Quản Lý Hoạt Động Giáo Dục Phòng, Chống Xâm Hại Tình Dục Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Bài viết cung cấp giải pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở, nâng cao nhận thức và bảo vệ trẻ.

• Tác giả: Lê Thị Hoài Chung
• Người hướng dẫn: GS. Thái Văn Thành
• Trường học: Trường Đại Học Vinh
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản Lý Hoạt Động Giáo Dục Phòng, Chống Xâm Hại Tình Dục Cho Học Sinh Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Những nghiên cứu về xâm hại tình dục trẻ em
• 1.1.2. Những nghiên cứu về giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em
• 1.1.3. Những nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh
• 1.1.4. Đánh giá chung
• 1.2. Các khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.2.1. Xâm hại tình dục trẻ em
• 1.2.2. Phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.2.3. Hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.2.4. Quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.3. Lý luận về hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.3.1. Một số đặc điểm của học sinh trung học cơ sở
• 1.3.2. Sự cần thiết phải giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.3.3. Mục tiêu giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.3.4. Nội dung giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.3.5. Phương pháp giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.3.6. Hình thức giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.3.7. Kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.3.8. Sự phối hợp các lực lượng trong giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.4. Lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.4.1. Mục tiêu quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.4.2. Nội dung quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.4.3. Chủ thể quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.4.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 1.4.4.1. Các yếu tố khách quan
• 1.4.4.2. Các yếu tố chủ quan
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TỈNH NGHỆ AN
• 2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội có ảnh hưởng đến giáo dục tỉnh Nghệ An
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Tình hình kinh tế - xã hội
• 2.1.3. Tình hình giáo dục chung
• 2.1.4. Tình hình giáo dục trung học cơ sở
• 2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng
• 2.2.1. Mục tiêu khảo sát
• 2.2.2. Nội dung khảo sát
• 2.2.3. Đối tượng khảo sát
• 2.2.4. Phương pháp khảo sát
• 2.2.5. Cách thức xử lý số liệu khảo sát
• 2.3. Thực trạng hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.3.1. Nhận thức về sự cần thiết và tầm quan trọng của giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.3.2. Thực trạng thực hiện mục tiêu giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.3.3. Thực trạng thực hiện nội dung giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.3.4. Thực trạng thực hiện phương pháp giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.3.5. Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.3.6. Thực trạng kết quả giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở thông qua nhận thức của học sinh
• 2.4. Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.4.1. Nhận thức về quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.4.2. Thực trạng xây dựng kế hoạch giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.4.3. Thực trạng tổ chức hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.4.4. Thực trạng chỉ đạo hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.4.5. Thực trạng kiểm tra, đánh giá quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.4.6. Thực trạng đảm bảo các điều kiện để quản lý hiệu quả hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.4.7. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 2.5. Đánh giá chung về thực trạng
• 2.5.1. Mặt hạn chế
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp
• 3.1.1. Bảo đảm tính mục tiêu
• 3.1.2. Bảo đảm tính thực tiễn
• 3.1.3. Bảo đảm tính khả thi
• 3.1.4. Bảo đảm tính hiệu quả
• 3.1.5. Bảo đảm tính hệ thống
• 3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 3.2.1. Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về sự cần thiết đổi mới quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 3.2.2. Tích hợp kế hoạch giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh vào kế hoạch giáo dục chung của trường trung học cơ sở
• 3.2.3. Tổ chức, chỉ đạo đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 3.2.4. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho cán bộ quản lý trường trung học cơ sở
• 3.2.5. Xây dựng và sử dụng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 3.2.6. Đảm bảo các điều kiện để quản lý hiệu quả hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở
• 3.3. Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
• 3.3.1. Mục đích khảo sát
• 3.3.2. Nội dung khảo sát
• 3.3.3. Đối tượng khảo sát
• 3.3.4. Phương pháp khảo sát
• 3.3.5. Kết quả khảo sát
• 3.3.6. Mục đích thử nghiệm
• 3.3.7. Giả thuyết thử nghiệm
• 3.3.8. Nội dung thử nghiệm
• 3.3.9. Mẫu khách thể và đối tượng thử nghiệm
• 3.3.10. Địa bàn và thời gian thử nghiệm
• 3.3.11. Cách thức thử nghiệm
• 3.3.12. Tiêu chuẩn và thang đánh giá thử nghiệm
• 3.3.13. Phân tích kết quả thử nghiệm
• 3.3.14. Kết luận thử nghiệm
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý hoạt động giáo dục phòng chống xâm hại tình dục

Quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở là một nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Việc này không chỉ giúp bảo vệ trẻ em mà còn nâng cao nhận thức cho cả giáo viên và phụ huynh. Theo số liệu từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, xâm hại tình dục trẻ em đang gia tăng, đòi hỏi sự chú ý và hành động kịp thời từ các cơ sở giáo dục.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của giáo dục an toàn cho học sinh

Giáo dục an toàn cho học sinh không chỉ là việc truyền đạt kiến thức mà còn là việc trang bị kỹ năng sống cần thiết. Điều này giúp học sinh nhận thức rõ hơn về quyền lợi của mình và cách phòng tránh các tình huống nguy hiểm.

1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý giáo dục phòng chống xâm hại

Nhiều yếu tố như chính sách giáo dục, sự tham gia của cộng đồng và sự hỗ trợ từ gia đình có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh.

II. Thách thức trong quản lý hoạt động giáo dục phòng chống xâm hại tình dục

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các trường học thường thiếu nguồn lực và sự hỗ trợ cần thiết để thực hiện các chương trình giáo dục hiệu quả.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và đào tạo cho giáo viên

Nhiều giáo viên chưa được đào tạo đầy đủ về cách thức giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục, dẫn đến việc triển khai chương trình không hiệu quả.

2.2. Tâm lý e ngại của học sinh và phụ huynh

Tâm lý e ngại khi thảo luận về vấn đề xâm hại tình dục vẫn còn tồn tại, khiến cho việc giáo dục trở nên khó khăn hơn.

III. Phương pháp giáo dục hiệu quả trong phòng chống xâm hại tình dục

Để nâng cao hiệu quả của hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục, cần áp dụng các phương pháp giáo dục hiện đại và phù hợp với tâm lý học sinh. Việc lồng ghép nội dung giáo dục vào các môn học chính khóa là một trong những giải pháp khả thi.

3.1. Lồng ghép nội dung giáo dục vào chương trình học

Việc lồng ghép nội dung giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục vào các môn học sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên và hiệu quả hơn.

3.2. Sử dụng các hình thức giáo dục đa dạng

Các hình thức giáo dục như hoạt động trải nghiệm, trò chơi, và các buổi hội thảo sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức và kỹ năng cần thiết.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong giáo dục phòng chống xâm hại tình dục

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục đã mang lại những kết quả tích cực. Học sinh có nhận thức tốt hơn về quyền lợi của mình và biết cách tự bảo vệ bản thân.

4.1. Kết quả khảo sát về nhận thức của học sinh

Khảo sát cho thấy tỷ lệ học sinh nhận thức đúng về xâm hại tình dục đã tăng lên đáng kể sau khi tham gia các chương trình giáo dục.

4.2. Những mô hình giáo dục thành công

Một số mô hình giáo dục thành công đã được triển khai tại các trường học, giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho học sinh trong việc phòng, chống xâm hại tình dục.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong quản lý giáo dục phòng chống xâm hại tình dục

Quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở cần được chú trọng hơn nữa trong thời gian tới. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng để tạo ra một môi trường an toàn cho trẻ em.

5.1. Đề xuất các biện pháp cải thiện quản lý giáo dục

Cần xây dựng các chương trình đào tạo cho giáo viên và cán bộ quản lý để nâng cao năng lực trong việc giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội là rất quan trọng trong việc tạo ra một môi trường an toàn cho trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục với đề tài "Quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Lê Thị Hoài Chung, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Thái Văn Thành, chuyên ngành Quản lý Giáo dục (mã số: 9140114) tại Trường Đại học Vinh, bảo vệ năm 2022.

Về tính cấp thiết, bảo vệ trẻ em là đường lối xuyên suốt của Đảng và Nhà nước Việt Nam, được quy định cụ thể tại Điều 100 Luật Trẻ em năm 2016. Tuy nhiên, tình hình xâm hại tình dục trẻ em diễn biến phức tạp: năm 2018, Việt Nam ghi nhận 706.435 vụ báo cáo hình ảnh, video xâm hại tình dục trẻ em trên không gian mạng, xếp thứ hai trong khối ASEAN. Trong 6 tháng đầu năm 2021, lực lượng công an toàn quốc đã phát hiện, xử lý 1.284 trẻ em bị xâm hại, tăng 221 vụ (tương đương 21,8%) so với cùng kỳ năm 2020; trong đó có 1.030 trẻ bị xâm hại tình dục, chiếm 82,3% tổng số vụ xâm hại trẻ em. Nhóm tội phạm xâm hại tình dục chiếm khoảng 80% cơ cấu tội phạm xâm hại trẻ em, tập trung vào các hành vi giao cấu, hiếp dâm, dâm ô, cưỡng dâm và sử dụng trẻ em cho mục đích khiêu dâm. Tại tỉnh Nghệ An, báo cáo của Đoàn giám sát Quốc hội giai đoạn từ tháng 1/2015 đến tháng 6/2019 ghi nhận 114 trẻ em bị xâm hại (108 trẻ nữ, 6 trẻ nam), trong đó có 82 em bị xâm hại tình dục, tập trung nhiều ở khu vực nông thôn và miền núi (73/114 vụ). Hậu quả làm 4 trẻ tử vong, 9 em mang thai, 6 em phải bỏ học và 4 em bị thương tật.

Về khoảng trống nghiên cứu, mặc dù Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định số 987/QĐ-BGDĐT ngày 17/4/2020 về kế hoạch hành động phòng ngừa, hỗ trợ, can thiệp bạo lực, xâm hại tình dục trẻ em trong các cơ sở giáo dục giai đoạn 2020-2025, tại địa bàn tỉnh Nghệ An chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu chính thức và toàn diện về công tác quản lý hoạt động giáo dục này ở cấp trung học cơ sở.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án là trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo.

Giả thuyết khoa học xác định: Công tác quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trong các trường trung học cơ sở bước đầu được triển khai và đạt kết quả nhất định, song vẫn còn hạn chế, bất cập, hiệu quả chưa cao. Nếu thực hiện đồng bộ các biện pháp quản lý dựa trên các đặc trưng của giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục, các thành tố của quá trình quản lý hoạt động và nâng cao nhận thức, năng lực quản lý, thì sẽ nâng cao được hiệu quả quản lý hoạt động này, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh trung học cơ sở.

Hệ thống nhiệm vụ nghiên cứu được đánh số theo văn bản:

• 5.1.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận của hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở và quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở.
• 5.1.2. Khảo sát, đánh giá và phân tích thực trạng hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở và quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở tại Nghệ An.
• 5.1.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở; khảo sát mức độ cần thiết, tính khả thi các biện pháp đề xuất; tổ chức thử nghiệm một biện pháp đã đề xuất.

Khách thể nghiên cứu là hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở. Đối tượng nghiên cứu là quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở.

Phạm vi nghiên cứu được xác định:

• Nội dung: Tập trung vào xâm hại tình dục trẻ em; hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở; quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở.
• Không gian: Địa bàn tỉnh Nghệ An. Mẫu khảo sát được phân tổ theo 3 tiêu chí (chất lượng giáo dục trung học cơ sở; yếu tố địa lý; đặc điểm văn hóa, xã hội, kinh tế, an ninh) và bốc thăm ngẫu nhiên 04 huyện/thành phố: Tương Dương, Nghĩa Đàn, Diễn Châu, Thành phố Vinh; mỗi địa bàn chọn 5 trường, tổng cộng gồm 20 trường trung học cơ sở.
• Thời gian: Nghiên cứu thực hiện từ năm 2019 đến năm 2022; giai đoạn khảo sát thực trạng và thử nghiệm sư phạm diễn ra từ năm 2019 đến năm 2021.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và điểm lại các công trình nghiên cứu trước đây theo ba hướng chính:

Hướng thứ nhất: Nghiên cứu về xâm hại tình dục trẻ em.

• Tài liệu quốc tế: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 1999) định nghĩa xâm hại tình dục trẻ em gắn với sự thiếu hụt khả năng ưng thuận; tài liệu tập huấn của Tổ chức Cứu trợ trẻ em Anh phối hợp Stairway Foundation (2006) phân tích hành vi xâm hại từ các mối quan hệ và tiếp xúc thân thể; David Finkelhor (2009) khẳng định nguy cơ xảy ra ở mọi địa điểm và lứa tuổi; Allan John Kemboi (2013) chỉ ra mối liên hệ tiêu cực giữa xâm hại tình dục với kết quả học tập của học sinh tiểu học; Australian Aid & World Vision (2014) làm rõ các hành vi tiếp xúc và phi tiếp xúc; UNICEF Vietnam công bố khuyến nghị cải cách pháp luật về lạm dụng tình dục trẻ vị thành niên; tài liệu hệ thống trường Renaissance và Trường Quốc tế Canada (2019-2020) nhận diện hành vi dụ dỗ có chủ đích.
• Tài liệu trong nước: Lê Văn Cương và cộng sự (1999) nghiên cứu tội phạm hiếp dâm trẻ em tuổi vị thành niên; Nguyễn Lê Hoài Anh (2015) cảnh báo nguy cơ xâm hại qua mạng Internet; Dương Khánh Linh và Thái Thị Thúy Quỳnh (2017) điều tra nhận thức về thủ phạm xâm hại; các điều khoản cấm trong Luật Trẻ em (2016).

Hướng thứ hai: Nghiên cứu về giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục trẻ em.

• Tài liệu quốc tế: Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em (1989); Diana E. Russell và Rebecca M. Bolen (2000) nghiên cứu thực trạng và giải pháp can thiệp; Jean A. Pardeck (2006) tiếp cận quyền trẻ em; Tổ chức Stop it now - Anh (2007) và David Finkelhor (2009) đề xuất giải pháp cấp độ cộng đồng; S. Pronina (2012) và Kế hoạch quốc gia của Mỹ (2012) về chính sách phòng ngừa; Hans Zollner, Katharina A. Fuchs và Jorg M. Fegert (2014) đề xuất mô hình phòng ngừa 4 cấp độ; UNESCO (2016) ban hành hướng dẫn lồng ghép giới vào sách giáo khoa; tổ chức NSPCC (Anh) xây dựng quy tắc Talking PANTS.
• Tài liệu trong nước: Hà Anh (2006) tiếp cận chế tài hình sự; Trần Thị Cẩm Nhung (2012) so sánh kinh nghiệm quốc tế; Trần Anh Tuấn (2010), Nguyễn Dục Quang (2010), Nguyễn Lan Hải (2016), Phạm Thị Thúy (2017), Huỳnh Văn Sơn (2020) tiếp cận giáo dục kỹ năng mềm và tư vấn tâm lý; Nguyễn Thanh Hùng và Phạm Thị Thúy Hằng (2019), Bùi Thị Loan (2021) phân tích cấu trúc năng lực tâm lý - xã hội.

Hướng thứ ba: Nghiên cứu về quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục.

• Tài liệu quốc tế: Rheingold, A. (2012) phân tích khâu tổ chức, chỉ đạo và hình thức giáo dục trực tuyến; Claudia Pitts (2015) đánh giá khung chương trình bảo vệ trẻ em quốc gia của Australia.
• Tài liệu trong nước: Nguyễn Đăng Cầu (2021) nghiên cứu quản lý hoạt động giáo dục trung học cơ sở; Trần Thị Bảo Ninh (2020) nghiên cứu thực trạng lập kế hoạch giáo dục phòng tránh xâm hại tại Móng Cái, Quảng Ninh; Nguyễn Thanh Hùng và Phạm Thị Thúy Hằng (2019) nghiên cứu quản lý chất lượng; Nguyễn Thị Mai và Nguyễn Bá Phu (2020) khảo sát quản lý giáo dục kỹ năng tại Quận 8, Thành phố Hồ Chí Minh.

Khoảng trống luận án giải quyết: Phần lớn công trình trước đây chỉ tập trung vào cấp tiểu học, trung học phổ thông, hoặc dừng lại ở các bài giảng kỹ năng sống đơn lẻ. Luận án này đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống cơ sở lý luận và thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục chuyên biệt cho cấp trung học cơ sở, gắn liền với 4 chức năng quản lý giáo dục trên địa bàn tỉnh Nghệ An.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên 4 quan điểm tiếp cận chính:

1. Tiếp cận hệ thống: Xem quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục là một phân hệ trong toàn bộ hệ thống quản lý giáo dục cấp trung học cơ sở, liên kết chặt chẽ các thành tố mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức, chủ thể và nguồn lực.
2. Tiếp cận chức năng quản lý: Vận dụng 4 chức năng cơ bản gồm lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra, đánh giá để thiết kế khung nghiên cứu và các biện pháp quản lý.
3. Tiếp cận thực tiễn: Bám sát đặc điểm kinh tế, xã hội, an ninh, văn hóa vùng miền và điều kiện thực tế của các trường trung học cơ sở tỉnh Nghệ An.
4. Tiếp cận kỹ năng sống: Định hướng giáo dục chuyển giao từ cung cấp kiến thức đến thay đổi thái độ và hình thành hành vi ứng phó thực tế trước nguy cơ xâm hại.

Hệ thống khái niệm công cụ xác định trong văn bản:

• Xâm hại tình dục trẻ em: Là những hành vi cố ý ép buộc hoặc lôi kéo trẻ tham gia vào các hoạt động tình dục, trực tiếp hoặc gián tiếp, nhằm thỏa mãn ham muốn tình dục của thủ phạm (trừ mục đích pháp luật cho phép), gây tổn hại thể chất và tinh thần của trẻ.
• Phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở: Gồm hai thành tố: Phòng ngừa (trang bị kiến thức, kỹ năng, thái độ, phát hiện kịp thời) và Chống (kỹ năng chống cự, đối phó linh hoạt, hiệu quả với hành vi xâm hại).
• Hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục: Quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của các chủ thể giáo dục nhằm hình thành nhận thức, thái độ và kỹ năng ứng phó cho học sinh.
• Quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục: Hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý đến các khâu của quá trình giáo dục nhằm đạt mục tiêu đề ra (kế thừa quan điểm của Phạm Minh Hạc, Nguyễn Ngọc Quang, Trần Kiểm và Thái Văn Thành).

Phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng:

• Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp tài liệu từ các văn bản quy phạm pháp luật, công trình khoa học trong và ngoài nước; sử dụng phần mềm EndNote để quản lý trích dẫn; khái quát hóa các nhận định độc lập để xây dựng khung lý thuyết.
• Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
  • Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (Anket): Sử dụng phiếu hỏi giấy và Google Form. Phiếu dành cho cán bộ quản lý và giáo viên gồm 18 câu hỏi; phiếu dành cho học sinh gồm 9 câu hỏi; thiết kế phiếu lấy ý kiến đánh giá tính cấp thiết và tính khả thi của 06 biện pháp đề xuất.
  • Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn cán bộ quản lý Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo, cán bộ quản lý trường học, giáo viên và học sinh trung học cơ sở.
  • Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Phân tích hồ sơ quản lý, kế hoạch giáo dục nhà trường, giáo án lồng ghép, sổ tay tư vấn tâm lý.
  • Phương pháp thử nghiệm sư phạm: Thử nghiệm biện pháp bồi dưỡng năng lực quản lý cho cán bộ quản lý trường trung học cơ sở; đo lường trước và sau thử nghiệm.
  • Phương pháp thống kê toán học: Xử lý toàn bộ số liệu khảo sát và thử nghiệm bằng phần mềm SPSS, tính toán giá trị trung bình, tần số, tần suất, tần suất tích lũy và kiểm định tương quan.

Nguồn tư liệu, dữ liệu bao gồm số liệu thống kê giáo dục tỉnh Nghệ An, báo cáo của Đoàn giám sát Quốc hội (2019), Báo cáo số 61-BC/TU của Tỉnh ủy Nghệ An (2021) và hệ thống dữ liệu điều tra sơ cấp thu được từ 20 trường trung học cơ sở tại Nghệ An.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở

Chương này tập trung xác định đặc điểm lứa tuổi trung học cơ sở (11 đến 15 tuổi): Đây là thời kỳ quá độ, dậy thì với những biến đổi mạnh mẽ về giải phẫu sinh lý và hệ thần kinh, trong đó quá trình hưng phấn chiếm ưu thế hơn ức chế dẫn đến cảm xúc bồng bột, tò mò về giới tính, xuất hiện nhu cầu khẳng định tính người lớn nhưng thiếu kinh nghiệm sống, kỹ năng ứng xử xã hội chưa vững chắc, khiến học sinh dễ bị lôi kéo và tổn thương.

Chương 1 xác lập cấu trúc hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục gồm:

• Mục tiêu: Giáo dục kiến thức (nhận diện hành vi, thủ đoạn, đối tượng, hậu quả); giáo dục kỹ năng (ứng phó tình huống nguy hiểm, phòng vệ, tố giác, tìm kiếm sự hỗ trợ); giáo dục thái độ (nâng cao cảnh giác, lên án hành vi xâm hại, thông cảm và không kỳ thị nạn nhân).
• Nội dung: Cung cấp kiến thức cơ thể con người và bảo vệ 4 vùng riêng tư (miệng, ngực, vùng giữa hai đùi, mông); vạch trần thủ đoạn 4 bước của thủ phạm (1. Tiếp cận, tạo dựng niềm tin bằng tiền quà; 2. Rủ đến chỗ vắng, phòng kín và thiết lập bí mật; 3. Leo thang nói chuyện kích dục, chia sẻ tài liệu đồi trụy; 4. Thực hiện hành vi xâm hại); rèn luyện kỹ năng tự vệ, quy tắc bàn tay, Talking PANTS.
• Phương pháp và hình thức: Kết hợp giảng dạy chính khóa, hoạt động trải nghiệm, đóng vai, diễn đàn, câu lạc bộ và tư vấn học đường.
• Phối hợp lực lượng: Nhà trường giữ vai trò chủ đạo, phối hợp gia đình, cơ quan công an, y tế, đoàn thể địa phương.

Về lý luận quản lý, tác giả phân tích việc vận dụng 4 chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra - đánh giá), xác định chủ thể quản lý đứng đầu là hiệu trưởng, và các yếu tố ảnh hưởng gồm yếu tố khách quan (môi trường pháp lý, mạng Internet, sự phối hợp gia đình) và yếu tố chủ quan (nhận thức, năng lực chỉ đạo của cán bộ quản lý, tinh thần trách nhiệm của giáo viên).

Chương 2. Thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở tỉnh Nghệ An

Chương 2 trình bày bối cảnh giáo dục tỉnh Nghệ An và kết quả khảo sát thực trạng trên 20 trường trung học cơ sở thuộc 4 huyện, thành phố đại diện. Dữ liệu khảo sát từ các báo cáo cho thấy quy mô toàn tỉnh Nghệ An có 838.050 trẻ em dưới 16 tuổi (chiếm 25,1% dân số), 942/942 trường phổ thông đã thành lập Tổ tư vấn tâm lý học đường. Khảo sát của Dương Khánh Linh và Thái Thị Thúy Quỳnh (2017) trên địa bàn tỉnh ghi nhận thực trạng kỹ năng của học sinh như sau:

Trình độ kỹ năng phòng, chống xâm hại tình dục	Tỷ lệ học sinh (%)
Chưa có kỹ năng nào	67,6%
Có 1 kỹ năng	31,0%
Có nhiều kỹ năng	2,0%

Về thực trạng hoạt động giáo dục:

• Nhận thức: Phần lớn cán bộ quản lý và giáo viên đánh giá cao sự cần thiết của hoạt động giáo dục, tuy nhiên nhận thức của học sinh còn hạn chế ở các hành vi phi tiếp xúc như thị dâm, khẩu dâm, nhận hình ảnh đồi trụy qua mạng xã hội. Học sinh có tâm lý mất cảnh giác với người quen biết, người thân trong gia đình hoặc thủ phạm là phụ nữ.
• Thực hiện mục tiêu, nội dung: Giáo dục kiến thức đạt mức độ tốt hơn so với giáo dục kỹ năng thực hành và định hình thái độ; nội dung giáo dục còn tản mạn, chủ yếu lồng ghép trong môn Giáo dục công dân và các hoạt động ngoại khóa vào dịp kỷ niệm (8/3, 26/3, 20/10), thiếu tài liệu chuyên biệt.
• Phương pháp, hình thức: Hình thức chủ yếu là thuyết trình tập trung, nói chuyện chuyên đề dưới cờ; các hình thức thực hành xử lý tình huống, diễn đàn đối thoại còn ít được áp dụng.

Về thực trạng quản lý hoạt động giáo dục:

• Xây dựng kế hoạch: Nhiều trường chưa xây dựng kế hoạch độc lập, thường ghép chung vào kế hoạch năm học một cách hình thức, thiếu mục tiêu định lượng và thời khóa biểu chi tiết.
• Tổ chức và chỉ đạo: Phân công trách nhiệm giữa giáo viên chủ nhiệm, Tổng phụ trách Đội và Tổ tư vấn tâm lý còn chồng chéo, lúng túng; chưa huy động đồng bộ các lực lượng xã hội.
• Kiểm tra, đánh giá: Hoạt động kiểm tra mang tính thời vụ, thiếu bộ tiêu chí định lượng đo lường kỹ năng thực tế của học sinh.
• Đảm bảo điều kiện: Nguồn kinh phí, phòng tư vấn tâm lý và tài liệu chuyên môn còn thiếu thốn, nhất là tại các huyện vùng cao, miền núi như Tương Dương, Nghĩa Đàn.

Chương 3. Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở

Chương 3 đề xuất 06 biện pháp quản lý dựa trên 5 nguyên tắc: bảo đảm tính mục tiêu; bảo đảm tính thực tiễn; bảo đảm tính khả thi; bảo đảm tính hiệu quả; bảo đảm tính hệ thống.

Hệ thống 06 biện pháp quản lý gồm:

1. Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên về sự cần thiết đổi mới quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở.
2. Tích hợp kế hoạch giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh vào kế hoạch giáo dục chung của trường trung học cơ sở.
3. Tổ chức, chỉ đạo đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở.
4. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho cán bộ quản lý trường trung học cơ sở.
5. Xây dựng và sử dụng bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở.
6. Đảm bảo các điều kiện để quản lý hiệu quả hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở.

Khảo sát tính cấp thiết và tính khả thi của 06 biện pháp trên mẫu cán bộ quản lý và giáo viên cho thấy kết quả đánh giá ở mức cao; phân tích tương quan khẳng định tính tương thích thuận chiều giữa mức độ cần thiết và khả năng thực thi trong thực tế nhà trường.

Chương 3 tiến hành thử nghiệm sư phạm đối với Biện pháp 4: "Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho cán bộ quản lý trường trung học cơ sở". Tác giả thiết kế chương trình bồi dưỡng chuyên biệt, đánh giá trình độ đầu vào ($X_i$) và đầu ra của nhóm thử nghiệm thông qua các chỉ số thống kê toán học: bảng phân bố tần số $F$, tần suất $f_i$, tần suất tích lũy $f_i \uparrow$, điểm trung bình và kiểm định mức độ khác biệt về điểm số kiến thức và trình độ kỹ năng quản lý trước và sau thử nghiệm. Kết quả thử nghiệm khẳng định nhóm cán bộ quản lý sau khi tham gia bồi dưỡng có sự tiến bộ rõ rệt về năng lực lập kế hoạch, chỉ đạo và đánh giá hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục trong nhà trường.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận:

• Bổ sung, hệ thống hóa và làm sâu sắc khung lý luận về quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở theo các chức năng quản lý, tiếp cận hệ thống và tiếp cận kỹ năng sống.
• Làm rõ nội hàm các khái niệm công cụ, nhận diện đặc điểm lứa tuổi 11-15 tuổi gắn với nguy cơ xâm hại, hệ thống hóa cấu trúc 3 thành tố mục tiêu (kiến thức, kỹ năng, thái độ), chỉ dẫn 4 bước thủ đoạn của kẻ xâm hại và xác lập quy trình quản lý 4 khâu trong trường trung học cơ sở.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn:

• Khảo sát, cung cấp dữ liệu thực chứng toàn diện về thực trạng hoạt động giáo dục và công tác quản lý giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục tại 20 trường trung học cơ sở thuộc 4 vùng sinh thái, kinh tế - xã hội của tỉnh Nghệ An.
• Đề xuất 06 biện pháp quản lý có tính đồng bộ, khả thi, gắn liền với việc triển khai Quyết định 987/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Xây dựng chương trình bồi dưỡng năng lực quản lý cho cán bộ quản lý trường trung học cơ sở và chứng minh tính hiệu quả của biện pháp qua thử nghiệm sư phạm thực tế. Kết quả nghiên cứu có thể vận dụng tại các trường trung học cơ sở ở Nghệ An và các địa phương có điều kiện tương đồng.

Hệ thống kiến nghị, giải pháp:

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Cần hoàn thiện khung chương trình, ban hành hướng dẫn chuẩn hóa tài liệu giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh phổ thông.
• Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo tỉnh Nghệ An: Định kỳ tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ quản lý cho hiệu trưởng, hiệu phó và giáo viên cốt cán; tăng cường kiểm tra chuyên đề.
• Đối với các trường trung học cơ sở: Ban giám hiệu cần đưa nội dung này vào kế hoạch năm học chính thức; đầu tư trang thiết bị, phòng tư vấn tâm lý học đường; đẩy mạnh phối hợp liên ngành với công an, y tế và gia đình học sinh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Phạm vi khảo sát thực trạng và thử nghiệm thực tế tập trung tại 20 trường trung học cơ sở thuộc 4 đơn vị hành chính của tỉnh Nghệ An (Tương Dương, Nghĩa Đàn, Diễn Châu, Thành phố Vinh).
• Trong số 06 biện pháp quản lý được đề xuất, luận án mới chỉ tổ chức thử nghiệm sư phạm đối với 01 biện pháp (Biện pháp 4: Bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý cho cán bộ quản lý trường trung học cơ sở).
• Thời gian khảo sát và thử nghiệm trong giai đoạn 2019 - 2021 chịu ảnh hưởng nhất định từ điều kiện phòng chống dịch COVID-19 tại các cơ sở giáo dục.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát và triển khai thử nghiệm cả 5 biện pháp quản lý còn lại trên các địa bàn có điều kiện văn hóa, kinh tế, xã hội đa dạng hơn ở các tỉnh khác.
• Đi sâu nghiên cứu các giải pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em chuyên biệt trên môi trường không gian mạng và các ứng dụng truyền thông xã hội.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, giảng viên chuyên ngành Quản lý giáo dục và Tâm lý - Giáo dục học: Tham khảo khung lý luận, bộ công cụ khảo sát Anket (18 câu hỏi cho giáo viên/quản lý, 9 câu hỏi cho học sinh), quy trình xử lý dữ liệu bằng SPSS và phương pháp thiết kế thử nghiệm sư phạm.
• Cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng), Tổng phụ trách Đội và giáo viên tại các trường trung học cơ sở: Tham khảo quy trình tích hợp kế hoạch giáo dục, các bước nhận diện thủ đoạn xâm hại, bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý và mô hình phối hợp các lực lượng giáo dục.
• Các nhà hoạch định chính sách giáo dục và cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở thực tiễn để đánh giá việc thực thi Quyết định 987/QĐ-BGDĐT và Luật Trẻ em 2016, hỗ trợ xây dựng chính sách tư vấn tâm lý học đường.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án phân tích thủ phạm xâm hại tình dục trẻ em có những đặc điểm nhận diện chủ yếu nào?
   Theo dữ liệu luận án tổng hợp, đối tượng có hành vi xâm hại tình dục trẻ em hầu hết là nam giới, tập trung nhiều nhất ở độ tuổi từ 17 đến 40 tuổi, kế tiếp là từ 40 đến dưới 60 tuổi, cá biệt có đối tượng trên 70 tuổi. Đáng chú ý, phần lớn đối tượng (chiếm khoảng 97% các vụ việc được phát hiện tại Việt Nam) có mối quan hệ quen biết từ trước, là người thân cận trong gia đình, họ tộc hoặc hàng xóm của nạn nhân.

2. Đối tượng xâm hại tình dục trẻ em thường sử dụng quy trình thủ đoạn gồm những bước nào?
   Luận án chỉ ra thủ phạm thường thực hiện qua 4 bước: (1) Dành nhiều thời gian tạo dựng quan hệ thân thiết, chiếm lòng tin bằng cách cho tiền, quà, giúp đỡ học tập; (2) Rủ học sinh đi chơi riêng ở nơi vắng vẻ hoặc vào phòng kín, yêu cầu giữ bí mật chung hoặc đe dọa không được tiết lộ; (3) Hành động leo thang bằng cách nói chuyện liên quan đến quan hệ tình dục, cho xem tranh ảnh, tài liệu đồi trụy để học sinh mất cảnh giác; (4) Thực hiện hành vi xâm hại tình dục.

3. Khảo sát thực trạng tại Nghệ An ghi nhận tỷ lệ học sinh trung học cơ sở có kỹ năng phòng, chống xâm hại tình dục ở mức độ nào?
   Số liệu trích dẫn khảo sát của Dương Khánh Linh và Thái Thị Thúy Quỳnh (2017) trên 2.100 học sinh trung học tại Nghệ An cho thấy: có đến 67,6% học sinh chưa có bất kỳ kỹ năng nào về phòng, chống xâm hại tình dục; 31% học sinh chỉ có một kỹ năng; và chỉ có 2% học sinh có nhiều kỹ năng.

4. Biện pháp nào trong số 06 biện pháp đề xuất đã được tác giả đưa vào thử nghiệm sư phạm?
   Tác giả đã lựa chọn Biện pháp 4: "Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho cán bộ quản lý trường trung học cơ sở" để tiến hành thử nghiệm sư phạm, tiến hành đo lường, so sánh các chỉ số kiến thức và kỹ năng của cán bộ quản lý trước và sau thử nghiệm bằng phương pháp thống kê toán học.

5. Quy trình khảo sát thực trạng của luận án được tiến hành tại những địa bàn cụ thể nào?
   Luận án phân tổ đại diện theo 3 tiêu chí (chất lượng giáo dục, địa lý, đặc điểm kinh tế - văn hóa - xã hội - an ninh) và bốc thăm ngẫu nhiên 04 huyện/thành phố của tỉnh Nghệ An gồm: huyện miền núi cao Tương Dương, huyện miền núi Nghĩa Đàn, huyện đồng bằng ven biển Diễn Châu và Thành phố Vinh; tại mỗi đơn vị chọn 5 trường, tổng cộng khảo sát tại 20 trường trung học cơ sở.

Kết luận

Luận án của tác giả Lê Thị Hoài Chung đã giải quyết một cách khoa học vấn đề quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống xâm hại tình dục cho học sinh trung học cơ sở trên cả bình diện lý luận và thực tiễn. Công trình cung cấp hệ thống số liệu khảo sát thực chứng phản ánh đúng thực trạng tại 20 trường trung học cơ sở thuộc 4 vùng đặc thù của tỉnh Nghệ An trong giai đoạn 2019-2021. Hệ thống 06 biện pháp quản lý do luận án đề xuất, cùng kết quả thử nghiệm mô hình bồi dưỡng năng lực cán bộ quản lý, là tài liệu khoa học có giá trị ứng dụng trực tiếp cho công tác quản lý giáo dục phổ thông hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG, CHỐNG XÂM HẠI TÌNH DỤC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Xâm hại tình dục; GD phòng, chống XHTD cho HS; quản lý hoạt động GD phòng, chống XHTD cho HS là vấn đề được nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu ở nhiều cấp độ khác nhau. Các công trình nghiên cứu đã được công bố tập trung vào các nhóm vấn đề cơ bản như sau: khái niệm, thực trạng XHTD TE; sự cần thiết, nội dung, phương pháp, hình thức GD phòng, chống XHTD cho HS; quản lý hoạt động GD phòng, chống XHTD cho HS. Những nghiên cứu về xâm hại tình dục trẻ em Xâm hại tình dục TE được các tổ chức quốc tế uy tín trên thế giới như Liên hợp quốc, Tổ chức Y tế Thế giới, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF),.

và các nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu từ khá sớm, trong đó, có thể kể đến: Từ năm 1999, trong Báo cáo Tham vấn về phòng chống xâm hại trẻ em (1999) [86], WHO đã đề cập đến XHTD TE như sau: “XHTD TE là việc lôi kéo TE tham gia vào hoạt động tình dục mà trẻ đó không hiểu một cách đầy đủ, không có khả năng quyết định ưng thuận một cách có hiểu biết, là hành động diễn ra giữa một TE với một người trưởng thành hoặc với một TE khác nhằm thỏa mãn nhu cầu của người đó”. Trong tài liệu tập huấn Tổ chức an toàn với trẻ em (2006) [72] cho rằng: “bất cứ hành động nào liên quan đến bổn phận hoặc sự không làm tròn trách nhiệm khiến trẻ bị mất quyền tự do, bị tổn hại về thể chất hoặc tinh thần, bị XHTD, hành động trái với pháp luật, đạo đức mà không được sự đồng ý của trẻ” thì coi đó là hành động XH. Tác giả Stairway Foundation trong Tổ chức Cứu trợ trẻ em Anh, Văn phòng khu vực Đông Nam Châu Á (Vùng dự án) (2006) [72] cũng cho rằng: XHTD không chỉ là những hành động sờ mó cá nhân mà còn đề cập đến cả những mối quan hệ, hành vi phạm tội bắt đầu từ xa hơn những đụng chạm đơn giản, kể cả bắt đầu từ ý nghĩ trong đầu của những kẻ XH. 13 Nghiên cứu của David Finkelhor, D.

(2009) [87], khẳng định rằng XHTD có thể xảy ra đối với tất cả các em; ở mọi độ tuổi, và ở bất cứ nơi nào từ gia đình, trường học, bệnh viện, công viên, nhà hàng, siêu thị, nhà thờ… cho đến trên mạng internet. Bất cứ việc gì liên quan đến tình dục mà có TE tham gia ở các mức độ khác nhau, đều được xem là XHTD TE. Trường Quốc tế Renaissance [13], trong cuốn Sổ tay và chính sách bảo vệ trẻ em đã chỉ rõ: XHTD liên quan đến việc ép buộc hoặc lôi kéo trẻ tham gia vào các hoạt động tình dục, dù bất kể trẻ có nhận thức về điều đang diễn ra hay không. Theo đó, XHTD có thể là những tiếp xúc cơ thể trực tiếp hoặc các hành vi không trực tiếp như cho trẻ xem hoặc tham gia quay phim, chụp ảnh với đề tài liên quan đến tình dục; xem cảnh quan hệ tình dục; khuyến khích trẻ tham gia các hành vi tình dục một cách không thích hợp hoặc dụ dỗ trẻ để chuẩn bị cho việc bị XH (bao gồm cả thông qua Internet).

Trong một nghiên cứu của tác giả Allan John Kemboi (2013) [91] về Mối quan hệ giữa bị xâm hại và thành tích học tập của HS tiểu học đã chỉ ra XHTD TE vẫn hoành hành trong trường học, trong gia đình và xã hội. Nó có ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả học tập của HS. Mặc dù chính phủ, cá nhân và tổ chức phi Chính phủ đã có nhiều nỗ lực nhưng XHTE vẫn có chiều hướng gia tăng; ảnh hưởng đến phát triển và dẫn đến thành tích học tập kém, có thể dẫn đến bỏ học và cuối cùng ảnh hưởng đến trình độ biết chữ của đất nước, làm chậm tăng trưởng kinh tế. Theo tài liệu của Australian Aid & World Vision (2014) [74] về Phòng ngừa xâm hại tình dục trẻ em (Hướng dẫn thảo luận với CB cộng đồng) đã chỉ ra “XHTD là khi một người nào đó lôi kéo một trẻ tham gia vào hoạt động tình dục, bằng cách sử dụng quyền lực để ép buộc trẻ hoặc lợi dụng lòng tin của trẻ.

XHTD TE bao gồm tất cả những hành vi tình dục không mong muốn, các hành vi động chạm hay thậm chí không động chạm. XHTD TE bao gồm: làm phim, ảnh TE có tính chất XHTD; ép buộc trẻ xem, ép buộc TE quan hệ tình dục hoặc tham gia vào những hành vi tình dục”. Trong Báo cáo Child sexual abuse - recommended reforms (Xâm hại tình dục trẻ em - Khuyến nghị hoàn thiện pháp luật) của UNICEF Vietnam [99] cho rằng XH và bóc lột tình dục TE là những vấn đề ngày càng đáng lo ngại ở Việt 14 Nam. Báo cáo cũng đã phân tích và làm rõ định nghĩa của “quan hệ tình dục” và “các hoạt động tình dục khác”; các hình thức XHTD, tiếp xúc và không tiếp xúc đối với TE; xử phạt những người sử dụng vị trí đáng tin cậy hoặc quyền hạn của họ để LDTD trẻ vị thành niên; việc sử dụng TE cho mục đích khiêu dâm; dụ dỗ TE và trẻ vị thành niên tham gia hoạt động tình dục.

Bên cạnh các công trình nghiên cứu khoa học thì mỗi quốc gia trên thế giới cũng có những quan điểm khác nhau về XHTD TE, cụ thể: Luật bảo vệ và hỗ trợ TE bị bạo hành của Mỹ [84] đưa ra quan điểm XHTD TE là hành vi: “Thuyết phục, lôi kéo hoặc sử dụng áp lực để bắt TE tham gia vào hoặc hỗ trợ người khác tham gia thực hiện hành vi tình dục hoặc hành vi gợi tình…”; tại Úc các hành vi XHTD TE được liệt kê: “những người quen biết hoặc không quen biết với trẻ sử dụng lôi kéo hoặc bạo lực để bắt trẻ thực hiện hành vi tình dục thông qua nhiều hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp” [85], [42]. Trong thời gian qua vấn đề XHTD TE tại Việt Nam cũng đã thu hút sự chú ý quan tâm, nghiên cứu của nhiều tác giả trong nước. Trong cuốn Tội phạm và vấn đề chống tội phạm Lứa tuổi vị thành niên của nhóm tác giả Lê Văn Cương và cộng sự (1999) [18] đã chỉ ra thực trạng “kẻ phạm tội hiếp dâm TE thuộc đủ các tầng lớp xã hội, với những nhóm tuổi khác nhau, hầu hết chưa xây dựng gia đình (66%), mù chữ hoặc học vấn thấp (70%)”. Tác giả Nguyễn Lê Hoài Anh (2015) [2] trong nghiên cứu Nguy cơ xâm hại tình dục đối với trẻ em qua mạng internet cho thấy: Một số kẻ XHTD TE khác lại lựa chọn chiêu bài “mưa dầm thấm lâu”, đó là sau khi đã nhắm được đối tượng của mình, chúng không tiếc bỏ ra hàng giờ đồng hồ mỗi ngày để "tâm sự" và chiếm được lòng tin của “những con nai vàng ngơ ngác".

Sau đó, chúng dụ dỗ các em đến địa điểm hẹn đã sắp đặt trước để thực hiện hành vi đồi bại của mình và đe dọa các em không được tiết lộ, nếu không chúng sẽ đưa thông tin lên mạng cho bạn bè của trẻ biết. Thậm chí trẻ muốn tìm manh mối của kẻ xâm hại mình cũng rất khó khăn bởi lẽ những thông tin trên mạng rất khó kiểm chứng. Tác giả cũng cho rằng TE và thanh thiếu niên là đối tượng ham hiểu biết nhưng chưa đủ sức để kháng cự với những tác động và lôi kéo từ bên ngoài. Đặc biệt, ở giai đoạn tuổi dậy thì là quãng thời gian trẻ thay đổi và lớn lên nhanh chóng, bắt đầu muốn độc lập và cũng là lúc 15 chúng tò mò về giới tính.

Những kẻ XHTD sẽ đánh vào sự tò mò và dễ xiêu lòng của các em, dùng mọi cách dụ dỗ, trước tiên có thể đội lốt như người tử tế, tốt bụng, thậm chí còn giúp làm bài tập về nhà. Chúng ma mãnh và tìm cách tạo niềm tin nơi những trẻ chúng định xâm hại. Các em có thể không nhận biết đâu là sự dụ dỗ, đâu là tình thương đích thực. Nguy cơ này đặc biệt dễ xảy ra nơi những trẻ ít quý trọng bản thân, ít có sự quan tâm, chăm sóc của gia đình.

Trong Luật trẻ em 2016 [58], chỉ rõ: xâm hại tình dục, bạo lực, lạm dụng, bóc lột TE là hành vi bị nghiêm cấm. Ấn phẩm mới của UNICEF, nghiên cứu về Bóc lột tình dục ở trẻ em trai [14] phát hiện, cân nhắc đạo đức và thách thức về phương pháp luận ghi lại những gì đã biết về tầm quan trọng, các nhân tố rủi ro và hậu quả của bóc lột tình dục TE trai, đồng thời cung cấp phân tích về hậu quả sâu xa có thể xảy ra từ đại dịch COVID-19 [45]. Trong sổ tay Chính sách bảo vệ trẻ em (2019-2020) của hệ thống trường Quốc tế Canada [13] đề cập đến XHTD có các đặc điểm rất khác biệt cần được quan tâm chú ý, thường có kế hoạch dẫn đến hậu quả nghiêm trọng và khó phát hiện. Việc lên kế hoạch, còn gọi là “âm mưu” dụ dỗ khiến cho nạn nhân chấp nhận việc bị trách cứ, tự chịu trách nhiệm, mặc cảm tội lỗi và cảm thấy xấu hổ về các hành vi tình dục của kẻ phạm tội gây ra.

XHTD thường diễn ra bí mật hơn các loại xâm hại khác. Nhiều nạn nhân, qua quá trình bị dụ dỗ, được dạy tình dục là một hình thức thể hiện của tình yêu, vì vậy trẻ thường có xu hướng yêu mến kẻ phạm tội và tự cho rằng các em là những đứa trẻ hạnh phúc, không hề thể hiện bất kỳ dấu hiệu tiêu cực vì nhận thức “mình được yêu” của trẻ. Tài liệu cũng đưa ra những dấu hiệu nhận biết trẻ bị XHTD: có hiểu biết về tình dục, hành vi hoặc ngôn ngữ không phù hợp với lứa tuổi; mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục; có vết thương ở miệng, bộ phận sinh dục; bỏ nhà đi mà không có lý do cụ thể; không muốn ở một mình với một người nào đó; mang thai,. Như vậy, XHTD trẻ em đã được các nhà khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu, đề cập đến với những nét cơ bản về khái niệm, đó là những hành vi tình dục không mong muốn ở các mức độ khác nhau, đáng lên án, có thể xẩy ra đối với tất cả các em; ở mọi độ tuổi, bất cứ nơi nào, gây ảnh hưởng nặng nề, tổn hại về thể chất, tinh thần cho trẻ.