Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Các khái niệm cơ bản 1. Hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường trung học phổ thông Theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, 2018: “Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục do nhà giáo dục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai”. Ngoài hoạt động trải nghiệm chung, vận dụng tất cả các kiến thức, kĩ năng đã học từ các môn học để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn liên quan đến 4 nội dung: Hoạt động hướng vào bản thân; Hoạt động hướng đến xã hội; Hoạt động hướng đến tự nhiên; Hoạt động hướng nghiệp.
Hoạt động trải nghiệm còn đóng vai trò là một phương thức tổ chức các hoạt động dạy học trong các môn học cụ thể. Đó là việc tổ chức các hoạt động cả nội khóa và ngoại khóa cho những môn học có nhiều lợi thế để học sinh trải nghiệm, đặc biệt là những nội dung dạy học liên quan nhiều đến các kiến thức thực tế, có nhiều ứng dụng trong thực tiễn cuộc sống, gần gũi, thân thiết với đời sống hằng ngày của học sinh. Theo tác giả Nguyễn Đắc Thanh và Phạm Đình Văn (2019): Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học là việc vận hành một quá trình dạy học từ xác định mục tiêu, nội dung dạy học đến việc lựa chọn phương pháp, phương tiện để tổ chức, hướng dẫn học sinh sử dụng kinh nghiệm sẵn có của bản thân, tham gia một cách tích cực vào các nhiệm vụ học tập và qua đó hình thành kiến thức, kĩ năng và thái độ thích hợp tương ứng với nội dung học tập… Bốn giai đoạn hay bốn bước (pha) được David A.Kolb chi tiết như sau: (1) Trải nghiệm cụ thể; (2) Quan sát phản ánh; (3) Khái niệm trừu tượng; (4) Thử nghiệm chủ động, được mô tả như sau: 9 (LUAN.TRE TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com Luan van thac (LUAN.1 Mô hình học tập trải nghiệm của Kolb Từ mô hình bốn bước của David A.Kolb ở trên và khái niệm tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học, chúng tôi đồng ý thể luận giải các bước tổ chức trải nghiệm trong dạy học như sau: Bước 1: Trải nghiệm cụ thể (Concrete Experience); Bước 2: Quan sát phản ánh (Reflective Observation); Bước 3: Trừu tượng hoá khái niệm (Abstract Conceptualisatio; Bước 4: Thử nghiệm tích cực (Active Experimentation). Quản lý hoạt động trải nghiệm cho học sinh ở trường trung học phổ thông Quản lý hoạt động trải nghiệm là một thành tố trong các thành tố chung cấu thành quản lý nhà trường, bao gồm hàng loạt những hoạt động như: xác định mục tiêu, lập kế hoạch và thiết kế hoạt động, xác định các nguồn lực, các lực lượng khác trong và ngoài nhà trường đến khâu tổ chức, tham gia, điều khiển và đánh giá kết quả hoạt động, theo kế hoạch và chương trình giáo dục trong khuôn khổ thời gian cả trong và ngoài giờ học trên lớp nhằm thay đổi hay tạo ra hiệu quả giáo dục cần thiết.
Hoạt động trải nghiệm là do nhà trường quản lý, tiến hành ngoài giờ học trên lớp với sự tham gia của các lực lượng xã hội (theo chương trình, kế hoạch dạy học), được tiến hành xen kẽ hoặc nối tiếp chương trình dạy học trong phạm vi nhà trường hoặc trong đời sống xã hội. trung học phổ thông được diễn ra trong suốt năm học và cả thời gian nghỉ hè để khép kín quá trình giáo dục, làm cho quá trình đó diễn ra ở mọi lúc, mọi nơi.TRE TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com Luan van thac (LUAN.TRE Có thể hiểu, quản lý hoạt động trải nghiệm trong trường trung học phổ thông là hệ thống các tác động có mục đích của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) tới khách thể quản lý (giáo viên, nhân viên, người lao động và học sinh) với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội nhằm tổ chức các hoạt động trải nghiệm góp phần hình thành và phát triển các năng lực, phẩm chất của học sinh đạt được mục tiêu và kế hoạch giáo dục của nhà trường trung học phổ thông. Hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học phổ thông 1. Tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học phổ thông Một trong những yêu cầu của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là phải chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học.Việc đưa hoạt động trải nghiệm vào trong chương trình giáo dục của nhà trường góp phần khắc phục những tồn tại của chương trình giáo dục hiện nay, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục.
Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (HĐTN, HN) là hoạt động giáo dục, trong đó học sinh dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức và kỹ năng từ nhiều lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội, tham gia hoạt động hướng nghiệp và hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặc thù của hoạt động này như: năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp, năng lực thích ứng với những biến động trong cuộc sống và các kỹ năng sống khác. HĐTN, HN gồm 2 loại hoạt động giáo dục chính là: HĐTN, HN qua các môn học và hoạt động trải nghiệm (trước đây gọi là hoạt động ngoài giờ lên lớp). Hiệu trưởng cần chỉ đạo giáo viên và các lực lượng giáo dục thực hiện các phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học phổ thông phù hợp đặc điểm học sinh, điều kiện nhà trường, địa phương và khả năng thực hiện của giáo viên, các lực lượng giáo dục. Đảm bảo HĐTN, HN được thực hiện theo hướng: - Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh; làm cho mỗi học 11 (LUAN.TRE TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com Luan van thac (LUAN.TRE sinh đều sẵn sàng tham gia trải nghiệm tích cực.
- Tạo điều kiện cho học sinh trải nghiệm, sáng tạo thông qua các hoạt động tìm tòi, vận dụng kiến thức và kinh nghiệm đã có vào đời sống; hình thành, phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề và ra quyết định dựa trên những tri thức và ý tưởng mới thu được từ trải nghiệm. - Tạo cơ hội cho học sinh suy nghĩ, phân tích, khái quát hoá những trải nghiệm để kiến tạo kinh nghiệm, kiến thức và kĩ năng mới. - Lựa chọn linh hoạt, sáng tạo các phương pháp giáo dục phù hợp: phương pháp nêu gương; phương pháp giáo dục bằng tập thể; phương pháp thuyết phục; phương pháp tranh luận; phương pháp luyện tập; phương pháp khích lệ, động viên; phương pháp tạo sản phẩm và các phương pháp giáo dục khác. Chỉ đạo và tạo điều kiện để giáo viên và các lực lượng giáo dục sử dụng linh hoạt các phương thức tổ chức HĐTN, HN như: (i) Phương thức Khám phá; (ii) Phương thức Thể nghiệm, tương tác; (iii) Phương thức Cống hiến; (iv) Phương thức Nghiên cứu.
Chỉ đạo thực hiện đa dạng loại hình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp: Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được tổ chức trong và ngoài lớp học, trong và ngoài trường học; theo quy mô nhóm, lớp học, khối lớp hoặc quy mô trường; với bốn loại hình hoạt động chủ yếu là Sinh hoạt dưới cờ, Sinh hoạt lớp, Hoạt động giáo dục theo chủ đề và Hoạt động câu lạc bộ; với sự tham gia, phối hợp, liên kết của nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên môn học, cán bộ tư vấn tâm lí học đường, cán bộ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, cán bộ Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, cán bộ quản lí nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, các tổ chức, cá nhân trong xã hội. Trong giáo dục, nhân cách của học sinh một phần được hình thành thông qua hoạt động trải nghiệm. Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh được tổ chức phong phú, đa dạng sẽ là môi trường, điều kiện thuận lợi giúp học sinh phát triển nhân cách một cách tốt nhất. Thông qua môi trường hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp học sinh được thể hiện kiến thức, kĩ năng, thái độ và quan điểm cá nhân của mình trước các vấn đề xã hội, từ đó tự hoàn thiện nhân cách.
Hình thức tổ chức hoạt động cần đa dạng, phong phú, mềm dẻo, linh hoạt, mở về không gian, thời gian, quy mô, đối tượng và số lượng. Có nhiều lực lượng tham gia chỉ đạo, tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp với các mức độ khác nhau (giáo viên, phụ huynh, nhà hoạt động xã hội, chính quyền, doanh nghiệp,. Phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp: tương tác đa chiều, học sinh tự hoạt động, trải nghiệm là chính, với các hình thức cụ thể như: Hoạt động câu lạc bộ (CLB); Tổ chức trò chơi; 12 (LUAN.TRE TIEU LUAN MOI download : skknchat123@gmail.com Luan van thac (LUAN.TRE Tổ chức diễn đàn; Sân khấu tương tác; Tham quan, dã ngoại; Hội thi; Tổ chức sự kiện; Hoạt động giao lưu; Hoạt động chiến dịch; Hoạt động nhân đạo. Vì vậy, hoạt động trải nghiệm là một nội dung giáo dục vô cùng quan trọng trong các nhà trường hiện nay và là một đòi hỏi tất yếu của xã hội để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của đất nước và thế giới.