Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG THCS THEO HƯỚNG NGHIÊN CỨU BÀI HỌC 1.Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học cơ sở theo hướng nghiên cứu bài học Sinh hoạt tổ chuyên môn (TCM) theo hướng nghiên cứu bài học là một mô hình khá phổ biến tại các trường học tại Việt Nam những năm gần đây, năm học 2014-2015, Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo triển khai đại trà sinh hoạt chuyên môn dựa trên tiếp cận nghiên cứu bài học tại các trường phổ thông trong toàn quốc, đã có một số công trình nghiên cứu về vấn đề này với mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học và các hoạt động nghiên cứu cho đội ngũ GV trong nhà trường. Cụ thể Vũ Thị Sơn (2011), Đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng xây dựng văn hoá học tập ở nhà trường thông qua”Nghiên cứu bài học”, Tạp chí GD số 269, tr20-23 đã đề xuất xây dựng môi trường sư phạm theo hướng đổi mới giúp HS trong nhà trường có được môi trường học tập tốt, tiên tiến, trong đó lực lượng GD cơ bản cần phải thay đổi đó là TCM, các TCM trong nhà trường cần có cái nhìn mở về GD&ĐT, thay đổi hướng sinh hoạt chuyên môn để phát triển năng lực giảng dạy cho GV nhà trường bằng cách sinh hoạt theo hướng nghiên cứu bài học, tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm về các chuyên đề bài học cùng thống nhất nội dung phương pháp giảng dạy cho HS trước khi lên lớp[26]. Nguyễn Mậu Đức, Lê Huy Hoàng (2012), “Phương pháp bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho GV, sinh viên sư phạm thông qua mô hình nghiên cứu bài học”, Tạp chí GD, đã khẳng định hoạt động nghiên cứu bài học (NCBH) là phương pháp giáo dục mới hiệu quả và nên được áp dụng tại các trường phổ thông tại Việt Nam.
Bởi hoạt động NCBH là hoạt động then chốt của GV ở các cấp học nhằm nâng cao năng lực nghề nghiệp của GV và tạo cơ hội học tập cho HS. Qua NCBH các trường phổ thông tạo ra một lực lượng GV 7 nòng cốt có chất lượng chuyên môn cao, từ đó nâng cao chất lượng GD trong nhà trường[12]. Hoàng Tấn Bình Long (2013), Vấn đề đổi mới sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học, Tạp chí GD năm 2013 đã đề cập đến lý thuyết của nghiên cứu bài học, nghiên cứu công tác quản lý TCM trong nhà trường, đưa ra một số hạn chế trong hoạt động TCM theo phương pháp truyền thống và những hình thức giáo dục thụ động không còn phù hợp trong thời kỳ đổi mới giáo dục, vì vậy bài viết đề xuất một số giải pháp đổi mới sinh hoạt trong TCM theo hướng nghiên cứu bài học, tổ chức các buổi họp theo chuyên đề mà mỗi GV phải chủ động xây dựng bài giảng để báo cáo, từ đó cùng GV trong tổ đúc rút những giá trị cần thiết chung để giảng dạy cho HS[20]. Bộ GD&ĐT ban hành: Tài liệu tập huấn đổi mới hoạt động sinh hoạt chuyên môn dùng cho CBQL, GV THCS, THPT và GDTX do NXB Đại học sư phạm phát hành năm 2015 trình bày chi tiết vai trò, nhiệm vụ của từng đối tượng GD trong xây dựng các hoạt động tại TCM và định hướng cho các đơn vị GD&ĐT các hình thức đổi mới sinh hoạt chuyên môn nhằm phát trển năng lực dạy học cho GV và khă năng tư duy sáng tạo cho người học, giúp người học phát triển toàn diện đạt được mục tiêu trong GD&ĐT[6].
Những năm gần đây, Bộ GD&ĐT đã đưa vấn đề đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường vào các trường phổ thông để thực hiện, các tài liệu tập huấn sinh hoạt chuyên môn và đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường được biên tập lưu hành nội bộ cho CBQL và GV trong các trường nghiên cứu học tập, một số tài liệu về vấn đề sinh hoạt chuyên môn trong TCM là: “Tài liệu tập huấn sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường môn giáo dục công dân” năm 2017 [7] “Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lý cơ sở phổ thông cốt cán” năm 2019[8]…“Tài liệu tập huấn sinh hoạt cụm chuyên môn trong trường học môn KHXH” năm 2016 [9] các tài liệu này đều tập trung hướng dẫn CBQL và GV các hoạt động xây dựng kế hoạch, tổ chức dạy học và đánh giá HS theo hướng 8 phát huy năng lực người học và phát triển sự sáng tạo của GV theo chương trình giáo dục phổ thông hiện hành. Căn cứ vào các Thông tư của Bộ GD&ĐT về đổi mới GD, các tài liệu tập huấn của Bộ GD&ĐT về đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong các TCM, các địa phương đã chủ động xây dựng những tài liệu tập huấn về vấn đề sinh hoạt TCM phù hợp với thực tiễn địa phương và đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 ban hành mới đây. Một số địa phương đã có tài liệu tập huấn như tỉnh Hưng Yên có: “Tài liệu tập huấn đổi mới sinh hoạt chuyên môn nghiên cứu bài học theo cụm trường”năm 2018[27]; tỉnh Quảng Ninh: “Bài giảng tập huấn đổi mới SHCM ở các trường THCS, THPT và THGDTX” năm 2019 [28]… 1. Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học cơ sở theo hướng nghiên cứu bài học Hoàng Xuân Hiến nghiên cứu đề tài: Quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS huyện Phủ Cử, tỉnh Hưng yên theo định hướng đổi mới GD [17] đã chỉ ra các vấn đề đổi mới trong sinh hoạt TCM phù hợp với bối cảnh GD&ĐT hiện nay, những tồn tại trong phương pháp sinh hoạt chuyên môn truyền thống và yêu cầu đặt ra đối với đổi mới sinh hoạt TCM đáp ứng chương trình GDPT mới.
Luận văn đề xuất giải pháp đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, tập trung tìm hiểu các vấn đề của HS để tìm ra phương hướng giải quyết giúp các em phát triển toàn diện về năng lực tư duy và khả năng sáng tạo Bùi Hải Ngọc (2017), “Quản lý hoạt động TCM theo hướng nghiên cứu bài học tại các trường THCS quận Tây Hồ, TP. Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ QLGD trường ĐH QG Hà Nội đã hệ thống hoá cơ sở lý thuyết liên quan đến TCM và nghiên cứu bài học, đề cập đến thực tiễn hoạt động sinh hoạt chuyên môn trong các TCM tại quận Tây Hồ, đánh giá những kết quả làm được và những hạn chế của hình thức sinh hoạt chuyên môn truyền thống, từ đó đưa ra 9 các biện pháp quản lý TCM theo hướng nghiên cứu bài học đáp ứng mục tiêu đổi mới giáo dục[23]. Hoàng Kim Anh (2017), “Quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn dựa vào nghiên cứu bài học ở các trường THCS Cầu Giấy, Hà Nội”, Luận văn Thạc sĩ QLGD hệ thống hoá lý thuyết về sinh hoạt TCM và nghiên cứu bài học, đề cập đến những nét mới trong tổ chức và quản lý hoạt động sinh hoạt TCM theo hướng nghiên cứu bài học tại các cấp trường THCS, đánh giá thực trạng hoạt động TCM tại các trường THCS Cầu Giấy, đưa ra những quan điểm, nhận xét về mặt mạnh, mặt yếu trong sinh hoạt TCM tại các nhà trường, qua đó xây dựng một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học[1]. Tóm lại, mỗi đề tài, mỗi bài tham luận đi sâu nghiên cứu một phạm vi, nhưng đa phần chỉ nghiên cứu đến nâng cao hiểu quả quản lý TCM theo hướng truyền thống mà ít đề tài đi sâu tìm hiểu theo hướng nghiên cứu bài học một cách toàn diện.
Chưa có một nghiên cứu cụ thể vấn đề này tại các trường THCS thành phố Thanh Hoá, với mong muốn góp phần hệ thống hoá lý luận và nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động TCM qua hình thức bài học tại các trường THCS thành phố Thanh Hoá, tôi đề xuất nghiên cứu đề tài: Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS thành phố Thanh Hoá, tỉnh Thanh Hoá theo hướng nghiên cứu bài học là cần thiết trong giai đoạn hiện nay. Một số khái niệm cơ bản 1. Tổ chuyên môn trường THCS 1. Tổ chuyên môn Điều lệ trường THCS, THPT và trường THPT có nhiếu cấp học ban hành theo Thông tư số 32/2020/TT-BGDDT ngày 15/9/2020 của Bộ GD&ĐT: TCM là một bộ phận cấu thành trong bộ máy tổ chức, quản lý của trường THCS.
Trong trường các tổ, nhóm chuyên môn có mối quan hệ hợp tác với nhau, phối hợp các bộ phận nghiệp vụ khác và các tổ chức Đảng, đoàn thể trong nhà trường 10 nhằm thực hiện chiến lược phát triển của nhà trường, chương trình GD, các hoạt động GD và các hoạt động khác hướng tới mục tiêu giáo dục[5]. Cán bộ quản lý, GV, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho HS của nhà trường được tổ chức thành TCM. TCM có tổ trưởng, nếu có 7 thành viên trở lên thì có tổ phó. Tổ trưởng, tổ phó tổ TCM do Hiệu trưởng bổ nhiệm, chịu sự quản lý, chỉ đạo của Hiệu trưởng [5].
*Nhiệm vụ của TCM chủ yếu là[5]: (1) Chủ động xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo chương trình môn học, hoạt động giáo dục thuộc chuyên môn phụ trách theo tuần, tháng, học kỳ, năm học; phối hợp với các tổ chuyên môn khác xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường. (2) Đề xuất lựa chọn sách giáo khoa, xuất bản phẩm tham khảo để sử dụng trong nhà trường theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. (3) Thực hiện kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn theo kế hoạch giáo dục của nhà trường đã được hội đồng trường phê duyệt. (4) Tham gia đánh giá, xếp loại giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
(5) Tham gia bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ theo kế hoạch của tổ chuyên môn và của nhà trường. (6) Thực hiện các nhiệm vụ khác do Hiệu trưởng phân công. TCM tổ chức sinh hoạt chuyên môn ít nhất 01 lần trong 02 tuần và có thể họp đột xuất theo yêu cầu công việc hoặc khi Hiệu trưởng yêu cầu. Tổ chuyên môn hoạt động theo nguyên tắc dân chủ, tôn trọng, chia sẻ, học tập, giúp đỡ lẫn nhau giữa các thành viên để phát triển năng lực chuyên môn.