CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE QUAN LÝ HOẠT ĐỘNG DAY HỌC MÔN DAO ĐỨC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1.1 Thế giới Trong lich sử phát triên của khoa học giáo dục nói chung và lịch sử phát triển hoạt động dạy học nói riêng, vấn đề dạy học vả quản lý hoạt động dạy học đã được các nhà giáo dục, nhà quản lý giáo dục nghiên cứu từ nhiều khía cạnh -Bàn về hoạt động dạy học, từ xưa đến nay, các nhả giáo dục đã có nhiều nghiên cứu góp phan hoàn thiện quá trình day học và giáo dục có thé kẻ đến như Socrate (469-399) là người thực hiện và đề xuất phương pháp dạy học là bằng cách hỏi ~ đáp giữa hai người mà giúp cho người khác đi đến chân lý, tự rút ra chân lý. Người thầy thông qua các câu hỏi đưa người học vào tình huống có van dé, qua đó, giúp người học có được tri thức mới [34]. Quan niệm của Platon (427-348) “Giáo dục con người là một quá trình dài, có hệ thống và phải được tiến hành từ tuổi tho” đã khẳng định tầm quan trọng của việc xây dựng và hình thành nhân cách con người ở những giai đoạn đầu ngồi trên ghế nhà trường [12], [34].
Vé lý luận dạy học và giáo dục, Không tử (551-479) đánh giá rat cao vai trò của giáo dục, đặc biệt coi trọng việc giáo dục đạo đức trong nhân cách con người. Đó là việc giáo duc lòng nhân ái và biết sống có trên có dưới, trung thực, thủy chung, có kỷ cương từ gia đình đến xã hội. Petxtalodi (1746-1827) - một trong ba nhà giáo dục tiêu biéu của the kỷ 19 - cho rằng nhiệm vụ trung tâm của giáo dục đạo đức cho trẻ em dựa trên cơ sở chung nhất là tình yêu về con người. Tình yêu ay bat nguon từ gia đình trước hết là đối với cha mẹ, anh chị em rồi đến bạn bẻ và mọi người trong xã hội.
Tình thương yêu con người của trẻ em sớm hình thành trong gia đình sẽ tiếp tục được củng có và phát triển ở trường học. Đồng thời, ông cũng cho rằng nhiệm vụ quan trọng của dạy học là qua việc dạy học mà rèn luyện kỹ năng tư duy và phát triển kỹ năng thực hành cho trẻ [34]. -Ban về quản ly nhà trường nói chung và cụ thé là quan lý hoạt động day học, đã cỏ những quan điểm của các nha quản lý giáo dục, nhà giáo dục, nhà nghiên cửu như Anton Semionnovic Makarenko (1888-1939) với kinh nghiệm lãnh đạo Trại Goorki — trường giáo dục lại những trẻ vị thành niên phạm pháp và Công xã Pheelix Giecginxki - một kiểu trường cải tạo vừa học vừa lao động ở Liên Xô cũ, ông đã xây dựng hệ thống lý luận giáo dục cho đối tượng trên. Những kinh nghiệm giáo dục và quản lý giáo dục của ông đã được đúc kết trong những tác phẩm sư phạm bất hủ mang đậm tính văn học như “Bài ca sư phạm", “Những ngọn cờ trên đình tháp”, “Quyền sách của những người làm cha mẹ”.
Ông đã dé cao nguyên tắc “gido dục trong tập thé và bằng tập the” [34]. Các nhà quan ly giáo dục Xô Viết cho rằng “Kết quả toàn bộ hoạt động của nhả trường phụ thuộc rất nhiều vào công việc tổ chức đúng đắn hợp lý công tác hoạt động dạy học” [34].2 Việt Nam Ban về hoạt động dạy học, các nha giáo dục, các nha nghiên cứu nước ta có những quan niệm toan diện và sâu sắc Chu Văn An - người thầy mẫu mực — bên cạnh việc trau đồi kiến thức còn đặc biệt quan tâm đến việc rèn luyện đạo đức cho học trò. Ông nổi tiếng là một người thầy có học vấn sâu rộng và là một tắm gương đạo đức mẫu mực ma mọi học trò đều né phục [37]. Nguyễn Trãi (1380-1442) — Nhà giáo dục lớn của dân tộc - những tác phẩm về giáo dục của ông chưa được hệ thống một cách day đủ, tuy nhiên những quan niệm của ông về giáo dục đến nay vẫn còn giá trị.
Ông cho rằng giáo dục là công cụ đào tạo những hiền tải cho đất nước, là công cụ giữ gìn và phát triển thé đạo, nhân tâm. Và day học là một hoạt động khó khăn, gian khỗ mà cả người dạy lẫn người học phải tiến hành một cách nghiêm túc, thường xuyên, cần cù và khiêm tốn [37]. Tác giả Pham Trung Thành trong dé tài nghiên cứu gần đây về thực trạng quản lý hoạt động học tập của học viên trường Trung cấp kỹ thuật hải quân đã chỉ ra đặc điểm hoạt động học tập là sự chiếm lĩnh kinh nghiệm của nhân loại dưới ảnh hưởng của hoạt động dạy của giáo viên. Bên cạnh đó, tác giả đã nêu lên chức năng của hoạt động học là lĩnh hội và tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học tập dưới sự hướng dan của giáo viên.
Ban về quản lý nhà trường nói chung và cụ thé là quản lý hoạt động dạy học, đã có những quan điểm của các nhà quản lý giáo dục, nhà giáo dục, nhà nghiên cứu như Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng “Day học và giáo dục trong sự thống nhất là hoạt động trung tâm của nhà trường, vẻ thực chất, quản lý trường học lả quản lý quá trình day học” [30]. Tác giả Nguyễn Văn Lê đề cập đến việc tổ chức tốt các hoạt động giảng dạy trong nhà trường bao gồm: tạo điều kiện thuận lợi cho GV trong việc chuẩn bị giờ lên lớp; phân công giảng day một cách khoa học [19]. Đối với khoa học quản lý giáo duc, quản ly nha trường có nhiều tác giả quan tâm, vận dụng những thành tựu về lý luận khoa học quản lý nói chung và đã dua ra nhiều van dé lý luận về quan lý giáo dục tiêu biểu là các tác giả: Nguyễn Ngọc Bảo, Đặng Quốc Bảo, Đặng Vũ Hoạt, Trần Kiểm, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Lân, Nguyễn Ngọc Quang, Nguyễn Cảnh Toản. Bên cạnh đó, không thê không kẻ đến các công trình nghiên cứu gần đây về quản lý hoạt động dạy học dưới dạng khóa luận, luận văn, luận án của các tác giả Lê Quang Dũng, Nguyễn Anh Tuấn, Nguyễn Hồng Bảo, Bùi Quang Dự, Nguyễn Thị Ngọc Ngân.
Các công trình nghiên cứu này phần nào đã giải quyết được những van dé lý luận cơ bản vẻ khoa học quản lý và nêu lên thực tiễn quản lý tại một số địa phương cụ thé ở Lam Đồng, Bến Tre, Can Thơ, thành pho Ho Chí Minh, Ca Mau. Tác giả Bùi Quang Dy trong nghiên cứu về thực trạng quản lý hoạt động day học ở các trường tiểu học quận Thét Nét, thanh phố Cần Thơ cho thay các trường cơ bản đã thực hiện day đủ các nội dung quản lý giảng dạy chú trọng đến quản lý mục tiêu, chương trình. Tuy nhiên, các biện pháp quản lý còn rời rạc, thiếu tỉnh đồng bộ, hệ thông và chưa có tính khoa học cao [8]. Tác giả Lê Quang Dũng nghiên cứu về thực trạng quản lý giảng dạy ở các trường tiêu học thị xã Bến Tre đã chỉ ra những mặt tích cực, hiệu quả 10 trong công tac quản lý giảng day nơi đây.
Bên cạnh đó, các trường vẫn chưa có biện pháp quản lý tết việc thực hiện đổi mới PPDH của GV theo hướng phát triển khả năng tự học, tăng cường kỹ năng thực hành của HS [6]. Trong đề tải nghiên cứu về thực trạng quản lý hoạt động giảng dạy ở Xuyên Mộc - Vũng Tàu, tác giả Võ Thanh Minh đã cho thấy bên cạnh việc vận dụng tương đối khá tốt và linh hoạt các biện pháp quản lý trong tình hình cu thé nhà trường thi việc quan ly vẫn còn mang tinh hành chính, chưa thật sự đi sâu vào chuyên môn, nghiệp vụ [24]. Như vậy, van dé về dạy học, quản lý hoạt động dạy học nói riêng và quản lý nhà trường nói chung đã được nhiều nhà giáo dục, nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu ở nhiều khách thé, nhiều nhân tố khác nhau. Kết quả nghiên cứu từ những công trình, dé tài này đã cung cap cho chúng tôi nhiều thông tin bỏ ích, giúp chúng tôi triển khai để tài của mình.
Lý luận về hoạt động day học môn đạo đức ở trường tiểu học 1. Vị trí, vai trò môn đạo đức ở trường tiêu học Việc giáo dục đạo đức cho HS tiểu học được thực hiện theo hai con đường cơ bản là qua quá trình dạy học các môn học khác nhau và qua việc tô chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp. Tuy nhiên, việc giáo dục đạo đức cho HS tiểu học qua hai con đường này chưa thật sự có tính hệ thống nên chưa đem lại hiệu quả. Vì vậy, cần giáo dục đạo đức cho HS tiểu học một cách hệ thống thông qua một môn học cụ thé, đó là môn đạo đức Môn đạo đức có vị trí đặc biệt quan trọng.
Bởi lẽ, môn đạo đức thực hiện đồng thời cả ba nhiệm vụ giáo dục đạo đức là hình thành cho HS ý thức về những chuan mực hành vi đạo đức từ đó, định hướng cho các em những giá trị đạo đức phù hợp với những chuẩn mực được quy định trong chương 11 trình môn đạo đức; giáo dục cho học sinh những xúc cảm, thái độ, tình cảm đạo đức đúng dan liên quan đến các chuẩn mực hành vi quy định; và hình thành cho các em những kỹ năng, hành vi phù hợp với các chuan mực, trên cơ sở đó, rèn luyện thói quen đạo đức tích cực. Nội dung môn đạo đức bao gồm hệ thong các chuân mực hành vi đạo đức tương ứng với các tình huong thường gặp của HS trong cuộc sống của mình. Môn đạo đức có khả năng hình thành cho các em những hành vi đạo đức một cách thường xuyên, có hệ thống Đối với việc tô chức hoạt động ngoài giờ lên lớp ở trường tiêu học, môn đạo đức cỏ tác dụng định hướng, làm cơ sở cho những hoạt động giáo dục khác nhau. Đồng thời, trong mối quan hệ với các môn học khác, môn đạo đức có tác dụng bảo đảm tính trọn vẹn, tỉnh hệ thông, tính liên tục của quá trình giáo dục HS, góp phan thực hiện mục tiêu chung giáo dục tiểu học vẻ hình thành nhân cách cho các em 1.
Mục tiêu môn đạo đức ở trường tiểu học Mục tiêu dạy học môn đạo đức được quy định trong chương trình giáo dục phỏ thông môn giáo dục công dân của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành ngày 05 tháng 5 năm 2006.