người dạy khuyến khích ngành học tham gia các trải nghiệm thực tế, sau đó phán ánh, tông kết lại đẻ tăng cường hiểu biết, phát trién kĩ năng, định hình các giá trị sống và phát triển các năng lực bản thân, tiền tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội.” Học tập trải nghiệm là quá trình học tập, qua đó kiến thức, nang lực được tạo ra thông qua sự biến đổi kinh nghiệm.
Kinh nghiệm đóng vai trò trung tâm trong quá trình học “Hoc tập là quá trình mà kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyền đồi kinh nghiệm (theo Kolb,1984). Kết quả của kiến thức là sự kết hợp giữa nắm bắt kinh nghiệm và chuyên đôi nó. Bên cạnh đó, thông qua hành động (việc làm), chủ thé tao ra tri thức mới trên cơ sở trải nghiệm thực tế, dựa trên đánh giá, phân tích những 12 kinh nghiệm, kiến thức sẵn có nhờ sự tác động của kiến thức tiếp thu được qua hành động với đối tượng. Nếu quan niệm hoạt động trải nghiệm là một hình thức tô chức hoạt động - thì có thé hiểu: Hoạt động trái nghiệm là một trong số những hình thức day học, giáo dục.
dé tê chức các hoạt động giáo dục mả HS được tham gia trực tiếp dé chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng, kĩ xảo hình thành và phát triển năng lực của bản thân. Nếu hiểu hoạt động trải nghiệm là một nội dung giáo dục — thì có thê quan niệm: Hoạt động trải nghiệm là tong hòa các nội dung giáo dục, bao gdm: đời sống xã hội, văn hóa - nghệ thuật, thê thao, vui chơi giải trí, khoa học kĩ thuật công nghệ, lao động hướng nghiệp, được nhà giáo dục thiết kế theo mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách HS. ( Liên, 2017) Nếu coi hoạt động trải nghiệm có giá trị tương đương với một môn học có thể quan niệm: Hoạt động trải nghiệm là một hợp phần quan trọng trong chương trình giáo dục phô thông, với tư cách như là một môn học. có nội dung chương trình cụ thê, phương pháp, đánh giá.được các nhà sư phạm thiết kế, nhằm mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách HS, đặc biệt nhắn mạnh tạo điều kiện dé người học trực tiếp tham gia các loại hình hoạt động giáo dục, phát huy năng lực của bản thân.
Theo Chương trình giáo dục phô thông - Chương trình tông thê của Bộ Giáo dục và Đào tao, 2018: Hoạt động trải nghiệm và hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế vả hướng dẫn thực hiện. tạo cơ hội cho HS tiếp cận thực tế, thé nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tông hợp kiến thức, ki năng của các môn học dé thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những van dé của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuôi; thông qua đó, chuyên hoá những kinh nghiệm đã trai qua thành tri thức mới. hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phan phát huy tiềm năng sáng tạo và khá năng thích ứng với cuộc sông, môi trưởng và nghề nghiệp tương lai. (Bộ Giáo dục và Dao tao, 2018) Như vậy, có thé hiểu học tập trải nghiệm là hình thức day học, trong đó người học trực tiếp tham gia vào quá trình thiết kế, t6 chức và giáo viên là người hướng dẫn các hoạt động đẻ học sinh bang von kinh nghiệm của cá nhân kết hợp tiếp xúc trực tiếp với môi trường học tập, sử dụng các giác quan, tự lực chiếm lĩnh kiến thức, hình thành kỹ năng và thái độ.
Sự sáng tạo sẽ xuất hiện khi người học giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn có van đề, người học phải vận dụng kiến thức, kĩ năng dé đưa ra hướng giải quyết. Mô hình học tap trai nghiệm Trong những năm qua, nhiều nhà giáo dục đã tập trung nghiên cứu các nén tảng lí thuyết của học tập trải nghiệm, đặc biệt là nghiên cứu của David A Kolb là lí thuyết giáo dục hiện đại được biết đến rộng rãi nhất. Nó có một vị trí quan trọng trong sự thay đồi từ quá trình giáo dục truyền thông sang quá trình giáo dục theo định hướng. Kolb đã giới thiệu mô hình học tập dựa trên trải nghiệm nhằm “quy trình hóa” việc học với các giai đoạn và các thao tác được định nghĩa rõ ràng.
Thông qua chu trình nay, cả người học lẫn người dạy đều có thé cải tiền liên tục chất lượng cũng như trình độ của việc học. KINH NGHIÊM CỤ THÊ Cim nhận KINH NGHIEM TRUU TƯỢNG Tu duy Hình 1. Chu trình học tập trai nghiệm của D.Kolb ( Nguồn: Tài liệu hướng dẫn thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm ở trưởng phô thông môn Địa lí.1 ta có thé thấy mô hình học trải nghiệm của D. Kolb dựa trên hai trục tiếp dién: Trục hoành là trục phương pháp, người học chế biến thông tin thông qua quan sát phản chiếu hoặc thực nghiệm tích cực.
Trục tung là trục nhận thức, dé chi phan ứng có tính cảm nhận của người học trong quá trình học, người học thích 14 học bằng cách tư duy hay cảm nhận. Từ hai trục này, D. Kolb mô tả chu trình học tập từ trải nghiệm và mô tả các kiêu trong học tập trải nghiệm như sau: D. Kolb dùng thuật ngữ “hoc tập trải nghiệm" boi ông cho rằng kinh nghiệm là nguồn gốc của việc học tập và phát triển (Kolb, 1984).
Trong mô hình, mỗi đầu của trục tung và trục hoành cung cap một bước của quá trình học tập. trong đó: - Kinh nghiệm cụ thé : Học từ kinh nghiệm cụ thé, chi tiết từng bước và thường liên quan đến kinh nghiệm của người đi trước. Nhạy cảm với cảm nhận của người khác. - Quan sát, phản ánh : Quan sát trước khi đưa ra một phán quyết bằng cách xem xét sự vật hiện tượng từ những quan điềm khác nhau, tìm kiếm ý nghĩa của sự vật.
- Khái niệm hóa : Phân tích logic những ý tưởng và hành động trên sự hiểu biết về tình hudng. - Thử nghiệm tích cực: Khả năng hoàn thành nhiệm vụ bằng cách thu hút mọi người cùng hành động. Bước này bao gdm cả việc biết chấp nhận rủi ro. Tùy thuộc vào hoàn cảnh hay môi trường, học sinh có thé bắt đầu chu trình học tập tạo bat kì điểm nào của chu trình học tập từ trải nghiệm và việc học tri thức mới tốt.
Đặc điểm của hoạt động học tap trai nghiệm Hoạt động trải nghiệm là một hoạt động giáo dục có các đặc điểm sau: Trải nghiệm tạo cơ hội cho người học trực tiếp tham gia vào các hoạt động thực tế và các môi quan hệ giao lưu phong phú. đa dạng dưới nhiều hình thức khác nhau với quy mô tuỳ thuộc chương trình tô chức như là giao lưu các lớp lựa chọn cùng một môn học, tat ca các lớp trong cùng một khối hay là toàn trường giữa các khối lớp với nhau, mở rộng hơn thì là các trường trung học phô thông trên địa bàn. Vẻ lực lượng tham gia không dừng lại ở học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên trong cùng một trường ma còn cả học sinh, giáo viên trên cùng một địa bàn. Mo rộng hơn là học sinh và giáo viên giao lưu với các ban, ngành, đoàn thé liên quan và quan tâm đến giáo dục trong xã hội.
Trong quá trình trải nghiệm, người học là một chủ thé hoạt động tích cực, chủ động sáng tạo va được thử nghiệm và thê hiện ban thân trong môi trường tương tác thực tế, giao tiếp với người khác, với tập thê, cộng dong và xã hội, từ các hoạt động trải nghiệm thực hiện người học hiéu hơn về ban thân và phát hiện được những ưu điểm và những khuyết điểm của bản thân dé có kế hoạch, phương hướng phát triển phù hợp dé thích ứng trong cuộc sống. 15 HĐTN luôn chứa hai yếu tố then chốt không thé tách rời, đó là hành động va cảm xúc, néu thiếu một trong hai yếu t6 sẽ không mang lại hiệu quả giáo dục trong các hoạt động đã thực hiện. Kết quả của hoạt động trải nghiệm là bản thân người học trực tiếp tham gia sẽ có được những kinh nghiệm mới, kiến thức mới, năng lực, kỹ nang mới và hình thành thai độ phù hợp trong học tập nói chung va trong các trường hợp giao tiếp, ứng xử trong cuộc sống nói riêng. Mỗi hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp sẽ hình thành một giá trị mới giúp phat trién bản thân trong từng giai đoạn khác nhau.Ý nghĩa của học tập trải nghiệm: Học tập trải nghiệm là một hoạt động học trong đó người học được xem là trung tâm, tự mình khám phá các vấn đề muốn tìm hiểu sau đó điều mới được khơi gợi.
Học sinh luôn được thu hút vào các bài học mới khi chính các em tìm hiểu ra được nội dung bài học và sẵn sàng chỉnh phục kiến thức dưới sự hướng dẫn của thay cô và tham khảo từ sách. Học sinh khi thì đóng vai một người học trò khi lại như một người thay giáo trong chính van dé của mình tìm hiểu.