Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh cho giáo viên Bồi dưỡng giáo viên là một nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục và đào tạo nhằm không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn cho giáo viên đặc biệt đổi mới giáo dục, đổi mới KTĐG (kiểm tra đánh giá) theo năng lực HS trong giai đoạn hiện nay thì việc bồi dưỡng năng lực đánh giá KQHT của HS là yêu cầu cấp thiết. Do vậy, nghiên cứu trong và ngoài nước tập trung nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên, bồi dưỡng năng lực đánh giá KQHT cho HS năng lực dạy học cho giáo viên đến nay đã được một số tác giả quan tâm, trong phạm vi có thể đề cập đến một số nghiên cứu sau: Liên minh Châu Âu cho rằng, phát triển chuyên môn cho đội ngũ giáo viên là vấn đề trọng tâm để nâng cao chất lượng giáo dục của các trường học.
Chất lượng giáo dục cao chỉ có thể được đảm bảo bằng việc đào tạo, Bồi dưỡng giáo viên một cách liên tục và bằng chất lượng rèn tay nghề cho giáo viên và các nhân viên phục vụ hoạt động giáo dục và dạy học trong nhà trường. Theo Dutto, giáo viên không chỉ là người giỏi về chuyên môn mà còn phải là người học liên tục, suốt đời. Bồi dưỡng phát triển chuyên môn cho giáo viên là chính bản thân giáo viên tham gia vào quá trình bồi dưỡng và quản lý các hoạt động bồi dưỡng của mình chứ không chỉ là việc cấp trên quản lý hoạt động bồi dưỡng này. Giáo viên phải chính là người xác định được các điểm mạnh, điểm yếu và các nhu cầu bồi dưỡng của bản thân (dẫn theo [11]).
Các tác giả Trần Thị Hương, Cao Xuân Hùng (2017) với nghiên cứu “Hoạt động bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh của giáo viên các trường tiểu học quận 3 thành phố Hồ Chí Minh” [21]. Bài viết trình bày kết quả khảo sát thực trạng hoạt động bồi dưỡng năng lực đánh giá HS của GV các trường TH Quận 3 TPHCM gồm nội dung bồi dưỡng, hình thức, phương pháp bồi dưỡng và kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động bồi dưỡng. Bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh (HS) của giáo viên (GV) các trường tiểu học (TH) ở Quận 3 Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) nhằm thực hiện mục đích đánh giá HS TH theo yêu cầu đổi mới. 6 Tác giả Đậu Thị Hòa (2018) với bài báo “Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên tiểu học theo hướng phát triển năng lực học sinh” [17], đã nêu được năng lực cơ bản của người giáo viên trong thế kỷ XXI trong đó có năng lực đánh giá, tác giả quan niệm: NL đánh giá là NL nhìn nhận sự thay đổi nhận thức, kĩ năng thái độ và tình cảm của HS, giúp nhìn nhận tính đúng đắn của chẩn đoán và đáp ứng.
Nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh cho giáo viên ở trường tiểu học UNESCO chỉ ra rằng, BDGV phải bắt đầu từ một kế hoạch tổng thể của quốc gia đến các địa phương, từng trường học và kế hoạch cá nhân của mỗi giáo viên. Kế hoạch xác định rõ mục tiêu, nội dung, thời gian và mô hình bồi dưỡng, thống nhất giữa Trung ương và địa phương với các trường học. Kế hoạch dài hạn này được cụ thể hóa thành kế hoạch từng năm một cách có hệ thống. Dựa trên kế hoạch chung, các giáo viên xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cá nhân phù hợp với năng lực, kinh nghiệm nghề nghiệp và nhu cầu của bản thân.
Trọng tâm của kế hoạch bồi dưỡng là làm thế nào để phát triển chuyên môn cho giáo viên để họ trở thành các giáo viên dạy học có hiệu quả [33]. Công tác quản lý hoạt động BDGV đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc quyết định hiệu quả và chất lượng bồi dưỡng. Từ đầu thập niên 90 của thế kỷ trước đến nay, hằng năm Bộ GD&ĐT thực hiện các chương trình BDTX cho giáo viên để nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên. Để thực hiện tốt công tác BDTX, Bộ GDĐT đã ban hành các quy chế về BDTX nhằm chỉ đạo triển khai hoạt động này.
Thông tư số 26/2012/TT-BGDĐT ngày 10 tháng 7 năm 2012 của Bộ GDĐT về việc ban hành Quy chế BDTX cho giáo viên phổ thông [6], trong đó nhấn mạnh việc quản lý BDTX, cụ thể: xây dựng kế hoạch BDTX theo năm học, bao gồm: Kế hoạch của giáo viên, nhà trường, phòng GD&ĐT, Sở GD&ĐT; tổ chức biên soạn và cung ứng tài liệu BDTX với nội dung bồi dưỡng ở địa phương; thực hiện việc thanh, kiểm tra; bố trí kinh phí và tổng kết báo cáo kết quả BDTX hằng năm. Quy chế quy định việc phân cấp quản lí hoạt động bồi dưỡng, trong đó hiệu trưởng nhà trường đóng một vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn giáo viên xây dựng kế hoạch và tổ chức triển khai kế hoạch bồi dưỡng của nhà trường theo thẩm quyền và trách nhiệm được giao. 7 Tác giả Hà Thế Truyền và Đặng Thị Thanh Huyền đã phân tích một trong những năng lực lãnh đạo trường học của hiệu trưởng đáp ứng yêu cầu đổi mới là: Đẩy mạnh bồi dưỡng, phát triển chuyên môn cho ĐNGV. Hiệu trưởng có kế hoạch tổ chức bồi dưỡng, hỗ trợ chuyên môn cho giáo viên; khuyến khích giáo viên tích cực học hỏi, thường xuyên dự giờ, trao đổi chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn, thiết lập quy trình, công cụ giám sát, đánh giá khen thưởng hợp lý nhằm thúc đẩy giáo viên cải thiện, nâng cao chuyên môn (dẫn theo [10]).
Theo Nguyễn Thị Bình cùng nhóm tác giả, công tác quản lí hoạt động bồi dưỡng phải được hoạch định về kế hoạch, mục tiêu, nội dung, phương thức tổ chức và các điều kiện triển khai hiệu quả. Hoạt động BDGV phải được quản lý từ cấp trung ương đến cấp tỉnh, huyện, trường học. Trong đó cấp Trung ương có vai trò đề xuất chủ trương, hoạch định chính sách, chiến lược, kiểm tra đánh giá, cấp tỉnh, huyện là cấp trung gian, cấp trường quản lý thao tác [2]. Các tác giả Thái Duy Tuyên và Nguyễn Hồng Sơn chỉ ra rằng, để hoạt động bồi dưỡng có hiệu quả cần thiết lập chính sách bồi dưỡng hợp lý nhằm tạo điều kiện khuyến khích giáo viên tự học, nâng cao trình độ, cần có chính sách khen thưởng để động viên khuyến khích giáo viên tham gia bồi dưỡng [29].
Tác giả Đỗ Khắc Phát (2020) với nghiên cứu “Quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá kết của học tập của học sinh cho giáo viên các trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang”. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên, đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên các trường trường phổ thông dân tộc bán trú THCS huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang nhằm thực hiện có hiệu quả chương trình và sách giáo khoa mới và nâng cao chất lượng giáo dục [27]. Hoàng Văn Kiên (2021) trong nghiên cứu “Quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên trung học cơ sở huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018”. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên trung học cơ sở huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn 8 đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông 2018, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý có tính khả thi và tính cần thiết [23].
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu nêu trên đã đề cập đến vai trò của hoạt động bồi dưỡng năng lực cho giáo viên, bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh mà cụ thể là đánh giá kết quả học tập của học sinh,,. Tuy nhiên, còn thiếu các công trình nghiên cứu có tính hệ thống về quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh của giáo viên, đặc biệt là giáo viên cấp tiểu học. Chúng tôi nhận thấy, đây là vấn đề cần tiếp tục được quan tâm nghiên cứu, do vậy chúng tôi lựa chọn đề tài “Quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh cho giáo viên ở các trường tiểu học thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai” để nghiên cứu. Một số khái niệm cơ bản 1.
Đánh giá, đánh giá học sinh 1. Đánh giá Có nhiều quan điểm khác nhau về đánh giá: Theo Đại từ điển Tiếng Việt: “đánh giá là nhận xét bình phẩm về giá trị. Marger cho rằng: “Đánh giá là việc miêu tả tình hình của học sinh và giáo viên để quyết định công việc cần phải tiếp tục và giúp học sinh tiến bộ” (dẫn theo [25]). Quan niệm này nhấn mạnh đến khía cạnh cần phải đi đến một quyết định nào đó.
Trần Thị Tuyết Oanh đưa ra khái niệm chung về đánh giá trong giáo dục “là quá trình tiến hành có hệ thống để xác định mức độ mà đối tượng đạt được các mục tiêu giáo dục nhất định” [26]. Theo Nguyễn Hữu Hợp: “Đánh giá là quá trình xử lý những thông tin thu thập được qua kiểm tra trên cơ sở đối chiếu mục tiêu đã xác định, điều kiện thực hiện, kết quả đạt được và từ đó, đưa ra phán quyết về mức độ phù hợp giữa kết quả và mục tiêu” [20]. 9 Theo những quan điểm trên đều cho rằng đánh giá là đưa ra những nhận định, những phán xét về giá trị của người học trên cơ sở xử lý những thông tin, những chứng cứ thu thập được đối chiếu với mục tiêu đề ra nhằm đưa ra những quyết định về người học và việc tổ chức quá trình dạy học. Dựa trên những phân tích quan niệm của các tác giả trên, trong phạm vi nghiên cứu của luận án xác định: Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, những phán đoán về thực trạng dựa vào phân tích thông tin thu được trên cơ sở đối chiếu với mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra nhằm xác định mức độ kết quả đạt được để đưa ra các quyết định phù hợp.