Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục tiểu học giữ vai trò nền tảng trong việc định hình nhân cách, phát triển phẩm chất và năng lực cho thế hệ trẻ. Triển khai Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và Nghị quyết 88/2014/QH13 của Quốc hội, chương trình giáo dục phổ thông theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT đã xác định hoạt động trải nghiệm là nội dung giáo dục bắt buộc xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12. Tại Trường Tiểu học tư thục Trương Vĩnh Ký (thị trấn Đak Đoa, huyện Đak Đoa, tỉnh Gia Lai), quy mô nhà trường gồm 47 cán bộ, giáo viên, nhân viên phụ trách giảng dạy cho 775 học sinh phân bổ trên 22 lớp học thuộc 5 khối lớp. Dù 100% đội ngũ giáo viên đạt chuẩn chuyên môn, trong đó 70% đạt trình độ trên chuẩn, thực tiễn tổ chức hoạt động trải nghiệm ngoài giờ lên lớp tại trường vẫn còn nhiều hạn chế, nặng về truyền thụ lý thuyết và chưa phát huy tính chủ động của học sinh vùng cao.

Mục tiêu của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng quản trị tại đơn vị và đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý khoa học, nâng cao hiệu quả các hoạt động trải nghiệm cho học sinh tiểu học. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hoạt động trải nghiệm ngoài giờ lên lớp tại thị trấn Đak Đoa trong năm học 2018 - 2019. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao tỷ lệ hoàn thành chương trình môn học từ mức 99.0% lên 100%, chuẩn hóa 100% quy trình đánh giá phẩm chất và năng lực, đồng thời tạo tiền đề nhân rộng mô hình quản trị hoạt động trải nghiệm cho các trường tiểu học tại khu vực Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống lý luận dựa trên lý thuyết học tập qua trải nghiệm của nhà tâm lý học giáo dục David Kolb (1984) với chu trình 4 giai đoạn: trải nghiệm cụ thể, quan sát phản ánh, khái quát hóa khái niệm và thử nghiệm tích cực. Bên cạnh đó, tác giả tích hợp triết lý giáo dục tương tác thực tiễn của Solovyev V.S và khung lý thuyết quản lý nhà trường của tác giả Nguyễn Phúc Châu. Mô hình quản lý hoạt động trải nghiệm được vận hành thông qua 4 chức năng cốt lõi: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá.

Ba khái niệm trung tâm được chuẩn hóa trong đề tài bao gồm: Quản lý nhà trường theo Điều 48 Luật Giáo dục sửa đổi năm 2010 (sự tác động có mục đích của chủ thể quản lý đến tập thể sư phạm nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo); Hoạt động trải nghiệm theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT (hoạt động giáo dục có hướng dẫn giúp học sinh khám phá bản thân, phát triển kỹ năng xã hội); Quản lý hoạt động trải nghiệm (hệ thống tác động quản trị điều phối mục tiêu, nội dung, phương pháp, lực lượng và nguồn lực cơ sở vật chất).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát thực chứng kết hợp quan sát sư phạm trực tiếp và phân tích tài liệu quản lý. Cỡ mẫu khảo sát gồm 327 khách thể phản hồi hợp lệ trên tổng số 334 phiếu phát ra (tỷ lệ thu hồi đạt 97.9%), bao gồm 3 cán bộ quản lý, 31 giáo viên, 200 học sinh và 93 phụ huynh học sinh tại Trường Tiểu học tư thục Trương Vĩnh Ký. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện để bảo đảm tính đại diện của các nhóm chủ thể tham gia vào quá trình giáo dục.

Lý do lựa chọn phương pháp thống kê mô tả toán học trên phần mềm Microsoft Excel là nhằm lượng hóa chính xác mức độ đánh giá thông qua thang đo Likert 4 mức: Mức 1 (1.00 đến 1.75 điểm: Không quan trọng/Kém); Mức 2 (1.76 đến 2.50 điểm: Ít quan trọng/Trung bình); Mức 3 (2.51 đến 3.25 điểm: Quan trọng/Khá); Mức 4 (3.26 đến 4.00 điểm: Rất quan trọng/Tốt). Timeline nghiên cứu được triển khai liên tục từ tháng 09/2018 đến tháng 08/2019, chia thành 3 giai đoạn: xây dựng đề cương lý thuyết, thu thập dữ liệu thực địa và phân tích định lượng để hoàn thiện các giải pháp quản lý.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng nhận thức của 3 cán bộ quản lý và 31 giáo viên cho thấy sự chênh lệch rõ nét giữa các tiêu chí vai trò của hoạt động trải nghiệm. Tiêu chí "Học tập trải nghiệm gắn kết giữa người dạy và người học" đạt điểm trung bình cao nhất là 3.06 (xếp loại Quan trọng). Ngược lại, tiêu chí "Học tập trải nghiệm là mô hình học tập tiên tiến giúp học sinh hoàn thiện bản thân" đạt điểm trung bình thấp nhất với 2.09 điểm (xếp loại Ít quan trọng).

Khảo sát đối với 200 học sinh và 93 phụ huynh học sinh ghi nhận tỷ lệ đánh giá ở mức quan trọng đối với khả năng vận dụng kiến thức liên ngành giải quyết vấn đề thực tế lần lượt là 47.01% ở học sinh và 44.04% ở phụ huynh. Tiêu chí làm tăng tính hấp dẫn trong học tập nhận được 46.96% đánh giá quan trọng từ học sinh và 32.64% từ phụ huynh. Tuy nhiên, vai trò gắn kết giữa các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường bị đánh giá thấp, với 23.45% học sinh và 24.25% phụ huynh xếp ở mức ít quan trọng; tiêu chí phát triển toàn diện bản thân chỉ có 25.50% học sinh và 26.43% phụ huynh đánh giá tích cực.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên phản ánh nguyên nhân căn bản: học sinh tiểu học vùng núi Tây Nguyên đa phần là con em đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, thường xuyên phải phụ giúp gia đình làm nương rẫy nên ít có cơ hội tham gia các hoạt động ngoại khóa giao lưu bên ngoài. Đội ngũ giáo viên dù đạt chuẩn chuyên môn 100% nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng thiết kế các hình thức giáo dục hiện đại như đóng vai, giải quyết vấn đề hay dự án cộng đồng.

Dữ liệu khảo sát được tổng hợp chi tiết qua các bảng phân phối tần suất và biểu đồ cột so sánh tương quan giữa các nhóm khách thể, cho thấy khoảng cách nhận thức đáng kể giữa lãnh đạo nhà trường và 93 phụ huynh học sinh về trách nhiệm xã hội hóa giáo dục. So sánh với các nghiên cứu của Bùi Tố Nhân tại Hải Phòng và Nguyễn Thị Thanh Thương tại Hà Nội, trường tư thục tại Gia Lai có ưu thế về sự chủ động quản lý và cơ sở vật chất sẵn có (nhà đa năng, sân bóng mini), song lại đối mặt với thách thức lớn về sự thiếu đồng bộ trong khâu lập kế hoạch và thiếu quy trình kiểm tra, đánh giá định lượng theo chuẩn năng lực.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng, tác giả đề xuất 5 biện pháp quản lý đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng hoạt động trải nghiệm tại đơn vị:

  1. Tổ chức tuyên truyền nâng cao nhận thức cho 100% cán bộ quản lý, 31 giáo viên và 93 đại diện hội phụ huynh về vai trò của hoạt động trải nghiệm, phấn đấu đưa điểm trung bình nhận thức đạt mức trên 3.25 điểm trong học kỳ 1 năm học 2019 - 2020 do Ban Giám hiệu chủ trì thực hiện.
  2. Chỉ đạo đổi mới quy trình xây dựng kế hoạch trải nghiệm tích hợp liên môn, yêu cầu 100% tổ chuyên môn hoàn thành khung kế hoạch chi tiết 35 tuần trước ngày 15 tháng 9 hàng năm dưới sự chỉ đạo của Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn.
  3. Tổ chức tập huấn bồi dưỡng kỹ năng sư phạm trải nghiệm cho 31 giáo viên, bảo đảm 100% giáo viên tham gia tối thiểu 40 giờ bồi dưỡng thực hành về phương pháp sắm vai và kỹ thuật giải quyết tình huống trong quý 4 năm 2019.
  4. Đa dạng hóa 4 loại hình hoạt động trải nghiệm gồm câu lạc bộ học thuật, trò chơi dân gian, sân khấu hóa và tham quan 2 di tích lịch sử địa phương tại Gia Lai, đặt mục tiêu thu hút trên 95% trong tổng số 775 học sinh tham gia thường xuyên do Tổng phụ trách Đội phối hợp giáo viên chủ nhiệm điều phối.
  5. Hoàn thiện quy trình kiểm tra, đánh giá với bộ 10 tiêu chí lượng hóa chuẩn đầu ra theo định hướng phát triển phẩm chất, thực hiện kiểm tra định kỳ 2 lần mỗi học kỳ nhằm nâng tỷ lệ học sinh đạt chuẩn kỹ năng sống lên trên 90%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

  • Cán bộ quản lý các trường tiểu học: Tiếp cận mô hình quản trị 4 chức năng khép kín, ứng dụng trực tiếp vào việc xây dựng chiến lược phát triển chương trình nhà trường cho quy mô từ 500 đến 1.000 học sinh.
  • Giáo viên tiểu học và Tổng phụ trách Đội: Sử dụng quy trình hướng dẫn chi tiết 4 phương pháp tổ chức (trò chơi, sắm vai, giải quyết vấn đề, làm việc nhóm) để thiết kế giáo án trải nghiệm cho 22 lớp học 2 buổi/ngày.
  • Chuyên viên quản lý giáo dục tại các Phòng và Sở Giáo dục và Đào tạo: Tham khảo dữ liệu thực chứng 327 mẫu khảo sát tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số để xây dựng chính sách bồi dưỡng chuyên môn phù hợp với đặc thù Tây Nguyên.
  • Học viên cao học và nhà nghiên cứu giáo dục học: Khai thác khung lý thuyết chuẩn hóa theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT và phương pháp xử lý dữ liệu thống kê Likert 4 mức trên phần mềm Excel cho các đề tài quản lý trường học.

Câu hỏi thường gặp

Quy mô mẫu khảo sát thực trạng trong đề tài nghiên cứu được thiết kế như thế nào?
Đề tài phát ra 334 phiếu và thu về 327 phiếu khảo sát hợp lệ, đạt tỷ lệ phản hồi 97.9%. Mẫu nghiên cứu bao quát 4 nhóm đối tượng gồm 3 cán bộ quản lý, 31 giáo viên, 200 học sinh và 93 phụ huynh học sinh tại huyện Đak Đoa, bảo đảm tính đại diện cao cho mô hình trường tư thục miền núi.

Đề tài mang lại điểm mới nào cho công tác quản lý giáo dục tại vùng núi Gia Lai?
Luận văn đã cụ thể hóa 5 biện pháp quản trị gắn liền với đặc thù văn hóa Tây Nguyên và tâm lý của 775 học sinh dân tộc thiểu số, giải quyết triệt để tình trạng dạy học trải nghiệm mang tính lý thuyết hình thức bằng việc tích hợp 4 hình thức tổ chức thực tế.

Thang đo nào được sử dụng để đánh giá mức độ nhận thức của các khách thể?
Nghiên cứu sử dụng thang đo khoảng 4 mức điểm từ 1.00 đến 4.00, chia đều thành 4 khoảng giá trị cụ thể để định lượng chính xác nhận thức: Không quan trọng (1.00 - 1.75 điểm), Ít quan trọng (1.76 - 2.50 điểm), Quan trọng (2.51 - 3.25 điểm) và Rất quan trọng (3.26 - 4.00 điểm).

Các hình thức trải nghiệm nào được khuyến nghị áp dụng nhiều nhất trong nhà trường?
Đề tài khuyến nghị kết hợp linh hoạt 5 hình thức: sinh hoạt câu lạc bộ sở thích, trò chơi vận động mô phỏng, hội thi sân khấu hóa, tham quan di tích lịch sử văn hóa địa phương và hoạt động phục vụ cộng đồng, thu hút tối thiểu 95% học sinh toàn trường tham gia.

Giải pháp nào giúp khắc phục hạn chế trong kiểm tra đánh giá hoạt động trải nghiệm?
Nhà trường cần áp dụng quy trình kiểm tra toàn diện với 10 tiêu chí đánh giá năng lực thực hành, kết hợp đa dạng các kênh thông tin từ quan sát sư phạm, phiếu tự đánh giá của học sinh và nhận xét định kỳ từ 93 phụ huynh học sinh trong suốt 35 tuần học.

Kết luận

  • Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận quản lý hoạt động trải nghiệm ở trường tiểu học theo chu trình 4 giai đoạn của David Kolb và quy định của Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT.
  • Công bố bộ số liệu khoa học thực chứng từ 327 phiếu khảo sát, phản ánh chính xác thực trạng công tác lập kế hoạch, chỉ đạo và đánh giá hoạt động trải nghiệm tại thị trấn Đak Đoa, tỉnh Gia Lai.
  • Đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý đồng bộ, có tính khả thi cao, tác động trực tiếp tới 47 cán bộ giáo viên và 775 học sinh Trường Tiểu học tư thục Trương Vĩnh Ký.
  • Xác lập lộ trình triển khai cụ thể qua 3 giai đoạn từ năm học 2019 - 2020 đến năm 2025, định hướng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho 22 lớp học.
  • Khẳng định quản trị hoạt động trải nghiệm khoa học là giải pháp then chốt giúp học sinh tiểu học miền núi hình thành kỹ năng sống, phát triển năng lực tự chủ và tự tin hội nhập trong kỷ nguyên đổi mới giáo dục.