Quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn toán cấp tiểu học tại thành phố hồ chí minh

Dạy học tích hợp môn Toán ở cấp tiểu học tại TP.HCM đang trở thành một xu thế quan trọng… 218 trang · Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh · 2024.

• Tác giả: Huỳnh Thị Kim Trang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Kim Dung
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản Lý Hoạt Động Dạy Học Tích Hợp Trong Môn Toán Cấp Tiểu Học Tại Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG MÔN TOÁN CẤP TIỂU HỌC
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Nghiên cứu vấn đề về hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 1.3. Nghiên cứu vấn đề quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 1.4. Nhận định về tổng quan và các vấn đề cần giải quyết
• 1.5. Khái niệm công cụ
• 1.6. Hoạt động DHTH trong môn Toán
• 1.7. Quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 1.8. Vai trò của hoạt động DHTH trong môn Toán
• 1.9. Mục tiêu của dạy học tích hợp trong môn Toán
• 1.10. Nội dung, chương trình của môn Toán
• 1.11. Phương pháp và hình thức DHTH trong môn Toán
• 1.12. Kiểm tra đánh giá của hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán
• 1.13. Điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học tích hợp
• 1.14. Yêu cầu và tầm quan trọng của quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học
• 1.15. Nội dung quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học
• 1.16. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học
• 1.16.1. Nhận thức của CBQL, GV về hoạt động DHTH trong môn Toán
• 1.16.2. Năng lực của các lực lượng giáo dục
• 1.16.3. Văn bản, nguồn tài nguyên
• 1.16.4. Điều kiện về cơ sở vật chất
• 1.17. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG MÔN TOÁN CẤP TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tổng quan kinh tế xã hội và đặc điểm giáo dục tiểu học Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.1.1. Tổng quan về kinh tế - xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.1.2. Đặc điểm Giáo dục tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.2. Tổ chức khảo sát, đánh giá thực trạng
• 2.2.1. Mục đích khảo sát
• 2.2.2. Nội dung khảo sát
• 2.2.3. Phương pháp khảo sát
• 2.2.4. Địa bàn nghiên cứu
• 2.2.5. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.6. Phương pháp xử lý số liệu khảo sát
• 2.3. Tìm hiểu thực trạng hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.3.1. Nhận thức về DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 2.3.2. Thực trạng về hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 2.3.3. Các điều kiện hỗ trợ hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 2.4. Tìm hiểu thực trạng về quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 2.4.1. Nhận thức về tầm quan trọng của việc quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 2.4.2. Thực trạng công tác quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 2.4.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 2.4.4. Đánh giá chung
• 2.4.5. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG MÔN TOÁN CẤP TIỂU HỌC TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Nguyên tắc xây dựng biện pháp quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học
• 3.1.1. Đảm bảo tính mục tiêu
• 3.1.2. Đảm bảo tính hệ thống và đồng bộ
• 3.1.3. Đảm bảo tính khả thi
• 3.1.4. Đảm bảo tính hiệu quả
• 3.2. Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học
• 3.2.1. Quản lý cách thức tổ chức nâng cao nhận thức của CBQL, GV trong hoạt động DHTH
• 3.2.2. Quản lý việc tổ chức, sắp xếp kế hoạch DHTH trong môn toán cấp tiểu học
• 3.2.3. Cải tiến phương thức bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho đội ngũ CBQL và GV tại trường
• 3.2.4. Quản lý xây dựng nguồn tài nguyên phục vụ cho hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 3.2.5. Điều chỉnh kịp thời các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học
• 3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp
• 3.4. Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất
• 3.4.1. Mục đích, nội dung, đối tượng và phương pháp khảo nghiệm
• 3.4.2. Kết quả khảo nghiệm
• 3.5. Tổ chức thực nghiệm một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh
• 3.5.1. Mục đích, nội dung, hình thức, giả thuyết thực nghiệm
• 3.5.2. Tiến trình thực nghiệm
• 3.5.3. Kết quả - đánh giá thực nghiệm
• 3.5.4. Kết luận chung về thực nghiệm
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Dạy Học Tích Hợp Toán Tiểu Học Tại TP

Dạy học tích hợp môn Toán ở cấp tiểu học tại TP.HCM đang trở thành một xu thế quan trọng trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Việc tích hợp giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức toán học mà còn biết vận dụng vào thực tiễn cuộc sống, phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề. Điều này đặc biệt quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, nơi mà dạy học tích hợp được nhấn mạnh như một phương pháp sư phạm hiệu quả. Chương trình mới đòi hỏi sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa toán học với thực tiễn, và giữa toán học với các môn học khác. "Với những yêu cầu đó, các cấp quản lý từ BGD & ĐT, SGD & ĐT đến PGD & ĐT đã chỉ đạo thông qua văn bản hướng dẫn chuyên môn thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học sinh từ năm học 2017 - 2018".

1.1. Vai trò của Dạy Học Tích Hợp Môn Toán Tiểu Học

Dạy học tích hợp môn Toán tiểu học giúp học sinh hình thành năng lực tư duy logic, khả năng vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Nó cũng tạo điều kiện để học sinh phát triển phẩm chất cá nhân, sự sáng tạo và khả năng hợp tác. Việc này đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, hướng đến việc phát triển toàn diện người học.

1.2. Mục tiêu của Dạy Học Tích Hợp Toán Tiểu Học TP.HCM

Mục tiêu của dạy học tích hợp toán tiểu học là giúp học sinh nắm vững kiến thức, kỹ năng toán học cơ bản, đồng thời phát triển khả năng liên hệ kiến thức với thực tế. Học sinh cần biết cách vận dụng kiến thức toán học để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống hàng ngày, cũng như trong các môn học khác. Việc này giúp học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học và phát triển năng lực tự học.

II. Thách Thức Quản Lý Dạy Học Tích Hợp Toán Ở TP

Mặc dù dạy học tích hợp mang lại nhiều lợi ích, việc quản lý và triển khai phương pháp này ở cấp tiểu học tại TP.HCM còn đối mặt với nhiều thách thức. Từ nhận thức của giáo viên về dạy học tích hợp đến năng lực chuyên môn, cơ sở vật chất, và nguồn tài liệu hỗ trợ, tất cả đều cần được cải thiện. Bên cạnh đó, công tác quản lý từ các cấp cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả của phương pháp này. "Bên cạnh đó hạn chế về năng lực của giáo viên phần nào cũng làm hoạt động DHTH trong môn Toán chưa được thực hiện có hiệu quả nhất là đối với các lớp đang thực hiện CT. Do đó, việc chủ động tổ chức sắp xếp các bài học toán theo chủ đề vẫn chưa được GV mạnh dạn thực hiện vì với các GV thì SGK vẫn còn là pháp lệnh."

2.1. Nhận Thức và Năng Lực của Giáo Viên Về DHTH

Nhiều giáo viên tiểu học vẫn còn gặp khó khăn trong việc hiểu rõ bản chất và cách thức triển khai dạy học tích hợp. Việc bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên là vô cùng cần thiết. Giáo viên cần được trang bị kiến thức về các phương pháp dạy học tích cực, cách thiết kế bài giảng tích hợp, và cách đánh giá học sinh theo hướng phát triển năng lực.

2.2. Cơ Sở Vật Chất và Nguồn Tài Nguyên Hỗ Trợ DHTH

Cơ sở vật chất và nguồn tài liệu đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ dạy học tích hợp. Các trường tiểu học cần được trang bị đầy đủ thiết bị dạy học, tài liệu tham khảo, và phần mềm hỗ trợ. Việc xây dựng thư viện số với các tài liệu tích hợp cũng là một giải pháp hiệu quả.

2.3. Quản Lý Chuyên Môn Dạy Học Toán Tiểu Học TP.HCM

Quản lý chuyên môn là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng dạy học tích hợp. Các cấp quản lý cần xây dựng kế hoạch, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá việc triển khai dạy học tích hợp tại các trường. Cần tăng cường sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm giữa các giáo viên để nâng cao hiệu quả dạy học.

III. Giải Pháp Quản Lý Dạy Học Tích Hợp Môn Toán Tại TP

Để vượt qua những thách thức trên, cần có những giải pháp quản lý toàn diện và đồng bộ. Các giải pháp này cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức, năng lực cho giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất, xây dựng nguồn tài liệu hỗ trợ, và tăng cường công tác quản lý chuyên môn. "Điều này cần có sự chỉ đạo, giám sát triệt để từ các cấp quản lý, nhất là cấp quản lý trực tiếp tại các đơn vị trường học để giúp GV có những thay đổi từ nhận thức đi đến hành động đúng phù hợp với tinh thần đổi mới hiện nay."

3.1. Nâng Cao Nhận Thức và Năng Lực Cho Giáo Viên Toán Tiểu Học

Tổ chức các khóa tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn về phương pháp dạy học tích hợp toán cho giáo viên. Nội dung tập huấn cần tập trung vào việc xây dựng kế hoạch bài dạy tích hợp, sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, và đánh giá học sinh theo hướng phát triển năng lực.

3.2. Đầu Tư Cơ Sở Vật Chất và Phát Triển Tài Liệu DHTH

Trang bị đầy đủ thiết bị dạy học, tài liệu tham khảo, phần mềm hỗ trợ cho các trường tiểu học. Xây dựng thư viện số với các tài liệu tích hợp, bài giảng điện tử, và các nguồn tài nguyên trực tuyến. Khuyến khích giáo viên tự xây dựng tài liệu dạy học tích hợp phù hợp với đặc điểm của lớp học.

3.3. Tăng Cường Quản Lý Hoạt Động Dạy Học Tích Hợp Toán TP.HCM

Xây dựng kế hoạch quản lý, hướng dẫn, kiểm tra, đánh giá việc triển khai dạy học tích hợp môn toán tiểu học tại các trường. Tổ chức sinh hoạt chuyên môn định kỳ, chia sẻ kinh nghiệm giữa các giáo viên. Đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, phụ huynh, và cộng đồng trong việc dạy học.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Hiệu Quả Dạy Học Tích Hợp Toán

Việc ứng dụng dạy học tích hợp vào thực tiễn dạy học môn Toán ở tiểu học TP.HCM đã cho thấy những hiệu quả tích cực. Học sinh trở nên hứng thú hơn với môn học, phát triển khả năng tư duy logic, và vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn. Giáo viên cũng có cơ hội đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao năng lực chuyên môn. "Riêng đối với các lớp 4 và lớp 5 môn Toán vẫn chưa thể hiện tường minh những nội dung tích hợp theo chủ đề hoặc tích hợp liên môn để GV có thể lồng ghép những nội dung, kiến thức, kỹ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, ở các môn học khác. SGK chưa đưa các tình huống thực tế của cuộc sống vào việc học toán mà trong SGK hiện nay chỉ thể hiện tiềm ẩn bên trong một số bài toán giải có lời văn, đây là dạng tích hợp ở mức độ thấp."

4.1. Ví Dụ Về Bài Giảng Tích Hợp Môn Toán Tiểu Học TP.HCM

Bài giảng về hình học có thể tích hợp với môn Mỹ thuật, giúp học sinh vẽ các hình học và trang trí chúng. Bài giảng về đo lường có thể tích hợp với môn Khoa học, giúp học sinh đo đạc các vật thể và tính toán thể tích. Bài giảng về số học có thể tích hợp với môn Lịch sử, giúp học sinh tìm hiểu về các con số và hệ đếm của các nền văn minh cổ đại.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Dạy Học Tích Hợp Toán Tiểu Học

Việc đánh giá hiệu quả dạy học tích hợp cần dựa trên sự tiến bộ của học sinh về kiến thức, kỹ năng, và thái độ. Sử dụng các phương pháp đánh giá đa dạng, như bài kiểm tra, bài tập thực hành, dự án, và phiếu tự đánh giá. Đảm bảo sự công bằng, khách quan, và minh bạch trong quá trình đánh giá.

4.3. Kinh Nghiệm Dạy Học Tích Hợp Toán Thành Công Tại TP.HCM

Chia sẻ kinh nghiệm từ các giáo viên và trường học đã triển khai thành công dạy học tích hợp. Phân tích các yếu tố tạo nên thành công, như sự chuẩn bị kỹ lưỡng, sự sáng tạo trong thiết kế bài giảng, và sự phối hợp chặt chẽ giữa các giáo viên.

V. Luận Án Quản Lý và Nâng Cao Dạy Học Tích Hợp Toán Tiểu Học

Các nghiên cứu luận án về quản lý và nâng cao dạy học tích hợp môn Toán ở cấp tiểu học đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc cải tiến phương pháp dạy học. Các luận án này thường tập trung vào việc đánh giá thực trạng, đề xuất giải pháp, và thực nghiệm các biện pháp quản lý hiệu quả. "Từ những vấn đề trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh”"

5.1. Tổng Quan Các Nghiên Cứu Luận Án Về DHTH Toán Tiểu Học

Nghiên cứu các luận án đã được công bố về quản lý dạy học tích hợp môn toán tiểu học. Phân tích các chủ đề nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, và kết quả nghiên cứu chính. Xác định những khoảng trống trong nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu Luận Án

Dựa trên kết quả nghiên cứu từ các luận án, đề xuất các giải pháp cụ thể để cải thiện công tác quản lý dạy học tích hợp môn toán ở cấp tiểu học. Các giải pháp này cần khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của các trường học tại TP.HCM.

VI. Kết Luận và Định Hướng Phát Triển Dạy Học Tích Hợp Toán

Dạy học tích hợp môn Toán ở tiểu học tại TP.HCM là một xu hướng tất yếu trong bối cảnh đổi mới giáo dục. Việc quản lý và triển khai phương pháp này cần được thực hiện một cách khoa học, bài bản, và có sự tham gia của tất cả các bên liên quan. "Chương trình giáo dục tiểu học hiện nay đang tồn tại song song 02 chương trình: CT. GDPT 2006 và CT. Trong đó sách giáo khoa (SGK) toán tiểu học từ lớp 1 đến lớp 3 được biên soạn theo CT. GDPT 2018 có tích hợp liên môn giữa môn Toán và các môn học khác nhằm tạo cơ hội cho HS được trải nghiệm, áp dụng toán học vào thực tiễn."

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính Về DHTH Toán

Tóm tắt những kết quả nghiên cứu chính về hiệu quả dạy học tích hợp toán tiểu học và những thách thức trong quá trình triển khai. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục nghiên cứu và cải tiến phương pháp này.

6.2. Định Hướng Phát Triển Dạy Học Tích Hợp Môn Toán Tiểu Học

Đề xuất các định hướng phát triển dạy học tích hợp môn Toán ở cấp tiểu học trong tương lai. Các định hướng này cần dựa trên những xu hướng giáo dục tiên tiến, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam, và đáp ứng yêu cầu phát triển của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục với đề tài "Quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh" do nghiên cứu sinh Huỳnh Thị Kim Trang thực hiện năm 2024 tại Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, thuộc chuyên ngành Quản lý giáo dục (mã số 62 14 01 14), dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Nguyễn Kim Dung và TS. Vũ Lan Hương.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Theo Nghị quyết số 29/NQ-TW năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Nghị quyết số 88/2014/QH13 của Quốc hội, nền giáo dục Việt Nam thực hiện chuyển đổi căn bản từ truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực người học. Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (ban hành kèm Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT) xác định dạy học tích hợp (DHTH) là định hướng chủ đạo. Trong môn Toán, tích hợp được thể hiện qua mối liên hệ giữa các mạch kiến thức toán học, giữa toán học với thực tiễn và với các môn học khác (Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật - giáo dục STEM).

Tại thời điểm nghiên cứu, cấp tiểu học tồn tại song song hai chương trình: Chương trình Giáo dục phổ thông 2006 (CT. GDPT 2006) và Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (CT. GDPT 2018). Sách giáo khoa Toán lớp 1 đến lớp 3 theo chương trình mới đã tích hợp liên môn, trong khi sách giáo khoa lớp 4 và lớp 5 (chương trình 2006) chưa thể hiện tường minh các chủ đề tích hợp, yếu tố tích hợp chỉ tiềm ẩn trong các bài toán có lời văn. Giáo viên còn lúng túng, xem sách giáo khoa là pháp lệnh, chưa chủ động sắp xếp bài học theo chủ đề. Trong khi đó, các nghiên cứu chuyên sâu về công tác quản lý hoạt động dạy học tích hợp môn Toán cấp tiểu học tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh vẫn chưa được thực hiện đầy đủ.

Mục tiêu, câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

• Mục tiêu nghiên cứu: Hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động DHTH môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh; từ đó đề xuất và thực nghiệm các biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.
• Câu hỏi nghiên cứu (được đánh số theo văn bản):
  1. Quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học căn cứ trên những cơ sở lý luận nào?
  2. Thực trạng quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh được thực hiện như thế nào?
  3. Đề xuất những biện pháp quản lý nào để cải tiến công tác quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh?
• Giả thuyết khoa học: Quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán vẫn còn những hạn chế trong quá trình triển khai. Nếu xác lập được cơ sở lý luận và đánh giá khách quan thực trạng quản lý thì sẽ đề xuất được các biện pháp khả thi, góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý hoạt động DHTH môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  • 6.1- Hệ thống hóa, xây dựng cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học.
  • 6.2- Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh.
  • 6.3- Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh.
  • 6.4- Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.
  • 6.5- Thực nghiệm hai biện pháp quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Khách thể nghiên cứu: Hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học.
• Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào công tác quản lý của Hiệu trưởng trường tiểu học công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh, trọng tâm là hoạt động dạy của giáo viên.
• Phạm vi địa bàn: Khảo sát tại các trường tiểu học thuộc 10 quận, huyện trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu quản lý từ năm học 2017 - 2018 đến năm học 2019 - 2020.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Về hoạt động dạy học tích hợp và giáo dục STEM/STEAM: Xu hướng tích hợp xuất hiện từ những năm 60 của thế kỷ XX. Meijun Fan (2004) trích dẫn triết lý của Whitehead và Dwight Allen về sự cần thiết của giáo dục tích hợp trong bối cảnh toàn cầu hóa. Polupanova Elena Vasilievna (2010) nghiên cứu sự kết nối môn học theo chủ đề tại Nga. S. Ahmet Kiray (2011) đề xuất mô hình cân bằng (Balance Model) tích hợp Khoa học và Toán học. Janice Michelle Prentiss Bennett (2016) và cựu Tổng thống Barack Obama (2009) nhấn mạnh vai trò của giáo dục STEM tại Hoa Kỳ. Nam-Hwa Kang (2019) tổng quan hiệu quả của giáo dục STEM/STEAM tại Hàn Quốc. Xavier Roegiers (1996) khẳng định học sinh cần tích hợp kiến thức rời rạc để giải quyết tình huống phức hợp. Charlot (1987) phê phán việc tích lũy kiến thức học đường thành các môn xếp chồng rời rạc. Susan Drake, Heidi Hayes Jacobs, James Beane, Gordon Vars, Brown (1977), Berlin (1991), Lederman, Niess, Lonning, DeFranco (1997) phân tích các khái niệm và cách tiếp cận DHTH.
• Về quản lý hoạt động giáo dục và phát triển giáo viên: Bộ Giáo dục và Đào tạo - Viện Nghiên cứu Phát triển Giáo dục (2002) phân tích xu thế phân cấp quản lý giáo dục thế kỷ XXI. Tạ Ngọc Trí (2016) phân tích chương trình giáo dục tích hợp 8 lĩnh vực học tập của Australia. Kelley & Knowles (2016) khảo cứu chính sách thúc đẩy STEM tại Anh, Đức, Hàn Quốc. Ferguson (1991), Greenwald, Hedges và Laine (1996), Darling-Hammond (2000), Nguyễn Kim Dung (2008) chỉ ra chất lượng giáo viên là yếu tố quyết định kết quả học tập của học sinh. Đinh Quang Báo & Nguyễn Thị Ban (2018) nghiên cứu mô hình cộng đồng học tập chuyên môn (PLC) tại Singapore. Ngô Vũ Thu Hằng (2019) nghiên cứu hình thức bồi dưỡng giáo viên tại trường ở Thái Lan. Anna Mari Jaatinen (2018) khảo cứu chương trình giáo dục định hướng chủ đề tại Phần Lan.

Các hướng nghiên cứu trong nước

• Đỗ Đình Hoan (2011) đúc kết bài học từ 4 lần cải cách giáo dục tại Việt Nam. Phạm Đình Thực (2008) chỉ ra tính gò bó trong dạy học Toán truyền thống. Phan Thanh Vân (2010), Nguyễn Quang Cương (2011), Vũ Anh Hoa (2012) nghiên cứu tích hợp trong hoạt động ngoài giờ lên lớp, môn Ngữ văn và giải toán có lời văn. Lê Thị Hoài Châu (2014) nghiên cứu tích hợp trong môn Toán THPT. Đỗ Tiến Đạt & Trần Thuý Ngà (2019) phân loại bài học tích hợp môn Toán theo nội dung sách giáo khoa và theo dự án học tập. Lê Trung Hiếu (2021), Lê Thu Phương (2021) nghiên cứu phát triển năng lực dạy học tích hợp của giáo viên và đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh tiểu học. Huỳnh Thị Kim Trang (2015, 2017, 2018, 2021) công bố các bài viết về nâng cao năng lực chuyên môn của giáo viên tiểu học, phát triển năng lực học toán qua DHTH và môi trường giáo dục thông minh.
• Nguyễn Minh Thuyết & Hoàng Hoà Bình (2012), Nguyễn Minh Đường (2011), Nguyễn Thị Kim Dung (2010), Vũ Lan Hương (2017) nghiên cứu về đổi mới phương pháp giảng dạy, năng lực đánh giá học sinh và vai trò lãnh đạo sự thay đổi của Hiệu trưởng trường phổ thông.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết

Hầu hết các nghiên cứu quốc tế tập trung vào phương pháp bồi dưỡng giáo viên và xây dựng chương trình STEM, trong khi các nghiên cứu trong nước chủ yếu dừng lại ở góc độ phương pháp dạy học bộ môn. Luận án giải quyết khoảng trống về lý luận và thực tiễn quản lý giáo dục: xây dựng hệ thống biện pháp quản lý chuyên biệt cho Hiệu trưởng trường tiểu học nhằm chỉ đạo hoạt động DHTH môn Toán trong giai đoạn chuyển giao đồng thời giữa CT. GDPT 2006 và CT. GDPT 2018 tại đô thị đặc thù như Thành phố Hồ Chí Minh.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và khái niệm công cụ

• Quá trình dạy học: Dựa trên thuyết hoạt động của A. Leontiev, quan điểm hai mặt của hoạt động dạy - học của A. Mentriskala, Bùi Hiền nnk. (2004), và mô hình Ngũ giác sư phạm của Bùi Thị Mùi & Trần Lương (2018) gồm 5 thành tố: mục tiêu, nội dung, phương pháp - hình thức, kiểm tra đánh giá, điều kiện hỗ trợ.
• Tích hợp và Dạy học tích hợp trong môn Toán: Tiếp cận định nghĩa của CT. GDPT 2018 (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018) và quan điểm của Đỗ Hương Trà nnk. (2015). DHTH trong môn Toán cấp tiểu học là hoạt động dạy học giúp học sinh liên kết kiến thức toán học với các môn học khác và đời sống thực tiễn để giải quyết tình huống phức hợp.
• Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động DHTH: Luận án vận dụng các luận điểm quản lý của Kônđacốp, Phạm Minh Hạc (1990), Nguyễn Ngọc Quang (1989), Trần Kiểm (2009), Hồ Ngọc Đại (2006), Trần Thị Hương. Quản lý hoạt động DHTH môn Toán cấp tiểu học là sự tác động có mục đích của Hiệu trưởng vào hoạt động giảng dạy của giáo viên, bao gồm: quản lý nội dung chương trình, quản lý kế hoạch dạy học và kế hoạch bài dạy, quản lý phương pháp dạy học, quản lý sinh hoạt chuyên môn, quản lý bồi dưỡng chuyên môn, quản lý kiểm tra đánh giá và quản lý điều kiện hỗ trợ.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  KHUNG PHÂN TÍCH QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DHTH                |
+-------------------------------------------------------------------------+
|  CHỦ THỂ QUẢN LÝ: Hiệu trưởng trường tiểu học                           |
|  ĐỐI TƯỢNG QUẢN LÝ: Hoạt động dạy học tích hợp môn Toán của giáo viên   |
|                                                                         |
|  CÁC NỘI DUNG QUẢN LÝ:                                                  |
|  1. Quản lý nội dung chương trình DHTH                                  |
|  2. Quản lý xây dựng kế hoạch dạy học (KHDH) và kế hoạch bài dạy (KHBD) |
|  3. Quản lý đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức DHTH              |
|  4. Quản lý hoạt động sinh hoạt chuyên môn (SHCM) theo tổ khối         |
|  5. Quản lý bồi dưỡng chuyên môn (BDCM) về DHTH cho giáo viên          |
|  6. Quản lý công tác kiểm tra - đánh giá (KTĐG) kết quả học tập         |
|  7. Quản lý các điều kiện hỗ trợ (cơ sở vật chất, tài nguyên dạy học)   |
|                                                                         |
|  CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG:                                                  |
|  - Nhận thức của cán bộ quản lý (CBQL) và giáo viên (GV)                |
|  - Năng lực của các lực lượng giáo dục                                  |
|  - Văn bản chỉ đạo, nguồn học liệu, tài nguyên dạy học                  |
|  - Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật                    |
+-------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp tiếp cận và phương pháp nghiên cứu thực tiễn

• Phương pháp tiếp cận: Tiếp cận hệ thống - cấu trúc; tiếp cận lịch sử - logic; tiếp cận thực tiễn.
• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các văn bản chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo và các công trình khoa học liên quan.
• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Thiết kế phiếu khảo sát thực trạng nhận thức, thực trạng tổ chức và thực trạng quản lý hoạt động DHTH đối với CBQL và GV; thiết kế phiếu khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp (Phụ lục 1, 2).
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thu thập thông tin định tính từ CBQL và GV thông qua phiếu phỏng vấn trực tuyến được phân phối qua hệ thống bitly.com có theo dõi lượt truy cập (Phụ lục 3).
• Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Phân tích kế hoạch dạy học sắp xếp theo chủ đề, kế hoạch bài dạy tích hợp liên môn/nội môn, biên bản sinh hoạt chuyên môn tổ khối, phiếu dự giờ (Phụ lục 4).
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức triển khai thực nghiệm 2 biện pháp quản lý tại các trường tiểu học được lựa chọn; kiểm tra trước và sau tác động để đo lường mức độ chuyển biến.
• Phương pháp xử lý dữ liệu:
  • Định lượng: Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 23.0 để tính toán thống kê mô tả (Điểm trung bình - ĐTB, Độ lệch chuẩn - ĐLC) và thống kê suy luận (kiểm định độ tin cậy thang đo, mức ý nghĩa $p < 0.05$ để so sánh sự khác biệt đánh giá giữa nhóm CBQL và GV).
  • Định tính: Phân loại, mã hóa văn bản phỏng vấn sâu và trích dẫn trực tiếp đối chiếu với dữ liệu hồ sơ hoạt động.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học tích hợp và quản lý hoạt động dạy học tích hợp môn Toán cấp tiểu học.

Nội dung lý luận	Chi tiết triển khai trong luận án
Vai trò của DHTH môn Toán	Thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện; tăng cường kết nối tri thức đa lĩnh vực; hình thành 5 năng lực cốt lõi môn Toán (tư duy và lập luận toán học, mô hình hóa toán học, giải quyết vấn đề toán học, giao tiếp toán học, sử dụng công cụ và phương tiện học toán); giảm tải sự trùng lặp kiến thức.
Mục tiêu môn Toán tiểu học	Trang bị kiến thức ban đầu về Số và phép tính, Hình học và Đo lường, Thống kê và Xác suất; giải quyết vấn đề thực tiễn gắn với định hướng nghề nghiệp và mô hình STEM.
So sánh CT 2006 và CT 2018	CT 2006 định hướng nội dung (trả lời câu hỏi "học sinh biết cái gì"), gồm 4 mạch kiến thức sắp xếp xen kẽ, tích hợp liên môn mờ nhạt. CT 2018 định hướng năng lực (trả lời câu hỏi "học sinh làm được gì"), gồm 3 mạch kiến thức, cấu trúc mở, bắt buộc tích hợp nội môn và liên môn thông qua hoạt động thực hành trải nghiệm.
Phương pháp và hình thức DHTH	Dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo dự án, dạy học khám phá; tổ chức trong lớp học kết hợp hoạt động trải nghiệm thực địa, ứng dụng công nghệ thông tin và thiết bị dạy học trực quan.
Nội dung quản lý của Hiệu trưởng	Quản lý kế hoạch dạy học, kế hoạch bài dạy, phương pháp giảng dạy, sinh hoạt tổ chuyên môn, bồi dưỡng giáo viên, kiểm tra đánh giá và điều kiện hỗ trợ.
Yếu tố ảnh hưởng đến quản lý	Nhận thức của CBQL và GV; năng lực chuyên môn và năng lực quản lý; hệ thống văn bản chỉ đạo và tài nguyên học liệu; điều kiện cơ sở vật chất nhà trường.

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2 trình bày kết quả điều tra, phân tích thực trạng kinh tế - xã hội, mạng lưới giáo dục tiểu học và thực trạng quản lý DHTH môn Toán tại 10 quận, huyện thuộc Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2017 - 2020.

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  DANH MỤC BẢNG SỐ LIỆU THỰC TRẠNG (CHƯƠNG 2)            |
+-------------------------------------------------------------------------+
| Bảng 2.1:  Quy mô phát triển mạng lưới trường, lớp, học sinh             |
| Bảng 2.2:  Đánh giá xếp loại đội ngũ giáo viên                          |
| Bảng 2.3:  Đánh giá xếp loại năng lực học sinh                          |
| Bảng 2.4:  Kết quả khảo sát năng lực học sinh lớp 3 môn Toán            |
| Bảng 2.5:  Bảng đánh giá độ tin cậy của thang đo                        |
| Bảng 2.6:  Nhận thức về hoạt động DHTH                                  |
| Bảng 2.7:  Thực trạng về nội dung chương trình môn Toán cấp tiểu học     |
| Bảng 2.8:  Thực trạng về phương pháp - hình thức tổ chức hoạt động DHTH |
| Bảng 2.9:  Thực trạng về kiểm tra - đánh giá hoạt động DHTH             |
| Bảng 2.10: Thực trạng về các điều kiện hỗ trợ hoạt động DHTH            |
| Bảng 2.11: Nhận thức về tầm quan trọng của quản lý hoạt động DHTH       |
| Bảng 2.12: Quản lý nội dung chương trình                                |
| Bảng 2.13: Quản lý kế hoạch dạy học và kế hoạch bài dạy                 |
| Bảng 2.14: Quản lý phương pháp DHTH                                     |
| Bảng 2.15: Quản lý sinh hoạt chuyên môn về DHTH                         |
| Bảng 2.16: Quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực chuyên môn giáo viên    |
| Bảng 2.17: Quản lý công tác kiểm tra - đánh giá hoạt động DHTH          |
| Bảng 2.18: Quản lý các điều kiện hỗ trợ cho hoạt động DHTH             |
| Bảng 2.19: Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động DHTH             |
+-------------------------------------------------------------------------+

• Thực trạng nhận thức: Đa số CBQL và GV nhận thức được tầm quan trọng của DHTH môn Toán theo định hướng phát triển năng lực, tuy nhiên mức độ hiểu sâu về bản chất tích hợp liên môn và kỹ thuật thiết kế bài học STEM còn hạn chế.
• Thực trạng hoạt động dạy học: Giáo viên đã bước đầu đưa các yếu tố thực tiễn vào bài giảng nhưng chủ yếu phụ thuộc vào sách giáo khoa. Ở các khối lớp 4 và 5 (chương trình 2006), giáo viên ít chủ động xây dựng chủ đề tích hợp do khối lượng kiến thức nhiều và áp lực phân phối chương trình.
• Thực trạng công tác quản lý của Hiệu trưởng:
  • Công tác chỉ đạo quản lý nội dung chương trình và kế hoạch bài dạy còn nặng về kiểm tra hành chính, tính bao quát chuyên môn chưa cao.
  • Sinh hoạt chuyên môn tại tổ khối chưa đi sâu vào phân tích bài học tích hợp; hình thức bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên còn dàn trải, mang tính lý thuyết, thiếu các hoạt động thực hành thiết kế giáo án tích hợp tại chỗ.
  • Quản lý kiểm tra - đánh giá chủ yếu vẫn đo lường kiến thức tái hiện, chưa thiết kế được nhiều câu hỏi đánh giá năng lực vận dụng liên môn.
  • Nguồn học liệu, tài nguyên dạy học và trang thiết bị thực hành STEM chưa được xây dựng và chia sẻ đồng bộ giữa các trường.
• Nguyên nhân của hạn chế: Hiệu trưởng chịu nhiều áp lực quản lý hành chính; giáo viên thiếu tài liệu hướng dẫn cụ thể về bài dạy tích hợp môn Toán; việc phân cấp quyền tự chủ chuyên môn tại một số cơ sở giáo dục chưa triệt để.

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 đề xuất hệ thống nguyên tắc, 5 biện pháp quản lý, kết quả khảo nghiệm tính cần thiết/khả thi và kết quả thực nghiệm sư phạm.

4 nguyên tắc xây dựng biện pháp

1. Đảm bảo tính mục tiêu.
2. Đảm bảo tính hệ thống và đồng bộ.
3. Đảm bảo tính khả thi.
4. Đảm bảo tính hiệu quả.

5 biện pháp quản lý được đề xuất

• Biện pháp 1 (Bảng 3.1): Quản lý cách thức tổ chức nâng cao nhận thức của CBQL, GV trong hoạt động DHTH. Định hướng tư tưởng, quán triệt các văn bản chỉ đạo của Bộ và Sở GD&ĐT, tổ chức các hội thảo chuyên đề làm rõ bản chất và yêu cầu của DHTH môn Toán.
• Biện pháp 2 (Bảng 3.2): Quản lý việc tổ chức, sắp xếp kế hoạch DHTH trong môn Toán cấp tiểu học. Hướng dẫn tổ chuyên môn rà soát chương trình, tinh giản nội dung trùng lặp, chủ động cấu trúc lại các bài học riêng lẻ thành các chủ đề tích hợp nội môn và liên môn phù hợp thời lượng thực tế.
• Biện pháp 3 (Bảng 3.3): Cải tiến phương thức bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho đội ngũ CBQL và GV tại trường. Chuyển đổi từ bồi dưỡng tập trung sang mô hình cộng đồng học tập chuyên môn tại trường; tổ chức nghiên cứu bài học tích hợp, thực hành soạn giảng và dự giờ rút kinh nghiệm theo định hướng năng lực.
• Biện pháp 4 (Bảng 3.4): Quản lý xây dựng nguồn tài nguyên phục vụ cho hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học. Xây dựng ngân hàng giáo án, học liệu số, mô hình thiết bị dạy học tự làm và học liệu STEM dùng chung trong nhà trường và cụm trường.
• Biện pháp 5 (Bảng 3.5): Điều chỉnh kịp thời các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học. Đảm bảo cơ sở vật chất, kinh phí hỗ trợ, hoàn thiện quy chế thi đua khen thưởng và điều chỉnh phân công lao động sư phạm hợp lý.

Mối quan hệ giữa các biện pháp

Năm biện pháp có mối quan hệ biện chứng, hỗ trợ chặt chẽ lẫn nhau: Nâng cao nhận thức (Biện pháp 1) là tiền đề; sắp xếp kế hoạch (Biện pháp 2) là nội dung cốt lõi; bồi dưỡng năng lực (Biện pháp 3) là điều kiện then chốt; xây dựng tài nguyên (Biện pháp 4) là phương tiện hỗ trợ; điều chỉnh các yếu tố ảnh hưởng (Biện pháp 5) là môi trường bảo đảm cho toàn bộ quá trình quản lý vận hành hiệu quả.

Khảo nghiệm và thực nghiệm

• Khảo nghiệm: Khảo sát lấy ý kiến của đội ngũ CBQL và GV về tính cần thiết và tính khả thi của 5 biện pháp đề xuất; kết quả xử lý số liệu khẳng định sự tương quan thuận và độ đồng thuận cao giữa hai nhóm đối tượng.
• Thực nghiệm: Tổ chức thực nghiệm 2 biện pháp quản lý trọng tâm tại các trường tiểu học được chỉ định ở Thành phố Hồ Chí Minh. Kết quả đánh giá trước và sau thực nghiệm cho thấy năng lực thiết kế bài dạy tích hợp của giáo viên và chất lượng chỉ đạo chuyên môn của CBQL có sự tiến bộ rõ rệt (kiểm định thống kê suy luận đạt mức ý nghĩa $p < 0.05$).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về lý luận

• Tổng quan và hệ thống hóa khung lý luận về quản lý hoạt động DHTH môn Toán cấp tiểu học dựa trên thuyết hoạt động và mô hình Ngũ giác sư phạm.
• Xác lập cấu trúc các thành tố quản lý hoạt động DHTH môn Toán của Hiệu trưởng trường tiểu học trong điều kiện thực hiện song song hai chương trình giáo dục phổ thông.
• Phân tích và làm rõ các yếu tố ảnh hưởng đặc thù tác động đến hiệu quả quản lý dạy học tích hợp môn Toán tại các trường tiểu học đô thị.

Đóng góp về thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện, khách quan về thực trạng nhận thức, thực trạng tổ chức dạy học và thực trạng quản lý hoạt động DHTH môn Toán tại 10 quận, huyện của Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2017 - 2020.
• Xác định nguyên nhân cốt lõi dẫn đến các hạn chế trong quản lý chuyên môn tại cơ sở.
• Đề xuất 5 nhóm biện pháp quản lý có căn cứ khoa học, đã được khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi và được kiểm chứng hiệu quả thông qua thực nghiệm sư phạm thực tế.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo: Ban hành các hướng dẫn chuyên môn cụ thể, linh hoạt hơn về cấu trúc bài học tích hợp liên môn trong môn Toán; cung cấp khung tài liệu tập huấn chuẩn hóa về DHTH và STEM cho cấp tiểu học.
• Đối với Sở và Phòng Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh: Tăng cường phân cấp tự chủ chuyên môn cho các trường tiểu học; tổ chức các đợt sinh hoạt chuyên đề cấp quận/thành phố; hỗ trợ xây dựng kho học liệu điện tử dùng chung.
• Đối với Ban Giám hiệu các trường tiểu học: Đổi mới hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn; chú trọng bồi dưỡng giáo viên tại trường thông qua nghiên cứu bài học; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị tối thiểu phục vụ dạy học trải nghiệm và tích hợp STEM.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Phạm vi khách thể: Luận án tập trung khảo sát và nghiên cứu trên đối tượng các trường tiểu học công lập thuộc 10 quận, huyện trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, chưa bao quát khối trường tư thục, trường quốc tế hoặc các trường tiểu học tại các vùng nông thôn xa.
• Phạm vi nội dung: Trọng tâm nghiên cứu đặt vào công tác quản lý của Hiệu trưởng đối với hoạt động dạy của giáo viên, chưa đi sâu phân tích toàn diện hoạt động học tập cá nhân và sự tiếp nhận của học sinh ở từng khối lớp cụ thể.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập chủ yếu trong giai đoạn 2017 - 2020, thời điểm đang triển khai thí điểm và bắt đầu áp dụng Chương trình GDPT 2018 đối với các lớp đầu cấp.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các loại hình trường ngoài công lập và các địa phương có điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau.
• Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế đánh giá năng lực tích hợp toán học của học sinh tiểu học sau khi hoàn thành toàn bộ lộ trình triển khai Chương trình GDPT 2018 từ lớp 1 đến lớp 5.
• Nghiên cứu mô hình chuyển đổi số trong quản lý sinh hoạt chuyên môn và xây dựng học liệu điện tử phục vụ giáo dục STEM cấp tiểu học.

---

Giá trị tham khảo

Luận án cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn chuyên ngành Quản lý giáo dục, cụ thể:

Đối tượng tham khảo	Nội dung có giá trị ứng dụng trực tiếp
Cán bộ quản lý trường tiểu học (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng)	Vận dụng trực tiếp 5 biện pháp quản lý tại Chương 3 để lập kế hoạch giáo dục nhà trường, chỉ đạo tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học và quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên dạy học tích hợp môn Toán.
Giáo viên tiểu học	Tham khảo quy trình thiết kế bài dạy tích hợp môn Toán, phương pháp lồng ghép giáo dục STEM và kỹ thuật xây dựng chủ đề dạy học gắn với thực tiễn đời sống.
Cán bộ chỉ đạo chuyên môn (Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT)	Sử dụng kết quả phân tích thực trạng (Chương 2) làm cơ sở xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn, chỉ đạo công tác kiểm tra đánh giá và phân bổ nguồn lực trang thiết bị dạy học.
Nghiên cứu sinh, học viên cao học (Ngành Quản lý giáo dục, Giáo dục tiểu học)	Tham khảo khung lý luận, hệ thống công cụ khảo sát (Phụ lục 1, 2, 3, 4) và quy trình xử lý dữ liệu thống kê bằng phần mềm SPSS 23.0 trong nghiên cứu thực tiễn quản lý giáo dục.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ sở lý thuyết nền tảng nào được tác giả sử dụng để xây dựng khung phân tích quản lý hoạt động dạy học tích hợp?

Tác giả dựa trên thuyết hoạt động của A. Leontiev, quan điểm dạy học của A. Mentriskala, khái niệm hoạt động dạy học của Bùi Hiền nnk. (2004) và sơ đồ Ngũ giác sư phạm của Bùi Thị Mùi & Trần Lương (2018) gồm 5 thành tố (mục tiêu, nội dung, phương pháp - hình thức, kiểm tra đánh giá, điều kiện hỗ trợ), kết hợp với lý luận quản lý nhà trường của Kônđacốp, Phạm Minh Hạc (1990), Nguyễn Ngọc Quang (1989) và Trần Kiểm (2009).

2. Sự khác biệt cốt lõi về dạy học tích hợp môn Toán giữa Chương trình GDPT 2006 và Chương trình GDPT 2018 được chỉ ra trong luận án là gì?

Chương trình 2006 được thiết kế theo định hướng trang bị kiến thức ("học sinh biết gì"), gồm 4 mạch kiến thức sắp xếp xen kẽ, nội dung tích hợp liên môn chỉ tiềm ẩn trong các bài toán có lời văn và chưa thành chủ đề rõ ràng. Chương trình 2018 được thiết kế theo định hướng phát triển năng lực ("học sinh làm được gì"), gồm 3 mạch kiến thức, yêu cầu tích hợp nội môn và liên môn rõ nét thông qua các tiết hoạt động thực hành, trải nghiệm và định hướng giáo dục STEM.

3. Phương pháp định lượng nào được tác giả áp dụng để xử lý dữ liệu khảo sát thực trạng và thực nghiệm?

Tác giả sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 23.0 để thực hiện: thống kê mô tả (tính điểm trung bình ĐTB, độ lệch chuẩn ĐLC nhằm đánh giá mức độ tập trung và phân tán của ý kiến khảo sát); thống kê suy luận (đánh giá độ tin cậy thang đo, kiểm định mức ý nghĩa $p < 0.05$ để so sánh sự khác biệt đánh giá giữa nhóm cán bộ quản lý và nhóm giáo viên, cũng như đo lường hiệu quả trước và sau thực nghiệm).

4. Luận án đề xuất bao nhiêu biện pháp quản lý và hai biện pháp nào được chọn để tổ chức thực nghiệm?

Luận án đề xuất 5 biện pháp quản lý gồm: (1) Quản lý cách thức tổ chức nâng cao nhận thức của CBQL và GV; (2) Quản lý việc tổ chức, sắp xếp kế hoạch DHTH; (3) Cải tiến phương thức bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho CBQL và GV tại trường; (4) Quản lý xây dựng nguồn tài nguyên phục vụ DHTH; (5) Điều chỉnh kịp thời các yếu tố ảnh hưởng. Hai biện pháp trọng tâm về quản lý sắp xếp kế hoạch và đổi mới phương thức bồi dưỡng giáo viên tại trường đã được chọn để tổ chức thực nghiệm sư phạm.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Huỳnh Thị Kim Trang (2024) đã giải quyết trọn vẹn nhiệm vụ nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học tích hợp trong môn Toán cấp tiểu học tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn chuyển đổi chương trình giáo dục phổ thông. Thông qua phương pháp tiếp cận hệ thống, khảo sát diện rộng tại 10 quận huyện kết hợp xử lý thống kê bằng SPSS 23.0, công trình đã làm rõ các hạn chế thực tiễn trong công tác quản lý của Hiệu trưởng và năng lực giảng dạy của giáo viên. Hệ thống 5 biện pháp quản lý được đề xuất có giá trị thực tiễn rõ ràng, cung cấp cơ sở khoa học giúp nâng cao chất lượng dạy học môn Toán tiểu học theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG MÔN TOÁN CẤP TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu vấn đề về hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học 1. Ở nước ngoài Trên thế giới, xu hướng tích hợp đã xuất hiện từ những năm 60 của thế kỷ XX.

Theo quan điểm triết lý giáo dục của Whlitehead trong tác phẩm The idea of inte- grated education (Meijun Fan,2004) đã nói rằng chúng ta hiện đang sống trong một xã hội toàn cầu hóa. Cả trái đất đang trở thành một ngôi làng nhỏ toàn cầu. Giáo sư giáo dục học người Mỹ Dwight Allen trong tác phẩm này cũng cho rằng trường học của chúng ta đã lỗi thời trong thế giới công nghệ ngày nay. Các trường học phương tây được xây dựng dựa trên nhu cầu của nền văn hóa phương tây; trường học Trung Quốc được xây dựng dựa trên nhu cầu của nền văn minh Trung Quốc.

Nhưng bây giờ chúng ta không còn là một nền văn minh phương tây hay một nền văn minh Trung Quốc nữa mà chúng ta bây giờ là một nền văn minh thế giới. Do đó, việc tích hợp giữa các nền văn hóa của các quốc gia trong giờ dạy là một vấn đề quan trọng hơn bao giờ hết. Con đường DHTH trong môn Toán phù hợp với tư duy mang tính thời đại vì mọi hiện tượng xảy ra trong cuộc sống bao giờ cũng xuất hiện trong một tình huống đa dạng, phong phú, con người không thể hiểu và giải quyết một vấn đề của thực tiễn nếu như chỉ sử dụng kiến thức và kĩ năng của từng môn học hay từng lĩnh vực riêng rẽ. Dạy học toán trong nhà trường, ngoài khía cạnh “tạo ra kiến thức đơn thuần”, “truyền đạt kiến thức” hay “chuyển giao kiến thức” (Đỗ Hương Trà, nnk., 2015) còn phải dạy cho học sinh khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp thuộc nhiều lĩnh vực khoa học vào việc giải quyết những tình huống khác nhau.

Dạy toán trong nhà trường không phải chỉ để các em có kĩ năng tính toán cộng, trừ, nhân, chia mà phải biết vận dụng tính toán đó vào các môn học khác và cả trong cuộc sống thực tế. Đây cũng chính là mục tiêu của dạy học tích hợp. 12 Nhiều bài viết của các tác giả trong Educational Leadership đã đề cập đến việc hình thành và phát triển năng lực của người học, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề trong thực tiễn đời sống, được thể hiện thông qua hành động biết kết nối các kiến thức của từng bộ môn dưới hình thức tích hợp nhiều môn, trên cơ sở đó hình thành ở học sinh tri giác toàn vẹn về thế giới khách quan. Ở Nga, hoạt động DHTH với các môn học nói chung và môn Toán nói riêng ở trường tiểu học cũng đã được một số nhà giáo dục quan tâm.

Cụ thể qua bài viết Integration of subjects in primaty school (Polupanova Elena Vasilievna, 2010) cho thấy tích hợp bằng hình thức kết nối các môn học thông qua các chủ đề sẽ góp phần hình thành bức tranh toàn cảnh về thế giới cho trẻ, giúp trẻ hiểu được mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và thế giới nói chung. Ở Hoa Kỳ, sách giáo khoa toán của Hoa Kỳ đã có những bài tích hợp như: Toán học và nhiệt độ; Toán học và mua sắm; Toán học và thể thao; Toán học và Địa lý; Toán học và đời sống; Toán học và giao thông đường bộ; Toán học và cuộc sống (tiền lương); Toán học và sức khoẻ. Rõ ràng tích hợp toán học với các môn học khác chính là tái hiện “ nguồn gốc” của toán học (từ thực tiễn tới toán học), đồng thời nêu được các áp dụng của toán học vào trong thực tiễn (từ toán học tới thực tiễn). Trong bài viết A new model for the integration of science and math- ematics: The balance model, (S.Ahmet Kiray, 2011) cho thấy việc kết nối hai môn khoa học và toán học phù hợp với nhau nhiều hơn bởi vì các ứng dụng và tiếp cận khoa học trong giải quyết vấn đề có mối liên hệ lẫn nhau, khoa học cung cấp các mẫu cụ thể, trong khi toán học cung cấp các mẫu trừu tượng Ở Mỹ, trong luận án An investigation of elementary teachers’self-efficacy for teaching integrated science, technology, engineering, and mathematics (STEM) education được công bố bởi hội đồng nghiên cứu quốc gia tại Mỹ (Janice Michelle Prentiss Bennett, 2016), Tổng thống Obama đã nói: “Các vị lãnh đạo tương lai phụ thuộc vào cách chúng ta giáo dục học sinh hôm nay, đặc biệt là ở các môn học khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học” (Obama, 2009).

Ngoài ra luận án có đề cập đến đội ngũ giáo viên giảng dạy cần phải được trang bị và đào tạo một cách có hiệu quả, 13 đặc biệt đối với các cấp quản lý cần phải thấy được tầm quan trọng của việc giáo dục STEM trong các nhà trường ờ Mỹ. Ở bang New South Wales (NSW) của Úc, các chuyên gia giáo dục cho biết các lớp học ở Úc cần thích nghi với cuộc cách mạng STEM, giáo dục STEM là một lĩnh vực giáo dục rất cần thiết vì qua đó cung cấp cơ hội cho học sinh phát triển kiến thức và những kĩ năng giải quyết vấn đề, góp phần cho sự phát triển của nước Úc trong tương lai. Chính vì thế, cơ quan Tiêu chuẩn Giáo dục NSW (NESA) đã hỗ trợ cho việc dạy tích hợp trong các trường học bằng cách cung cấp chương trình, tư vấn giáo viên và tổ chức các hoạt động trong việc DHTH bốn môn học trong STEM. Qua tìm hiểu về giáo dục của các nước nêu trên, DHTH theo mô hình STEM hay STEAM phần lớn hiện nay đều được các nước đặc biệt chú trọng để đưa vào giảng dạy ở các cấp học.

Đã có bài viết, nghiên cứu về tác dụng của giáo dục STEM/STEAM/STREAM đối với việc dạy và học, cụ thể qua bài : A review of the effect of integrated STEM or STEAM education in South Korea (Nam-Hwa Kang, 2019). Qua nghiên cứu cho thấy chính phủ đã đặt ra mục tiêu rõ ràng để cải thiện giáo dục STEM, vì chính giáo dục STEM/STEAM sẽ giúp học sinh có một nền tảng vững chắc trong các môn học, cũng qua trải nghiệm STEM/STEAM sẽ chuẩn bị tốt hơn cho họ những kiến thức, kĩ năng trước khi bước lên các cấp học cao hơn và cải thiện các năng lực như sáng tạo, giao tiếp và kĩ năng làm việc nhóm để đáp ứng những thách thức của thế kỷ 21. Từ các hình thức kết hợp trên, cho thấy giáo dục nhà trường phần lớn đã chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở học sinh các năng lực hành động. Năng lực chỉ có ý nghĩa khi nó được thể hiện trong một tình huống cụ thể và để làm được điều này thì HS phải biết tích hợp những điều đã học từ các môn học một cách rời rạc để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống lao động của mình.

(Xavier Roegiers,1996) Như vậy, với những nghiên cứu về DHTH nói chung và DHTH trong môn Toán nói riêng, phần lớn đã và đang được thực hiện ở nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển, mức độ tích hợp khá đa dạng, nhưng phần lớn các bài viết đều nhận định: 14 - DHTH nói chung và DHTH trong môn Toán nói riêng là hành động liên kết có hệ thống những kiến thức ở nhiều lĩnh vực thuộc các môn học khác nhau để nhằm giải quyết một chủ đề trong môi trường tự nhiên và xã hội. Điều này sẽ tạo thuận lợi trong việc giao thoa các mục tiêu dạy học của các môn học khác nhau, mở ra triển vọng cho việc thực hiện dạy học theo hướng tiếp cận năng lực. - DHTH bao gồm những hoạt động tích hợp, trong hoạt động tích hợp, dưới sự chỉ đạo của GV, HS học cách sử dụng phối hợp, kết nối những kiến thức, kĩ năng, thao tác đã lĩnh hội một cách rời rạc từ các kiến thức riêng lẻ của từng bộ môn trong một thể thống nhất để giải quyết một tình huống phức hợp thường là gắn với thực tế. Dạy học tích hợp đã góp phần chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở học sinh các năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề.

Tóm lại: DHTH nói chung và DHTH trong môn Toán nói riêng đã trở thành xu hướng giáo dục rất phổ biến đối với nhiều nước trên thế giới, với mức độ tích hợp khá đa dạng; nó như một giải pháp để khắc phục tình trạng mà nhiều thập kỉ qua kiến thức học đường được sắp thành các môn học xếp chồng lên nhau trong chương trình học mà Charlot đã nói: “được tích lũy như một thủ đô văn hóa và được đánh giá theo bậc thang định lượng” (Charlot, 1987), vì thế mà phía sau kiến thức học đường đó HS không biết mục đích của việc học toán để làm gì, chưa thấy được mối quan hệ giữa các môn học, cụ thể chỉ biết học toán nhằm để giải các bài tập toán, trong khi đó đại bộ phận HS sau này sẽ là người sử dụng toán chứ không phải người làm toán (nghiên cứu toán). DHTH đã giúp GV và HS nhận ra mọi tình huống trong cuộc sống đều là những tình huống tích hợp, để giải quyết được vấn đề của thực tiễn, con người cần phải biết huy động kiến thức của tất cả các môn học khác nhau. Từ đó năng lực hiểu biết, năng lực vận dụng, năng lực sáng tạo trong từng con người sẽ được phát huy. Chính vì thế hiện nay để giúp giáo viên có thể thực hiện DHTH toán thì đã có một số bài học mang tính tích hợp cụ thể trong SGK như ở Hoa Kỳ; một số bài dạy theo chủ đề như ở Nga, Singapore hay ở Australia có cả chương trình giáo dục tích hợp bền vững do Bộ Giáo dục quy định để dạy cho trẻ từ nhà trẻ đến lớp 12.

Ngoài ra 15 việc dạy tích hợp dưới mô hình STEM cũng được nhiều nước áp dụng như Mỹ, Úc, Singapore, Anh, Đức, Hàn Quốc. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, thời Pháp thuộc (1884-1945), quan điểm tích hợp được thể hiện trong một số môn ở trường tiểu học như môn “Cách trí” (dạy về Cấu tạo cơ thể người + Vệ sinh cơ thể người + Môi trường và thiên nhiên) , sau đổi thành môn “ Khoa học thường thức”. Môn học này còn được dạy một số năm ở trường cấp I của miền Bắc nước ta. Đối với môn Toán một môn học ở bất cứ giai đoạn nào cũng được xem là một học chủ chốt thì nội dung chính vẫn là dạy cho người học biết thực hiện các phép tính cộng, trừ, nhân, chia với mục đích giúp người học biết tính toán trên những con số.