Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ HỌC SINH TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về đánh giá học sinh tiểu học Đánh giá luôn là một khâu quan trọng không thể thiếu của quá trình giáo dục. Việc kiểm tra, đánh giá đã góp phần phát huy tính tích cực, chủ động, gây hứng thú cho học sinh trong quá trình học tập, việc kiểm tra, đánh giá giúp học sinh củng cố, hoàn thiện tri thức cho học sinh.
Có nhiều tác giả trên thế giới nghiên cứu sâu về vấn đề đánh giá học sinh cụ thể là: Nghiên cứu lý thuyết chung về kiểm tra - đánh giá trong lớp học như công trình của D. Những tài liệu viết về lĩnh vực này được biết đến như: cuốn “Measuring Educational Achievement” (Đo lường thành tích giáo dục) của Robert L. Ebel mô tả rất chi tiết phương pháp đo lường đánh giá học sinh ở các trường phổ thông ở Mỹ. (dẫn theo [18]) Trong cuốn “A learning integrated assessment system, Educational Research Review, 2006 ” của Birenbaum và các cộng sự khẳng định kết quả đánh giá phải phản ánh được ba yếu tố: kiến thức, kĩ năng và thái độ; công cụ đánh giá phải kết hợp giữa các bài kiểm tra với các công cụ khác như đánh giá hồ sơ, phỏng vấn ý kiến bên thứ ba (thầy cô giáo, người quản lí, cán bộ tư vấn học đường.) sẽ làm độ tin cậy của kết quả đánh giá cao.
Gronlund đưa ra những nguyên tắc và quy trình đánh giá cần thiết cho việc dạy học hiệu quả.Macintosh lại trình bày rất chi tiết những lý luận cơ 7 bản của đánh giá trong lớp học, cách lập kế hoạch đánh giá, cách đánh giá, cho điểm, và cả cách thức đánh giá bằng nhận xét của giáo viên đối với học sinh. Đây là cuốn sách gợi mở rất nhiều cho nhà quản lý trong công tác quản lý hoạt động đánh giá học sinh trong nhà trường.Patricia Cross đã hướng dẫn rất cụ thể cho giáo viên biết cần sử dụng các phương pháp cụ thể nào trong đánh giá trên lớp học và việc ra các quyết định khi sử dụng các kết quả đánh giá trong cuốn “Classroom Assessment - Techiniques”. (dẫn theo [21]) Rick Stiggins (và các đồng nghiệp) đã nghiên cứu về đánh giá trên lớp học với các phương pháp, kỹ thuật cụ thể và đã cho xuất bản 3 cuốn sách nghiên cứu về lĩnh vực này là: “Student- Centered Classrom Assessment” (1994), “Classroom Assessment for Student Learning” 2004 và cuốn “Student - Involved Assessment for Learning”. (2008) (dẫn theo [21]) Ngoài ra với cuốn tài liệu thể hiện xu hướng đánh giá hiện đại đang thịnh hành của Anthony J.Nitko, Đại học Arizôna (Mỹ) mang tên “Educational Assessment of Students” (Đánh giá học sinh) một lần nữa đã đề cập đến rất nhiều nội dung của đánh giá học sinh, bao gồm: Phát triển các kế hoạch giảng dạy kết hợp với đánh giá; các đánh giá về mục tiêu, hiệu quả đánh giá học sinh; vai trò của kiểm tra đánh giá đối với việc phát triển tri thức, năng lực, ý thức tự giác, tích cực của học sinh trong quá trình học tập.
Không chỉ vậy, cuốn sách còn cho rằng: Đánh giá học sinh còn là trách nhiệm to lớn của người Hiệu trưởng trong nhà trường, hiệu quả của công tác đánh giá có tốt hay không là do năng lực quản lý của người Hiệu trưởng nhà trường. Như vậy, tác phẩm này đã nêu lên vai trò, tầm quan trọng của công tác quản lý trong đánh giá học sinh nói chung. (dẫn theo [18]) Cùng với sự phát triển chung của thế giới, vấn đề kiểm tra, đánh giá ở Việt Nam cũng được hình thành từ rất lâu. Trong thời kỳ miền bắc xây dựng Chủ nghĩa xã hội (từ năm 1954 đến năm 1975), giáo dục nước ta được cải cách theo 8 mô hình giáo dục của Liên Xô (cũ), việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh được triển khai tích cực qua việc kiểm tra, đánh giá thường xuyên, hàng ngày, kiểm tra học kỳ,.
Ở giai đoạn này các công trình nghiên cứu về kiểm tra đánh giá học sinh chưa chuyên sâu, chưa có nhiều. Qua tìm hiểu tôi thấy, các nhà nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam đã nghiên cứu và chỉ ra những lí luận chung, những vấn đề cụ thể về đánh giá học sinh trong nhà trường. Các nghiên cứu về quản lý đánh giá học sinh tiểu học Jody Zall Kusek (2005) nghiên cứu về quản lý đánh giá kết quả học tập và đưa ra 10 bước tiến tới hệ thống giám sát và đánh giá dựa trên kết quả. Đánh giá kết quả học tập của học sinh được các tác giả nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau nhưng tất cả đều nhấn mạnh ý nghĩa và tầm quan trọng của kiểm tra, đánh giá kết quả học tập và vai trò của nhà quản lý trong hoạt động đánh giá.
Tác giả cho rằng đánh giá có tác dụng tạo động lực cho việc dạy và học phát triển vì vậy hoạt động quản lý phải hỗ trợ để đánh giá thực hiện được chức năng tạo động lực. Ông cho rằng đánh giá năng lực đòi hỏi nhà trường phải chỉ đạo thực hiện tốt nội dung đánh giá phải tích hợp kiến thức nội môn, liên môn, sáng tạo, liên hệ thực tiễn. Trong các cuốn tài liệu này đã chỉ cho người đọc thấy các nghiệp vụ quản lý cần thực hiện để quản lý hoạt động đánh giá học sinh như thế nào cho hiệu quả, làm thế nào để đánh giá học sinh trong bối cảnh đổi mới giáo dục trên phạm vi toàn cầu. Nguyễn Đức Chính - Đinh Thị Kim Thoa (2005), Nghiên cứu về quản lý đánh giá theo tiếp cận chuẩn đánh giá, chỉ rõ vai trò của việc xác định mục tiêu trong đánh giá kết quả dạy học đề ra biện pháp quản lý trong chỉ đạo thực hiện những yêu cầu về nội dung đánh giá đòi hỏi tích hợp kiến thức đồng môn, liên môn, sáng tạo, liên hệ thực tiễn [9].
Nguyễn Đức Chính (2008), Nghiên cứu về quản lý đánh giá theo tiếp cận thiết kế thang đo trong đánh giá kết quả học tập của học sinh, tác giả phân tích tầm quan trọng của đánh giá và quy trình đánh giá, cách thức và hình thức, công cụ đo kết quả và vai trò của quản lý trong hoạt động thiết kế công cụ và thang đo [10]. Đặng Thị Thùy Ngân (2016), “Biện pháp quản lý hoạt động đánh giá học sinh tiểu học trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng trong bối cảnh hiện nay”, Đại học Đà Nẵng Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động đánh giá học sinh tiểu học trên địa bàn quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng 10 đáp ứng yêu cầu về đổi mới c ăn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong giai đoạn hiện nay. Dương Thị Duy Lương (2018) với “Quản lí đánh giá học sinh tiểu học ở huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ theo Thông tư 22/2016/TT-BGD&ĐT”, Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và khảo sát thực trạng, luận văn đề xuất các biện pháp quản lí đánh giá học sinh theo Thông tư 22/2016/TT-BGD&ĐT về đánh giá học sinh TH nhằm nâng cao chất lượng hoạt động quản lí, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh TH. Qua tổng quan nhận thấy đã có nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến đánh giá học sinh tiểu học và quản lý đánh giá học sinh tiểu học.
Tuy nhiên bên cạnh đó các công trình nghiên cứu quản lý hoạt động đánh giá học sinh tiểu học đáp ứng yêu cầu Chương trình giáo dục phổ thông 2018 chưa nhiều. Đặc biệt tại huyện Quảng Hòa tỉnh Cao Bằng chưa có nghiên cứu nào thực hiện vấn đề này. Do vậy việc tiếp tục nghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động đánh giá học sinh tiểu học đáp ứng yêu cầu Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và thực trạng quản lý hoạt động đánh giá học sinh tiểu học huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng đáp ứng yêu cầu Chương trình giáo dục phổ thông 2018 nhằm lấp đầy khoảng trống nghiên cứu. Một số khái niệm cơ bản 1.
Quản lý Khái niệm quản lý được các nhà khoa học nước ngoài và các nhà khoa học của Việt Nam như Phạm Minh Hạc, Đặng Quốc Bảo; Nguyễn Thị Mỹ Lộc; Trần Kiểm; vv… hiểu như sau: Quản lý là tác động có mục đích, có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục đích quản lý đã đặt ra. Từ khái niệm quản lý nêu trên, tác giả luận văn chọn khái niệm sau đây làm khái niệm cơ bản của luận văn: Nguyễn Thị Tính (2014): “Quản lý là những tác động hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng và khách thể quản lý nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu quản lý đề ra” [32]. 11 Tác giả chọn khái niệm sau làm khái niệm của đề tài: Quản lý là sự tác động liên tục, có tổ chức, có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý bằng việc sử dụng các phương tiện quản lý nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt tới mục tiêu quản lý. Đánh giá học sinh tiểu học * Đánh giá Có nhiều định nghĩa, quan niệm khác nhau về “đánh giá”: Theo tác giả Trần Bá Hoành: "Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích các thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc"[16, tr.
Theo tác giả Lưu Xuân Mới thì: "Đánh giá trong giáo dục là một quá trình hoạt động được tiến hành có hệ thống nhằm xác định mức độ đạt được của đối tượng giáo dục so với mục tiêu đã định. Nó bao gồm sự mô tả định tính và định lượng kết quả đạt được thông qua những nhận xét, so sánh với những mục tiêu" [23, tr. Theo tác giả Đặng Bá Lãm “Đánh giá trong dạy học là một quá trình có hệ thống bao gồm việc thu thập, phân tích, giải thích thông tin nhằm xác định mức độ người học đạt được các mục tiêu dạy học” [22, tr. Trong giáo dục, kiểm tra và đánh giá là hai hoạt động đan xen lẫn nhau nhằm miêu tả kết quả học tập của học sinh.
Quá trình kiểm tra bao gồm việc xác định điều kiện cần kiểm tra, công cụ để kiểm tra và sử dụng kết quả kiểm tra; việc sử dụng kết quả kiểm tra làm căn cứ ra quyết định lại chính là bản chất của hoạt động đánh giá.