Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của một số hiệu trưởng trường THCS Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường THCS 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG `TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu HĐDH là hoạt động đặc trưng căn bản nhất của nhà trường. Trong nhà trường, hiệu trưởng là người đại diện cho quyền lực nhà nước điều hành và chịu trách nhiệm về mọi hoạt động mà trọng tâm là hoạt động giáo dục - dạy học. Công tác quản lý trường học của Hiệu trưởng chủ yếu là quản lý HĐDH với mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục của nhà trường.
Chính vì giáo dục có tầm quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc như vậy nên từ xa xưa đến nay luôn dành được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học để thúc đẩy sự phát triển của giáo dục. Ở nước ta, Đảng và Nhà nước đã đề cao vai trò giáo dục đối với sự phát triển của đất nước. Giáo dục được xác định là quốc sách hàng đầu, toàn xã hội phải chăm lo cho sự nghiệp giáo dục. Để nâng cao chất lượng, phát triển sự nghiệp giáo dục một trong những yếu tố quan trọng có tính chất định hướng là vấn đề quản lý nâng cao chất lượng dạy học.
Điều này, được Đảng ta tiếp tục khẳng định tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI: "Đổi mới mạnh mẽ nội dung, chương trình, phương pháp dạy và học ở các cấp học, bậc học” [22, 133] Những năm gần đây vấn đề QLGD được đặc biệt quan tâm với sự xuất hiện của những công trình nghiên cứu khoa học,những bài viết trên báo,tạp chí,tài liệu được dịch từ nước ngoài,nhiều tài liệu được xuất bản của những nhà nghiên cứu về công tác giáo dục của một số tác giả Tác giả Trần Ngọc Giao trong cuốn”Quản lý trường phổ thông” cũng đã bàn về khoa học QL và QLGD. Vì thế, việc nghiên cứu về lý luận dạy học và quản lý HĐDH phục vụ mục đích nâng cao chất lượng dạy học là một vấn đề dành được sự quan tâm chú ý của nhiều nhà nghiên cứu giáo dục. Nhiều đề tài nghiên cứu đã ra đời, đóng góp vào kho tàng tri thức về khoa học quản lý giáo dục. Tác giả Nguyễn Thị Kim Oanh 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với đề tài "Biện pháp quản lý HĐDH của hiệu trưởng các trường THCS thị xã Phú Thọ, tỉnh Phú Thọ”( 2007),Lã Thanh Hà Thu với đề tài: "Biện pháp quản lý HĐDH của hiệu trưởng các trường THCS công lập quận Nam Từ Liêm thành phố Hà Nội” (2015);.
Luận văn của các tác giả trên đã nêu lên các biện pháp quản lý HĐDH của Hiệu trưởng trường THCS. Đó là những công trình có giá trị về lý luận và thực tiễn, phù hợp với công việc của các tác giả trong thực hiện chức trách Hiệu trưởng trường THCS, đồng thời cũng giúp cho các CBQL nhà trường nói chung và các Hiệu trưởng trường THCS khác tham khảo để vận dụng trong công tác quản lý của mình. Những khái niệm liên quan đến đề tài nghiên cứu 1. Quản lý Quản lý hình thành và phát triển cùng với sự xuất hiện, phát triển của xã hội loài người.
Quản lý là một phạm trù tồn tại khách quan, được ra đời một cách tất yếu do nhu cầu của mọi chế độ xã hội, mọi tổ chức, mọi quốc gia, mọi thời đại. Lao động quản lý là một lĩnh vực lao động trí tuệ và thực tiễn phức tạp nhất của con người, nhằm điều khiển lao động thúc đẩy xã hội phát triển trên tất cả các bình diện. Khoa học quản lý cũng như nhiều khoa học xã hội -nhân văn khác gắn với tiến trình phát triển của xã hội loài người, nó luôn mang tính lịch sử, tính giai cấp, tính dân tộc, tính thời đại. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo:”Quản lý là quá trình gây tác động của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt được mục đích tổ chức”.
[14] Tác giả Nguyễn Đức Trí cho rằng: "Quản lý là một quá trình tác động có định hướng (có chủ định), có tổ chức, có lựa chọn trong số các tác động có thể có dựa trên các thông tin về tình trạng và môi trường, nhằm giữ cho sự vận hành của đối tượng ổn định và làm cho nó phát triển tới mục tiêu đã định". [16] Tác giả Nguyễn Phúc Châu lại cho rằng: “Quản lý là sự tác động liên tục, có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý (người quản lý) lên khách thể quản lý 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (những người bị quản lý) bằng việc sử dụng các phương tiện quản lý nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt tới mục tiêu quản lý” [17, 20] Tuy có nhiều cách diễn đạt khái niệm về quản lý khác nhau nhưng tôi nhận thấy các tác giả đều có một điểm chung thống nhất: Quản lý là một quá trình tác động có định hướng,phù hợp quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý,nhằm khai thác và tận dụng hiệu quả những tiềm năng và cơ hội của đối tượng QL,để đạt được mục tiêu QL trong một môi trường luôn biến động. Quản lý giáo dục Trong thời đại ngày nay giáo dục đã trở thành nhân tố quyết định, động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội, vì chỉ có giáo dục mới đào tạo được nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự phát triển xã hội. Giáo dục đã trở thành mục tiêu phát triển hàng đầu của tất cả các quốc gia trên thế giới.
Giáo dục có vị trí quan trọng như vậy nên quản lý giáo dục cũng có nhiều quan niệm khác nhau phụ thuộc vào cách tiếp cận khác nhau. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo: "Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng quát là hoạt động điều hành phối hợp của các lực lượng xã hội, nhằm thúc đẩy công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu của xã hội” [3, 31] Tác giả Trần Kiểm lại quan niệm: " Quản lý giáo dục thực chất là những tác động của công tác quản lý vào quá trình giáo dục (được tiến hành bởi giáo viên và học sinh với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường"[5, 26]. Mặc dù có nhiều quan niệm khác nhau về quản lý giáo dục nhưng đều thống nhất cách hiểu đó là quá trình tác động có định hướng của người quản lý giáo dục trong việc vận dụng những nguyên lý, phương pháp chung nhất của khoa học quản lý vào lĩnh vực giáo dục, nhằm đạt mục tiêu mà giáo dục đã đề ra. Quản lý nhà trường Có thể xem quản lý trường học vừa có bản chất xã hội, vừa có bản chất sư phạm.
Khi thực hiện quản lý trường học của mình, các nhà quản lý phải kết hợp 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hài hoà các khoa học: Giáo dục học, Xã hội học, Tâm lý học, Điều khiển học, Khoa học quản lý v. Hoạt động dạy và học là hoạt động cơ bản nhất, chủ yếu nhất trong các nhà trường, vì vậy quản lý trường học thực chất là quản lý hoạt động của giáo viên và học sinh, từ đó có thể hiểu quản lý trường học là một hệ thống những tác động sư phạm hợp lý có hướng đích của chủ thể quản lý đến tập thể giáo viên học sinh, các lực lượng xã hội trong và ngoài trường, nhằm huy động và phối hợp sức lực, trí tuệ của họ và mọi mặt hoạt động của nhà trường vào việc hoàn thành có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo dục. Quản lý nhà trường có thể mô tả theo sơ đồ sau: Chủ thể quản lý Tập thể sư phạm Các lực lượng XH trong và ngoài trường Học sinh Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các thành tố trong quản lý nhà trƣờng Tác giả Phạm Minh Hạc cho rằng: "Quản lý nhà trường là thực hiện đường lối giáo dục của Đảng, trong phạm vi trách nhiệm của mình, đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh". Nhìn nhận một cách chung nhất thì quản lý nhà trường phổ thông thực chất là tác động có định hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực, nhằm đẩy mạnh hoạt động của nhà trường theo nguyên lý giáo dục và tiến tới mục tiêu giáo dục mà trọng tâm của nó là đưa HĐDH tiến lên trạng thái mới về chất.
Hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở Theo Điều lệ Trường trung học thì trường trung học có nhiều hoạt động trong đó trọng tâm là hoạt động dạy học. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hoạt động dạy học Theo thuyết hoạt động, dạy học gồm hai hoạt động: hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò. Mỗi hoạt động có mục đích, chức năng, nội dung và phương pháp riêng nhưng chúng có gắn bó mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau, bổ sung cho nhau do hai chủ thể thực hiện đó là thầy và trò nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học, những kỹ năng và kỹ xảo, hoạt động nhận thức và thực tiễn, để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng các phẩm chất nhân cách cho học sinh.
Hoạt động dạy của giáo viên Đó là hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của HS, giúp HS tìm tòi khám phá tri thức, qua đó thực hiện có hiệu quả chức năng học của bản thân. Hoạt động lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của người GV đối với hoạt động nhận thức - học tập của HS thể hiện như sau: - Đề ra mục đích, yêu cầu nhận thức - học tập. - Xây dựng kế hoạch hoạt động của mình và dự tính hoạt động tương ứng của người học. - Tổ chức thực hiện hoạt động dạy của mình với hoạt động nhận thức, học tập tương ứng của người học.
- Kích thích tính tự giác, tính tích cực, chủ động, độc lập, sáng tạo của người học bằng cách tạo nên nhu cầu, động cơ, hứng thú, khêu gợi tính tò mò, ham hiểu biết của người học làm cho họ ý thức rõ trách nhiệm, nghĩa vụ học tập của mình.