Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ÔN THI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUỐC GIA TẠI TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 3. Tổng quan tình hình nghiên cứu 3.1 Ở nước ngoài Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu không chỉ ở Việt Nam, các nước trên thế giới luôn ưu tiên đầu tư, phát triển nền giáo dục tiên tiến. Một trong những vấn đề các nước quan tâm là nâng cao chất lượng dạy – học tại các trường THPT. Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển Giáo dục và Đào tạo, nâng cao chất lượng dạy – học, vai trò đóng góp của các biện pháp quản lý là hết sức quan trọng.
Đây là vấn đề luôn được các nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm. Họ nghiên cứu thực tiễn các nhà trường để tìm ra biện pháp quản lý sao cho có hiệu quả nhất. Henry Mintzbeg (2009) trong tác phẩm “Nghề quản lý - những tư tưởng hàng đầu về quản lý” đã chỉ ra vai trò của nhà quản lý trong sự kết hợp giữa quyền hạn với trách nhiệm. Họ vừa là người đại diện của tổ chức; người lãnh đạo; người liên lạc; người tiếp nhận thông tin; người phổ biến thông tin; người phát ngôn; nhà doanh nghiệp; người khắc phục khó khăn; người phân phối nguồn lực; người đàm phán.V (1983) trong cuốn "Giáo dục học, tập 2" đã tập trung làm rõ những vấn đề cơ bản của quản lý nhà trường, phân tích mối quan hệ giữa phát triển giáo dục, phát triển Kinh tế - Xã hội và phát triển nhân lực giáo dục trong đó tập trung trình bày phương thức phát triển đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, đối tượng ảnh hưởng trực tiếp đối với mục tiêu nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.Kônđacôp (1984) “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ quản lý ở các cấp khác nhau, đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ Bộ đến trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật chung của xã hội cũng như các quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lý trẻ em”.
Theo tờ Washington Post (2017), ở nước Mỹ, số tiểu bang bỏ dần thi tốt nghiệp cuối cấp đang dần gia tăng. Năm 2015 còn 21/50 bang toàn nước Mỹ duy trì chính sách thi tốt nghiệp THPT, trong đó có Florida, Texas, California và New York. Tuy nhiên, chỉ 2 năm sau (2017), chỉ còn 13 bang. Đến năm 2018 chỉ còn 12 bang.
Bài thi sử dụng 7 cũng rất khác nhau. Phần lớn 12 bang này tổ chức, thiết kế bài thi chuẩn hóa toàn bang riêng nhưng cũng có bang như Mississippi, New Jersey cho phép học sinh thi bài thi do các tổ chức khảo thí chuyên nghiệp tổ chức để thay thế như bài thi ACT, SAT. Ở một số bang này, học sinh có nhiều lựa chọn để lấy bằng tốt nghiệp, trong đó có cả hình thức nộp hồ sơ chứng minh học lực. (Bài viết của Tiến sĩ Đỗ Thị Ngọc Quyên đăng trên trang thanhnien.
Đây cũng là một vấn đề chúng ta cần suy nghĩ, cần có những nghiên cứu khoa học đầy đủ hơn về kỳ thi THPT QG để có những đóng góp điều chỉnh, bổ sung cho quy chế thi THPT QG ngày càng phù hợp, khoa học và phát huy đầy đủ ý nghĩa. Như vậy, trong những công trình nghiên cứu của mình, các nhà khoa học cho rằng: “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác hoạt động của đội ngũ giáo viên”. Đó chính là quản lý hoạt động dạy học. Những nghiên cứu này giúp tôi hoàn thành cơ sở lý luận, từ đó đề xuất các giải pháp của đề tài nghiên cứu.2 Ở trong nước Ở Việt Nam, các nghiên cứu về quản lý nhà trường, quản lý đổi mới phương pháp dạy học được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, như: Trần Thị Tuyết Oanh (2011) trong giáo trình “Giáo dục học đại cương” (tr 148,149) đã nêu lên các nhiệm vụ của người hiệu trưởng trong quản lí nhà trường, tác giả khẳng định “người hiệu trưởng là con chim đầu đàn, vai trò của người hiệu trưởng vô cùng quan trọng”.
Quan điểm trên đã nêu bật vai trò của người hiệu trưởng trong trào lưu đổi mới, cải tiến phương pháp quản lí và dân chủ hóa nhà trường, phát huy cao độ tính tích cực của đội ngũ giáo viên trong nhà trường. Trần Kiểm (2008), trong “Những vấn đề cơ bản của khoa học quản lý giáo dục” (NXB ĐHSP) đã nêu lên những kiến thức cơ bản, hiện đại, thực tiễn về Khoa học Quản lí giáo dục, như đại cương về quản lí và quản lí giáo dục, quá trình quản lí giáo dục, quán lí nhà nước về giáo dục, đổi mới quản lí giáo dục, quản lí và lãnh đạo nhà trường; “Một số vấn đề lí luận và thực tiễn về lãnh đạo và quản lí giáo dục trong thời kì đổi mới”, sách biên soạn do BGDĐT yêu cầu, do dự án phát triển giáo viên THPT và TCCN, NXB Văn hóa – Thông tin. Lê Thị Thu Hằng - Vụ Giáo dục Trung học, Bài viết “Bàn về một số biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” tại địa chỉ: https://moet.vn/giaoducquocdan/giao-duc-trung- hoc đăng ngày 24/12/2017. Các tác phẩm này đã đề cập đến các cơ sở lý luận và thực 8 tiễn về khoa học quản lý và quản lý giáo dục, các biện pháp đổi mới, quản lý đổi mới phương pháp dạy học trong yêu cầu thực tiễn.
Việc tổ chức ôn tập thi trung học phổ thông quốc gia cho học sinh là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của các trường THPT, công tác này luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo, các phòng chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo, cán bộ quản lý các nhà trường. Ở góc độ quản lý ôn thi trung học phổ thông quốc gia thì có nhiều báo cáo, tham luận của lãnh đạo các trường THPT trong nước thực hiện thường niên trong các năm học, nhưng thể hiện qua một đề tài nghiên cứu, một sáng kiến kinh nghiệm thì có rất ít người nghiên cứu về vấn đề này, như Sáng kiến kinh nghiệm của tác giả Lê Công Chính (2017), đề tài “Một số giải pháp quản lý và tổ chức ôn thi THPT QG”; Lê Di Thanh (2016), đề tài “Một số biện pháp chỉ đạo, quản lý công tác ôn tập thi tốt nghiệp THPT quốc gia ở trường THPT Châu Văn Liêm – thành phố Cần Thơ”; Nguyễn Thị Hà và Hoàng Đình Tám (2020) “Một số giải pháp lãnh đạo, quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học ôn thi THPT Quốc gia ở trường THPT Nguyễn Xuân Ôn, tỉnh Nghệ An”. Trong tỉnh Bình Dương có sáng kiến kinh nghiệm của tác giả Nguyễn Thị Cẩm Châu, đề tài “Một số biện pháp trong công tác quản lý để nâng cao chất lượng và hiệu quả kì thi THPT Quốc Gia năm học 2016-2017 của trường THPT Tây Nam – huyện Bến Cát” là một trong số ít sáng kiến viết về đề tài này. Các sáng kiến trên chỉ dừng lại ở mức độ nêu lên một vài hạn chế của công tác quản lý hoạt động ôn thi THPT QG sau đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động ôn thi THPT QG ở từng trường, mức độ khái quát cơ sở lý luận, đánh giá trực trạng chưa sâu, các biện pháp chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới linh hoạt trong điều kiện đổi mới giáo dục thích ứng tình hình diễn biến phức tạp của dịch Covid- 19.
Điều này đã thôi thúc tác giả lựa chọn đề tài để có sự nghiên cứu sâu hơn, khái quát hơn về quản lý hoạt động ôn thi THPT QG tại trường THPT. Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh – nguyên Vụ trưởng vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GDĐT cho rằng: Điều kiện để có thể đảm bảo các kỳ thi tốt nghiệp THPT ổn định khi và chỉ khi những người làm chính sách thi cử ra các quyết định phải dựa trên nghiên cứu khoa học. Việc lấy kết quả học tập của học sinh trong 3 năm để làm một trong những cơ sở xét tốt nghiệp và xa hơn xét vào ĐH là cách làm phản khoa học về mục đích và ý nghĩa của đánh giá quá trình (hình thành năng lực) trong việc tổ chức hoạt động dạy học. Ngay cả việc thi trắc nghiệm ảnh hưởng như thế nào với sự phát triển tư duy học 9 sinh, đến cách dạy và học ở trường phổ thông cũng chưa có nghiên cứu.
Kết quả thi tốt nghiệp trong các năm chưa bao giờ được phân tích để điều chỉnh chính sách, dạy và học ở nhà trường.(Trích trên thanhnien.vn chuyên mục Giáo dục) Các nghiên cứu bàn về vai trò công tác quản lý trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Phải không ngừng cải tiến nâng cao chất lượng, điều hành và quản lý của mình để qua đó tác động có hiệu quả vào quá trình cải tiến chất lượng ở các khâu, các bộ phận của hệ thống giáo dục cấp vi mô cũng như cấp vĩ mô. Các công trình khoa học này với tầm vóc quy mô cũng như ý nghĩa, lý luận và thực tiễn nhất định trong quản lý, quản lý giáo dục, quản lý trường học. Các nghiên cứu của các tác giả trong nước đã định hướng cho tôi các khía cạnh cần khảo sát khi thực hiện đánh giá thực trạng, đứng trên lập trường các quan điểm phân tích thực trạng và đề ra giải pháp cho đề tài nghiên cứu của mình.1 Những khái niệm cơ bản của đề tài 1.1 Hoạt động ôn thi trung học phổ thông quốc gia 1.1 Kỳ thi trung học phổ thông quốc gia Kỳ thi trung học phổ thông quốc gia tại Việt Nam là một sự kiện lớn của ngành Giáo dục Việt Nam, được bắt đầu tổ chức vào năm 2015.
Là kỳ thi 2 trong 1, kỳ thi này xét cho thí sinh hai nguyện vọng: tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học, cao đẳng. Theo nguyên Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam Phùng Xuân Nhạ (2020) phát biểu tại Hội nghị công tác thi TN THPT năm 2020: Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2020 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng góp phần đánh giá chất lượng trên diện rộng; kiểm tra mức độ đáp ứng chuẩn đầu ra của các em so với yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông.
