phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: 5 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trƣờng trung học cơ sở. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở các trƣờng trung học cơ sở huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở các trƣờng trung học cơ sở huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định. 6 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Nghiên cứu ngoài nƣớc Ở trƣờng THCS, TCM là một bộ phận trong bộ máy tổ chức của nhà trƣờng dƣới sự quản lý của Hiệu trƣởng, TCM đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc chuẩn bị điều kiện thực hiện các hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trƣờng. TCM là nơi thực hiện xây dựng kế hoạch giáo dục môn học, xây dựng kế hoạch giáo dục của TCM trên cơ sở kế hoạch giáo dục của nhà trƣờng; cũng chính là nơi triển khai thực hiện kế hoạch giáo dục của TCM theo kế hoạch giáo dục của nhà trƣờng đã đƣợc hội đồng trƣờng phê duyệt; là nơi trao đổi, thảo luận về nội dung hoạt động, đổi mới phƣơng pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá học sinh và là nơi triển khai toàn bộ các hoạt động giáo dục tới học sinh. Trong nhà trƣờng, hoạt động của TCM là hoạt động thiết yếu, chủ lực cho tất cả các hoạt động giáo dục.
Do đó, công tác quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động của TCM nói riêng, đƣợc xác định là trọng điểm của công tác quản lý của Hiệu trƣởng, và là vấn đề sống còn trong các hoạt động giáo dục của nhà trƣờng. Cho nên, công tác quản lý hoạt động của TCM cần đƣợc nghiên cứu và thực hiện tốt để nâng cao chất lƣợng giáo dục của nhà trƣờng. Từ xƣa đến nay, quốc gia nào cũng đề cao vai trò của giáo dục và quản lý giáo dục. Trong nhà trƣờng cũng cần sự quản lý để đảm bảo hoạt động luôn đƣợc thông suốt, không bị xáo trộn hay gián đoạn.
Theo lời tác giả Nguyễn Thị Hƣơng Giang thì các nhà nghiên cứu về quản lý giáo dục Xô Viết đã khẳng định: kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trƣờng phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý các hoạt động của đội ngũ giáo viên. Kônđacôp đã viết: “Chúng ta hiểu quản lý nhà trƣờng (công việc nhà trƣờng) là một hệ thống xã hội - sƣ phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hƣớng đích của chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của đời sống nhà trƣờng, nhằm đảm bảo sự vận hành tối ƣu về các mặt kinh tế - xã hội, tổ chức - sƣ phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên”. [9] Còn ở Singapore, tác giả của The Principal's Handbook (1993) đã khẳng định vai trò và nhiệm vụ của TCM trong trƣờng THCS nhƣ sau: Chỉ đạo trực tiếp việc đảm bảo nội dung môn học cho giáo viên trong TCM. Xây dựng kế hoạch và thực hiện, theo dõi, đánh giá việc thực hiện chƣơng trình môn học.
Phát triển đội ngũ giáo viên trong TCM của mình thông qua việc tổ chức dự giờ, rút kinh nghiệm, hội thảo, hội nghị, thao giảng,… Lựa chọn, chuẩn bị và tổ chức nguồn lực dạy và học nhƣ: sách giáo khoa, cơ sở vật chất,… để khuyến khích việc sử dụng hiệu quả nguồn lực này trong lớp học. [dẫn theo 20] Từ những kết quả nghiên cứu, đánh giá của các nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới nêu trên, đã khẳng định tầm quan trọng của TCM trong nhà trƣờng THCS. Có thể thấy rằng, công tác quản lý hoạt động của TCM là rất cần thiết trong việc nâng cao chất lƣợng dạy và học cũng nhƣ trong việc phát triển nhà trƣờng, nhằm đáp ứng yêu cầu thay đổi nhanh chóng về kinh tế, xã hội, khoa học và công nghệ trên thế giới. Nghiên cứu trong nƣớc Ở nƣớc ta, trong những năm qua, có nhiều công trình nghiên cứu về Quản lý giáo dục, quản lý nhà trƣờng của nhiều tác giả nhƣ Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm, Phạm Minh Hạc, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Thái Duy Tuyên,… Nhƣng hầu nhƣ, có rất ít công trình nghiên cứu riêng về quản lý hoạt động của TCM ở trƣờng THCS.
8 Những năm gần đây, cũng có nhiều luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục nghiên cứu về biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn. Đối với các trƣờng Tiểu học, đã có một số luận văn của các tác giả nhƣ luận văn “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trƣờng Tiểu học quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh” của Nguyễn Thị Hƣơng Giang. Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đã đƣa ra bốn biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn là: nâng cao nhận thức về hoạt động tổ chuyên môn ở trƣờng tiểu học; đổi mới các chức năng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trƣờng tiểu học; nâng cao quản lý các điều kiện hỗ trợ hoạt động tổ chuyên môn ở trƣờng tiểu học; quan tâm các yếu ảnh hƣởng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trƣờng tiểu học. [7] Đối với cấp THCS và THPT, cũng có nhiều luận văn nhƣ “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trƣờng THPT huyện Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên” của tác giả Nguyễn Thanh Giới; “Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trƣờng THPT huyện Đắk Song, tỉnh Đắk Nông” của Cù Tuấn Khanh; “Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn theo hƣớng nghiên cứu bài học tại các trƣờng Trung học cơ sở Quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội” của Bùi Hải Ngọc.
Qua phân tích và so sánh, bản thân nhận thấy các đề tài đã phản ánh đƣợc thực trạng quản lý hoạt động của TCM ở một số trƣờng Tiểu học, THCS và THPT ở địa bàn tỉnh mình. Trên cơ sở thực trạng về những mặt mạnh, hạn chế trong công tác quản lý, từ đó đã đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả trong quản lý hoạt động của TCM trong nhà trƣờng. Tuy nhiên, các biện pháp đƣa ra còn tƣơng đối giống nhau nhƣ: Biện pháp nâng cao nhận thức về hoạt động tổ chuyên môn; biện pháp quản lý công tác xây dựng, thực hiện kế hoạch hoạt động TCM; biện pháp quản lý hoạt động bồi dƣỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên; biện pháp quản lý việc thực hiện chƣơng trình giảng dạy; biện pháp chỉ đạo nội dung sinh hoạt TCM theo hƣớng nghiên cứu bài học; biện pháp đổi mới phƣơng pháp dạy học; biện 9 pháp quản lý sử dụng đồ dùng, thiết bị; biện pháp quản lý việc kiểm tra, đánh giá. [8],[11],[14] Các biện pháp đƣa ra đều sát với tình hình thực tế của mỗi địa phƣơng.
Tuy tình hình các địa phƣơng khác nhau, nhƣng hoạt động của TCM trong các trƣờng THCS và THPT cơ bản là giống nhau nên có thể chọn lọc một số nội dung để kế thừa nghiên cứu. Hơn nữa, các luận văn chƣa đề cập đến biện pháp quản lý đổi mới hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn trên nền tảng ứng dụng công nghệ thông tin, cũng nhƣ quản lý công tác xây dựng và thực hiện kế hoạch môn học, kế hoạch giáo dục tổ chuyên môn trong bối cảnh giao quyền tự chủ việc xây dựng kế hoạch giáo dục cho nhà trƣờng. Từ việc thu thập và nghiên cứu các nguồn tài liệu cho thấy, trên địa bàn huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định từ trƣớc đến nay, chƣa có công trình nghiên cứu về Công tác quản lý hoạt động của TCM ở các trƣờng THCS, cũng nhƣ chƣa có bài viết đƣa ra nội dung tổng kết kinh nghiệm về vấn đề này. Trên cơ sở đó, bản thân thấy rằng cần nghiên cứu nghiêm túc, để đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động của TCM ở các trƣờng THCS huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định mang tính cần thiết và khả thi, nhằm góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục ngày một toàn diện.
MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm tổ chuyên môn Theo khoản 1, Điều 14, Điều lệ trƣờng trung học cơ sở, trƣờng trung học phổ thông và trƣờng phổ thông có nhiều cấp học ban hành kèm theo Thông tƣ 32/2020/TT-BGDĐT ngày 15 tháng 9 năm 2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định: “Cán bộ quản lý, giáo viên, viên chức làm công tác thƣ viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tƣ vấn cho học sinh của nhà trƣờng đƣợc tổ chức thành các tổ chuyên môn. Tổ chuyên môn có tổ trƣởng, nếu có từ 07 thành viên trở lên thì có tổ phó. Tổ trƣởng, tổ phó tổ chuyên môn 10 do hiệu trƣởng bổ nhiệm, chịu sự quản lý, chỉ đạo của hiệu trƣởng”.
[3] Tuy nhiên, Điều lệ trƣờng trung học cơ sở, trƣờng trung học phổ thông và trƣờng phổ thông có nhiều cấp học ban hành kèm theo Thông tƣ 32/2020/TT-BGDĐT ngày 15 tháng 9 năm 2020 của Bộ Giáo dục và Đào tạo không quy định rõ TCM có ít nhất bao nhiêu ngƣời. Nhƣ vậy theo quy định của Điều lệ, có thể hiểu: Tổ chuyên môn là một bộ phận của nhà trƣờng, gồm một nhóm cán bộ quản lý và giáo viên cùng giảng dạy về một môn hay một nhóm môn học hay một nhóm viên chức làm công tác thƣ viện, thiết bị giáo dục, tƣ vấn học sinh đƣợc tổ chức lại để cùng nhau thực hiện các nhiệm vụ quy định tại khoản 2, Điều 14, Điều lệ trƣờng trung học cơ sở. Trong trƣờng THCS có hai loại TCM phổ biến là tổ đơn môn và tổ liên môn. Đối với các trƣờng có quy mô lớn thì có tổ đơn môn (tổ Toán, tổ Văn,…), các trƣờng quy mô nhỏ thƣờng có tổ liên môn (tổ khoa học tự nhiên, tổ khoa học xã hội, hay tổ Toán – Lý, tổ Hóa – Sinh, tổ Văn – Sử,…).
Nhiều khi trong một trƣờng cũng có cả hai loại tổ này. Khái niệm hoạt động của tổ chuyên môn Theo Triết học, hoạt động là quan hệ biện chứng của chủ thể với khách thể bao gồm: Quá trình khách thể hoá là quá trình chủ thể chuyển những đặc điểm của mình vào đối tƣợng. Quá trình chủ thể hoá khách thể là quá trình chủ thể tiếp thu những đặc điểm của khách thể vào năng lực của bản thân.