phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tự học của sinh viên trƣờng đại học. 4 Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động tự học của sinh viên Trƣờng Đại học Bình Dƣơng. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động tự học của sinh viên Trƣờng Đại học Bình Dƣơng. 5 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA SINH VIÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC 1.
Tổng quan về nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài - Ở phƣơng Tây, các nhà khoa học cũng rất quan tâm nghiên cứu vấn đề tự học. Dựa trên những thành tựu lý luận của Tâm lý học hành vi và Tâm lý học trí tuệ khi xem xét con ngƣời với tƣ cách là “con ngƣời cá thể” (individual), các nhà khoa học đã nghiên cứu tìm ra phƣơng pháp dạy học nhằm khai thác và phát huy tốt nhất “cái cá thể” trong ngƣời học. + Một số tác giả đã đề cao vai trò của ngƣời học và cho rằng “Ông thầy cứ để học trò đi lên phía trƣớc và nhận xét bƣớc đi của họ …” [1, tr.
Nhƣ vậy, các tác giả đã đề cao vị trí của ngƣời học trong quá trình lĩnh hội tri thức và theo họ, giáo dục phải tạo điều kiện để ngƣời học tự lựa chọn vấn đề, tự chiếm lĩnh kiến thức. Song họ lại không chỉ ra ngƣời dạy phải làm thế nào để nâng cao khả năng tự học cho ngƣời học. + Một số nhà khoa học ngƣời Pháp đầu thế kỷ XX đã nghiên cứu vai trò tự học trong quá trình dạy học. Họ cho rằng không phải ngƣời thầy mà chính ngƣời học mới là trung tâm của nhà trƣờng, không phải chỉ có ngƣời thầy giảng dạy mà trò phải tự học, tự nâng cao tri thức cho bản thân với sự giúp đỡ của ngƣời thầy.
+ Vào đầu thập niên 20 của thế kỷ XX, một số tác giả ngƣời Mỹ đã đƣa ra một số phƣơng pháp giáo dục nhằm phát huy vai trò tự học của ngƣời học. Theo đó, toàn bộ hoạt động của ngƣời học là do họ tự thực hiện những công việc mà giáo viên giao cho. Với cách dạy nhƣ vậy, ngƣời học đƣợc bộc lộ khả năng hoạt động của bản thân. Có thể nói, dựa trên thành tựu nghiên cứu cá thể trong hoạt động của các dòng Tâm lý học hành vi và Tâm lý học trí tuệ, các nhà khoa học phƣơng Tây đã đi đến khẳng định vai trò tự học trong học tập của mỗi cá nhân ở các mức độ khác nhau.
Bên cạnh đó, vai trò của ngƣời thầy và các điều kiện đảm bảo cho ngƣời học một môi trƣờng sƣ phạm tối ƣu cũng đƣợc đề cập. Mặc dù các quan niệm trên đã đề cao vai trò tự học, sự nỗ lực hoàn thành công việc đƣợc giao của mỗi cá nhân nhƣng vẫn còn bị phê phán vì hạn chế tính sáng tạo, không tạo ra sự phát triển đồng đều trong nhân cách của ngƣời học. Tƣơng tự, Socrates (469 - 339 TrCN) cũng đƣa ra quan điểm về giáo dục, đó là “Giáo dục phải giúp con ngƣời tự khẳng định chính mình” [16, tr. Ông cho rằng giáo dục là giúp ngƣời học tiếp thu kiến thức do thầy truyền đạt, nhƣng ngƣời học không phụ thuộc vào ngƣời thầy mà phải tự mình tiếp thu, suy nghĩ, tìm tòi để biến 6 kiến thức đó trở thành của mình.
Hay nói cách khác, ngƣời học phải tự mình làm chủ kiến thức và bắt nó phục vụ cho các nhu cầu của bản thân. Nghiên cứu hoạt động tự học của SV đại học các tác giả A.Lubixơna đã khái quát công việc học tập của SV đại học gồm: nghe và ghi bài, đọc và ghi tài liệu, chuẩn bị Sêminar, thi, kiểm tra, tổ chức lao động trí óc và kế hoạch làm việc để chỉ dẫn cho SV đƣợc trình bày trong sách "Tổ chức công việc tự học của SV đại học" [6]. Đó cũng là những cách thức tự học cụ thể mà đến nay SV đại học vẫn đang thực hiện. Một nghiên cứu khác về hoạt động học tập, sách "Học tập hợp lý" R.Retzke chủ biên [13].
Ông coi việc học tập ở đại học là một quá trình phát triển con ngƣời, không ai làm thay đƣợc ngƣời học trong các hoạt động của bản thân họ và nhấn mạnh: "Tiếp thu và tích lũy hiểu biết - một nhiệm vụ của tự học". Khi xuất hiện lý thuyết lấy ngƣời học làm trung tâm vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế XX ở các nƣớc phƣơng tây đã làm nảy sinh những quan niệm mới về cách dạy, cách học,. Tiêu biểu có các tác giả: J. Những ý tƣởng và chủ trƣơng của lý thuyết này là đề cao, khuyến khích, tạo điều kiện cho ngƣời học thực hiện việc học thông qua cách thức và kinh nghiệm học, tự thể hiện và chịu trách nhiệm về hành động cũng nhƣ kết quả học tập của chính mình.RuBaKin với tác phẩm "Tự học nhƣ thế nào " [13] tác phẩm chủ yếu hƣớng dẫn phƣơng pháp đọc sách.
Tác phẩm "Học tập - một kho báo tìm ẩn" [19] của UNESSCO đã đề cập nhiều khía cạnh học tập trong xã hội tƣơng lai, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của ngƣời học, cách học cần phải đƣợc dạy cho thế hệ trẻ. - Ở phƣơng Đông, ngay từ thời cổ đại, tuy chƣa đề cập trực tiếp đến vấn đề tự học nhƣng ngƣời ta đã nhấn mạnh đến vai trò tự học. Tự học là quá trình tự tìm tòi, tự học hỏi, tự khám phá, tự trang bị tri thức cho bản thân. + Học chính là nền móng cho sự phát triển của bất kỳ lĩnh vực nào, một tổ chức nào hay quốc gia nào.
Học trong đó có tự học là vấn đề muôn thuở và rất đƣợc quan tâm trong các thời kỳ của lịch sử loài ngƣời. Vì vậy, từ cổ xƣa, vấn đề tự học đã có rất nhiều tác giả đề cập, từ thời Trung Hoa cổ, Khổng Tử (551- 479 TrCN) đã nói: "Học tƣ kết hợp", "Học nhi bất tƣ tắc võng, tƣ nhi bất học tắc đãi" (Luận ngữ - vi chính) [25], nghĩa là học phải kết hợp với suy nghĩ, học mà không suy nghĩ thì dễ mắc lầm, chỉ nghĩ mà không học thì chỉ thêm ngu tối, đã chỉ rõ phƣơng pháp tự học. Chính nhờ học hỏi đã trang bị cho con ngƣời tri thức để từ đó chinh phục thế giới xung quanh mình. + Khổng Tử đã coi trọng việc tự tìm hiểu, tự phát hiện của học trò để phát triển tƣ duy và trí tuệ của họ.
Ông nói: “Không tức giận vì không muốn biết thì gợi cho, 7 không bực tức vì không rõ thì không bày vẽ cho. Vật có bốn góc, bảo cho biết một góc mà không suy đƣợc ra ba góc kia thì không dạy nữa”. Điều này chứng tỏ ông yêu cầu thực sự nỗ lực, phát huy tính tích cực, chủ động tự tìm hiểu và khám phá tri thức trong quá trình học tập của ngƣời học. + Từ những năm 30, 40 của thế kỷ XX, nhà sƣ phạm nổi tiếng Nhật Bản Tsunesaburo Makiguchi trong tác phẩm “Giáo dục vì cuộc sống sáng tạo” [4, tr.19] đã nhấn mạnh “Quá trình hƣớng dẫn tự học của ngƣời học”.
Rõ ràng, tác giả đã đề cao vai trò tạo động lực kích thích và hƣớng dẫn ngƣời học sáng tạo ra giá trị để đạt tới hạnh phúc của bản thân và cộng đồng. + Raja Roy Singh (Ấn Độ) gần đây đã đƣa ra quan niệm về “Quá trình nhận biết dạy – học” [5]. Tuy vẫn khẳng định vai trò quyết định của giáo viên trong quá trình dạy học, song ông đã nhấn mạnh tính tích cực, chủ động và sáng tạo trong quá trình lĩnh hội kiến thức của ngƣời học. Một số tác giả khác ngƣời Ấn Độ cũng cho rằng, tự học là một hình thức học có hiệu quả nhất trong quá trình học tập.
Quá trình dạy học là quá trình ngƣời dạy điều khiển hoạt động tự học của SV một cách gián tiếp. Điều đó cho thấy: một trong những phƣơng pháp quan trọng của dạy học ở bậc đại học là phải hình thành và phát huy đƣợc khả năng tự học của SV trong quá trình học tập. Nhìn chung các quan điểm trên đều khẳng định: ngoài sự điều khiển của ngƣời dạy, để hoạt động học tập thực sự đạt hiệu quả thì ngƣời học phải tích cực, chủ động tự học, tự tìm tòi khám phá và lĩnh hội tri thức đƣa đến sự biến đổi của bản thân phù hợp với cuộc sống. Nhƣ vậy, các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài đã nêu ở trên đều đi đến khẳng định vai trò tự học của ngƣời học, chỉ ra một số kỹ năng cơ bản của hoạt động tự học; đồng thời lƣu ý tầm quan trọng của môi trƣờng sƣ phạm và vai trò của ngƣời dạy trong việc tổ chức quá trình dạy học để phát huy đƣợc tính độc lập, tự giác, sáng tạo của ngƣời học.
Tuy nhiên, các tác giả chƣa nghiên cứu đầy đủ các yếu tổ ảnh hƣởng đến hoạt động tự học cũng nhƣ việc quản lý hoạt động tự học, đặc biệt hoạt động tự học của SV trƣờng Đại học. Các nghiên cứu trong nước Dân tộc Việt Nam vốn có truyền thống hiếu học, tự học, đã để lại cho chúng ta nhiều tƣ tƣởng GD có giá trị: Hồ Chí Minh - Một tấm gƣơng sáng, điển hình về việc tự học. Khi nói về công tác huấn luyện cán bộ, ngƣời chỉ ra "Lấy tự học làm cốt" [39]. Lời dạy này của Bác có hàm ý phải kết hợp chặt chẽ nội lực - môi trƣờng và sự quản lý.
Ngƣời đề cao tinh thần học tập chủ động, là nhu cầu nội lực của ngƣời học "phải biết tự động học tập". 8 Ở Việt Nam, vấn đề tự học đã có từ xa xƣa. Thời phong kiến, thầy đồ dạy học thƣờng kèm một nhóm học sinh gồm nhiều đối tƣợng có trình độ khác nhau. Các thầy đã chú ý trình độ, đặc điểm lứa tuổi, hoàn cảnh sống, môi trƣờng giáo dục, tính cách từng đối tƣợng để giảng dạy phù hợp, dƣới sự hƣớng dẫn của thầy ngƣời học tự chiếm lĩnh kiến thức.
Trong thời đại ngày nay vấn đề tự học càng đƣợc quan tâm và không thể thiếu đƣợc trong dạy học hiện đại, ngƣời dạy không chỉ cung cấp thông tin đơn thuần mà chủ yếu giúp ngƣời học ý thức đƣợc quá trình nhận thức của mình và điều khiển quá trình đó, làm cho họ biết tự quản lý hoạt động học tập của mình.