CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TÍCH HỢP TRONG MÔN TOÁN CẤP TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu vấn đề về hoạt động DHTH trong môn Toán cấp tiểu học 1. Ở nước ngoài Trên thế giới, xu hướng tích hợp đã xuất hiện từ những năm 60 của thế kỷ XX.
Theo quan điểm triết lý giáo dục của Whlitehead trong tác phẩm The idea of inte- grated education (Meijun Fan,2004) đã nói rằng chúng ta hiện đang sống trong một xã hội toàn cầu hóa. Cả trái đất đang trở thành một ngôi làng nhỏ toàn cầu. Giáo sư giáo dục học người Mỹ Dwight Allen trong tác phẩm này cũng cho rằng trường học của chúng ta đã lỗi thời trong thế giới công nghệ ngày nay. Các trường học phương tây được xây dựng dựa trên nhu cầu của nền văn hóa phương tây; trường học Trung Quốc được xây dựng dựa trên nhu cầu của nền văn minh Trung Quốc.
Nhưng bây giờ chúng ta không còn là một nền văn minh phương tây hay một nền văn minh Trung Quốc nữa mà chúng ta bây giờ là một nền văn minh thế giới. Do đó, việc tích hợp giữa các nền văn hóa của các quốc gia trong giờ dạy là một vấn đề quan trọng hơn bao giờ hết. Con đường DHTH trong môn Toán phù hợp với tư duy mang tính thời đại vì mọi hiện tượng xảy ra trong cuộc sống bao giờ cũng xuất hiện trong một tình huống đa dạng, phong phú, con người không thể hiểu và giải quyết một vấn đề của thực tiễn nếu như chỉ sử dụng kiến thức và kĩ năng của từng môn học hay từng lĩnh vực riêng rẽ. Dạy học toán trong nhà trường, ngoài khía cạnh “tạo ra kiến thức đơn thuần”, “truyền đạt kiến thức” hay “chuyển giao kiến thức” (Đỗ Hương Trà, nnk., 2015) còn phải dạy cho học sinh khả năng vận dụng kiến thức tổng hợp thuộc nhiều lĩnh vực khoa học vào việc giải quyết những tình huống khác nhau.
Dạy toán trong nhà trường không phải chỉ để các em có kĩ năng tính toán cộng, trừ, nhân, chia mà phải biết vận dụng tính toán đó vào các môn học khác và cả trong cuộc sống thực tế. Đây cũng chính là mục tiêu của dạy học tích hợp. 12 Nhiều bài viết của các tác giả trong Educational Leadership đã đề cập đến việc hình thành và phát triển năng lực của người học, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề trong thực tiễn đời sống, được thể hiện thông qua hành động biết kết nối các kiến thức của từng bộ môn dưới hình thức tích hợp nhiều môn, trên cơ sở đó hình thành ở học sinh tri giác toàn vẹn về thế giới khách quan. Ở Nga, hoạt động DHTH với các môn học nói chung và môn Toán nói riêng ở trường tiểu học cũng đã được một số nhà giáo dục quan tâm.
Cụ thể qua bài viết Integration of subjects in primaty school (Polupanova Elena Vasilievna, 2010) cho thấy tích hợp bằng hình thức kết nối các môn học thông qua các chủ đề sẽ góp phần hình thành bức tranh toàn cảnh về thế giới cho trẻ, giúp trẻ hiểu được mối liên hệ giữa các sự vật hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và thế giới nói chung. Ở Hoa Kỳ, sách giáo khoa toán của Hoa Kỳ đã có những bài tích hợp như: Toán học và nhiệt độ; Toán học và mua sắm; Toán học và thể thao; Toán học và Địa lý; Toán học và đời sống; Toán học và giao thông đường bộ; Toán học và cuộc sống (tiền lương); Toán học và sức khoẻ. Rõ ràng tích hợp toán học với các môn học khác chính là tái hiện “ nguồn gốc” của toán học (từ thực tiễn tới toán học), đồng thời nêu được các áp dụng của toán học vào trong thực tiễn (từ toán học tới thực tiễn). Trong bài viết A new model for the integration of science and math- ematics: The balance model, (S.Ahmet Kiray, 2011) cho thấy việc kết nối hai môn khoa học và toán học phù hợp với nhau nhiều hơn bởi vì các ứng dụng và tiếp cận khoa học trong giải quyết vấn đề có mối liên hệ lẫn nhau, khoa học cung cấp các mẫu cụ thể, trong khi toán học cung cấp các mẫu trừu tượng Ở Mỹ, trong luận án An investigation of elementary teachers’self-efficacy for teaching integrated science, technology, engineering, and mathematics (STEM) education được công bố bởi hội đồng nghiên cứu quốc gia tại Mỹ (Janice Michelle Prentiss Bennett, 2016), Tổng thống Obama đã nói: “Các vị lãnh đạo tương lai phụ thuộc vào cách chúng ta giáo dục học sinh hôm nay, đặc biệt là ở các môn học khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học” (Obama, 2009).
Ngoài ra luận án có đề cập đến đội ngũ giáo viên giảng dạy cần phải được trang bị và đào tạo một cách có hiệu quả, 13 đặc biệt đối với các cấp quản lý cần phải thấy được tầm quan trọng của việc giáo dục STEM trong các nhà trường ờ Mỹ. Ở bang New South Wales (NSW) của Úc, các chuyên gia giáo dục cho biết các lớp học ở Úc cần thích nghi với cuộc cách mạng STEM, giáo dục STEM là một lĩnh vực giáo dục rất cần thiết vì qua đó cung cấp cơ hội cho học sinh phát triển kiến thức và những kĩ năng giải quyết vấn đề, góp phần cho sự phát triển của nước Úc trong tương lai. Chính vì thế, cơ quan Tiêu chuẩn Giáo dục NSW (NESA) đã hỗ trợ cho việc dạy tích hợp trong các trường học bằng cách cung cấp chương trình, tư vấn giáo viên và tổ chức các hoạt động trong việc DHTH bốn môn học trong STEM. Qua tìm hiểu về giáo dục của các nước nêu trên, DHTH theo mô hình STEM hay STEAM phần lớn hiện nay đều được các nước đặc biệt chú trọng để đưa vào giảng dạy ở các cấp học.
Đã có bài viết, nghiên cứu về tác dụng của giáo dục STEM/STEAM/STREAM đối với việc dạy và học, cụ thể qua bài : A review of the effect of integrated STEM or STEAM education in South Korea (Nam-Hwa Kang, 2019). Qua nghiên cứu cho thấy chính phủ đã đặt ra mục tiêu rõ ràng để cải thiện giáo dục STEM, vì chính giáo dục STEM/STEAM sẽ giúp học sinh có một nền tảng vững chắc trong các môn học, cũng qua trải nghiệm STEM/STEAM sẽ chuẩn bị tốt hơn cho họ những kiến thức, kĩ năng trước khi bước lên các cấp học cao hơn và cải thiện các năng lực như sáng tạo, giao tiếp và kĩ năng làm việc nhóm để đáp ứng những thách thức của thế kỷ 21. Từ các hình thức kết hợp trên, cho thấy giáo dục nhà trường phần lớn đã chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở học sinh các năng lực hành động. Năng lực chỉ có ý nghĩa khi nó được thể hiện trong một tình huống cụ thể và để làm được điều này thì HS phải biết tích hợp những điều đã học từ các môn học một cách rời rạc để giải quyết các vấn đề trong cuộc sống lao động của mình.
(Xavier Roegiers,1996) Như vậy, với những nghiên cứu về DHTH nói chung và DHTH trong môn Toán nói riêng, phần lớn đã và đang được thực hiện ở nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển, mức độ tích hợp khá đa dạng, nhưng phần lớn các bài viết đều nhận định: 14 - DHTH nói chung và DHTH trong môn Toán nói riêng là hành động liên kết có hệ thống những kiến thức ở nhiều lĩnh vực thuộc các môn học khác nhau để nhằm giải quyết một chủ đề trong môi trường tự nhiên và xã hội. Điều này sẽ tạo thuận lợi trong việc giao thoa các mục tiêu dạy học của các môn học khác nhau, mở ra triển vọng cho việc thực hiện dạy học theo hướng tiếp cận năng lực. - DHTH bao gồm những hoạt động tích hợp, trong hoạt động tích hợp, dưới sự chỉ đạo của GV, HS học cách sử dụng phối hợp, kết nối những kiến thức, kĩ năng, thao tác đã lĩnh hội một cách rời rạc từ các kiến thức riêng lẻ của từng bộ môn trong một thể thống nhất để giải quyết một tình huống phức hợp thường là gắn với thực tế. Dạy học tích hợp đã góp phần chuyển từ đơn thuần dạy kiến thức sang phát triển ở học sinh các năng lực hành động, năng lực giải quyết vấn đề.
Tóm lại: DHTH nói chung và DHTH trong môn Toán nói riêng đã trở thành xu hướng giáo dục rất phổ biến đối với nhiều nước trên thế giới, với mức độ tích hợp khá đa dạng; nó như một giải pháp để khắc phục tình trạng mà nhiều thập kỉ qua kiến thức học đường được sắp thành các môn học xếp chồng lên nhau trong chương trình học mà Charlot đã nói: “được tích lũy như một thủ đô văn hóa và được đánh giá theo bậc thang định lượng” (Charlot, 1987), vì thế mà phía sau kiến thức học đường đó HS không biết mục đích của việc học toán để làm gì, chưa thấy được mối quan hệ giữa các môn học, cụ thể chỉ biết học toán nhằm để giải các bài tập toán, trong khi đó đại bộ phận HS sau này sẽ là người sử dụng toán chứ không phải người làm toán (nghiên cứu toán). DHTH đã giúp GV và HS nhận ra mọi tình huống trong cuộc sống đều là những tình huống tích hợp, để giải quyết được vấn đề của thực tiễn, con người cần phải biết huy động kiến thức của tất cả các môn học khác nhau. Từ đó năng lực hiểu biết, năng lực vận dụng, năng lực sáng tạo trong từng con người sẽ được phát huy. Chính vì thế hiện nay để giúp giáo viên có thể thực hiện DHTH toán thì đã có một số bài học mang tính tích hợp cụ thể trong SGK như ở Hoa Kỳ; một số bài dạy theo chủ đề như ở Nga, Singapore hay ở Australia có cả chương trình giáo dục tích hợp bền vững do Bộ Giáo dục quy định để dạy cho trẻ từ nhà trẻ đến lớp 12.
Ngoài ra 15 việc dạy tích hợp dưới mô hình STEM cũng được nhiều nước áp dụng như Mỹ, Úc, Singapore, Anh, Đức, Hàn Quốc. Ở Việt Nam Ở Việt Nam, thời Pháp thuộc (1884-1945), quan điểm tích hợp được thể hiện trong một số môn ở trường tiểu học như môn “Cách trí” (dạy về Cấu tạo cơ thể người + Vệ sinh cơ thể người + Môi trường và thiên nhiên) , sau đổi thành môn “ Khoa học thường thức”. Môn học này còn được dạy một số năm ở trường cấp I của miền Bắc nước ta. Đối với môn Toán một môn học ở bất cứ giai đoạn nào cũng được xem là một học chủ chốt thì nội dung chính vẫn là dạy cho người học biết thực hiện các phép tính cộng, trừ, nhân, chia với mục đích giúp người học biết tính toán trên những con số.