Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên và bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên Bồi dưỡng giáo viên là một nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục và đào tạo nhằm không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn cho giáo viên đặc biệt đổi mới giáo dục, đổi mới kiểm tra đánh giá (kiểm tra đánh giá) theo năng lực học sinh trong giai đoạn hiện nay thì việc bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh là yêu cầu cấp thiết. Do vậy, nghiên cứu trong và ngoài nước tập trung nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên, bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh năng lực dạy học cho giáo viên đến nay đã được một số tác giả quan tâm, trong phạm vi có thể đề cập đến một số nghiên cứu sau: Nhà giáo dục nổi tiếng acques Nimier (1996) với công bố “giáo viên rèn luyện tâm lí” cũng đã nhận định rằng: “việc hình thành phẩm chất, năng lực của người giáo viên không chỉ thực hiện ở các trường sư phạm là đủ, mà trong hoạt động thực tiễn, trong cuộc sống nghề nghiệp sau này người giáo viên phải luôn tự rèn luyện, bồi dưỡng nhằm bổ sung và hoàn thiện nhân cách” [25].Arends đề cập nhiều vấn đề dạy và học, lấy giáo viên là trung tâm, đặc biệt là đổi mới cách dạy học lấy học sinh làm trung tâm, do đó đòi hỏi giáo viên cần nâng cao năng lực nghề nghiệp cần phải có năng lực chuyên biệt vận dụng để dạy học, từ đó vấn đề bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên là vấn đề cần thiết “Learning to teach” [17] Cũng bàn về vấn đề bồi dưỡng và học tập của người lớn, tác giả Malcom S.Knowles đã khẳng định: “việc học tập và bồi dưỡng của người lớn cần chú trọng tới 5 vấn đề chính như sau: người học là người tự định hướng cho việc học tập của mình; người học đã có những kinh nghiệm cơ bản trong công việc của họ; Họ sẵn sàng học tập để đáp ứng cho sự phát triển trong công việc của họ; Họ xác định 7 được trọng tâm của môn học và giải quyết triệt để những vấn đề trọng tâm đó; Động cơ của việc học tập là nhằm phát triển toàn diện bản thân của họ” [17].
Ở Việt Nam việc nghiên cứu về hoạt động học tập và bồi dưỡng cho người lớn nói chung và giáo viên nói riêng cũng đã quan tâm nghiên cứu từ rất sớm. Các công trình nghiên cứu cũng tập trung vào việc chỉ ra vai trò quan trọng của hoạt động học tập và bồi dưỡng đối với sự phát triển của mỗi cá nhân và đối với hoạt động nghề nghiệp của họ. Tác giả Trần Bá Hoành (2006), trong sách chuyên khảo với tựa đề “Vấn đề giáo viên - Những nghiên cứu lý luận và thực tiễn” đã chỉ rõ: “những mục tiêu cần đạt được trong hoạt động bồi dưỡng giáo viên; các nội dung cần thực hiện trong hoạt động bồi dưỡng giáo viên và nhấn mạnh tới việc cần phải học hỏi kinh nghiệm bồi dưỡng giáo viên từ các nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới để học tập và áp dựng voà thực tiễn hoạt động này tại Việt Nam” [20]. Cùng với công bố nêu trên, tác giả Trần Bá Hoành (2010), cũng công bố bài viết “Những yêu cầu mới về nghiệp vụ sư phạm trong chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học”.
Trong đó, khẳng định rõ “việc bồi dưỡng giáo viên là nhiệm vụ vô cùng quan trọng và cần thiết để nâng cao chất lượng đội ngũ và đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động đào tạo” [10]. Các tác giả Hoàng Đức Nhuận, Lê Đức Phúc “Cơ sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông” đã đưa ra cách hiểu về kết quả học tập là một khái niệm thường được hiểu theo hai quan niệm khác nhau trong thực tế cũng như trong khoa học. “kết quả học tập là mức độ thành tích mà một chủ thể học tập đã đạt, được xem xét trong mối quan hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định; kết quả học tập còn là mức độ thành tích đã đạt của một học sinh so với các bạn học khác. Theo quan niệm thứ nhất, kết quả học tập là mức thực hiện tiêu chí (criterion) và với quan niệm thứ hai, đó là mức thực hiện chuẩn” [25]; Đề tài cấp Nhà nước “Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phổ thông” của tác giả Nguyễn Thị Bình, đã làm rõ 8 “vị trí, vai trò, chức năng của giáo viên trong giai đoạn phát triển mới của đất nước và đề xuất những giải pháp quản lý hoạt động đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và năng lực cho giáo viên phổ thông nhằm giúp giáo viên đáp ứng được yêu cầu nghệ nghiệp trong giai đoạn mới” [1].
Các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên Trên thực tế, ít có nghiên cứu độc lập về quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá học sinh cho giáo viên, mà thường là các nghiên cứu về quản lý bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng năng lực cho giáo viên nói chung, trong đó có đề cập đến nội dung quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá. Có thể kể tới một số tác giả tiêu biểu sau: Các nghiên cứu của Tổ chức giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) và Tổ chức Hợp tác và Phát triển châu Âu (OECD) về “nâng cao chất lượng giáo viên được bắt đầu từ năm 2001 đến năm 2004. OECD đã đúc kết kinh nghiệm và kết quả nghiên cứu để phân tích, trao đổi, gợi ý về cách thức để thu hút, đào tạo, giữ chân các nhà giáo giỏi ở các nước phát triển. Đến năm 2006, UNESCO đưa ra các phân tích và kiến nghị về một loạt các chính sách liên quan đến việc tuyển dụng, đào tạo, sử dụng và đãi ngộ, điều kiện làm việc của giáo viên nhằm hướng tới việc thực hiện mục tiêu giáo dục cho mọi người đến năm 2015” [21].
Tại Việt Nam, nhiều tác giả đã công bố các bài viết và đề tài nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên. Tác giả Trần Đăng Khởi đã nghiên cứu “Quản lý bồi dưỡng giáo viên trung học cơ sở theo tiếp cận năng lực”. Trong nghiên cứu này, tác giả đã xây dựng được những lý luận cơ bản về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng giáo viên theo tiếp cận năng lực, trong đó có đề cập đến nội dung bồi dưỡng năng lực đánh giá cho giáo viên THCS, nghiên cứu thực trạng ở các tỉnh vùng ven Hà Nội đã cho thấy những ưu điểm và hạn chế trong công tác bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng, 9 từ đó tác giả đề xuất 7 biện pháp quản lý mang tính đồng bộ và hệ thống để nâng cao chất lượng bồi dưỡng năng lực cho giáo viên THCS. Đây là nghiên cứu quan trọng có tính chất gợi mở để tác giả đi vào nghiên cứu quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá cho giáo viên THCS.
[26] Tác giả Vũ Trí Đoàn đã nghiên cứu về Quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên ở các trường tiểu học huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang trong luận văn Thạc sĩ Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên năm 2020.[14] Luận án Tiến sĩ của tác giả Trần Trung Tình về Phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho sinh viên ngành sư phạm Toán, 2020, ở trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên. Tác giả đã xem xét Qqá trình trang bị, bồi dưỡng năng lực đánh giá kếtquả học tập môn Toán của học sinh THPT theo định hướng đánh giá năng lực người học cho sinh viên ngành Sư phạm Toán các trường Đại học Sư phạm. Xác định được các thành tố cơ bản trong năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh THPT cho sinh viên ngành sư phạm Toán và đề xuất được các biện pháp thích hợp thì sẽ góp phần phát triển năng lực đánh giá của sinh viên, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Toán THPT.[33] Luận văn “Bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp cho giáo viên ở các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học trên địa bàn huyện Nậm pồ - tỉnh Điện Biên” của tác giả Nguyễn Thị Thúy. Luận văn đã khái quát cơ sở lý luận về bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp cho giáo viên ở các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học.
Từ đó đánh giá thực trạng và đề xuất biện pháp. bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp cho giáo viên ở các trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học trên địa bàn huyện Nậm pồ - tỉnh Điện Biên[34] Từ các nghiên cứu trên, có thể thấy sự đa dạng trong nội dung của các nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên và quản lý hoạt động bồi dưỡng giáo viên. Tuy nhiên, các nghiên cứu trong những năm gần đây có xu hướng đi sâu vào các nhóm khách 10 thể riêng biệt để tìm ra đặc trưng của đội ngũ giáo viên ở từng cấp học, từng địa phương, từ đó có những biện pháp quản lý hoạt động bồi dưỡng phù hợp với đặc thù của địa phương, cấp học đó. Mặt khác, nghiên cứu quản lý bồi dưỡng năng lực đánh giá cho giáo viên nói riêng là một vấn đề còn chưa được nghiên cứu sâu sắc, toàn diện, gắn với địa bàn cụ thể là thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bắc Ninh chưa được nghiên cứu.
Những kết quả nghiên cứu cũng như các vấn đề còn chưa được giải quyết của các nhà khoa học trong và ngoài nước làm nền tảng quan trọng để xây dựng cơ sở lý luận cho thực hiện đề tài luận văn này. Khái niệm cơ bản 1. Đánh giá trong giáo dục 1. Khái niệm đánh giá Có nhiều quan niệm trong đánh giá, tùy thuộc vào mục đích, vai trò, mức độ và đối tượng đánh giá mà tác giả đưa ra các quan niệm sâu hơn về khía cạnh đánh giá.
Từ điển tiếng Việt giải thích: “đánh giá là: Nhận định giá trị” [35]. Các kết quả kiểm tra thành tích học tập, rèn luyện của học sinh được thể hiện trong việc đánh giá những thành tích học tập, rèn luyện đó. Những quan điểm về đánh giá trong giáo dục [24]: Theo C.Beeby (1997): “đánh giá là sự thu thập và lý giải một cách có hệ thống những bằng chứng dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động”.