Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục của tác giả Trần Trung Tình với đề tài "Phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho sinh viên ngành Sư phạm Toán" thuộc chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán học (mã số: 9 14 01 11), được bảo vệ tại Trường Đại học Sư phạm – Đại học Thái Nguyên vào năm 2020 dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS. Nguyễn Hữu Châu và PGS.TS. Trịnh Thanh Hải.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng đánh giá là bộ phận cấu thành hữu cơ của quá trình dạy học và là động lực thúc đẩy đổi mới giáo dục. Trong thực tiễn tại các trường phổ thông, công tác đánh giá học sinh bộc lộ nhiều bất cập: chưa xác định rõ triết lý đánh giá (đánh giá để làm gì, nhằm hình thành khả năng gì ở người học); chủ yếu tập trung vào đánh giá kết quả để cho điểm, xếp loại mà thiếu phản hồi định hướng; việc chữa bài thường áp đặt cách giải của giáo viên mà bỏ qua khâu phân tích sai sót của học sinh; giáo viên gặp nhiều khó khăn khi đánh giá các hoạt động giáo dục. Việc chuyển dịch từ tiếp cận nội dung sang phát triển năng lực đòi hỏi giáo viên Toán phải có năng lực đánh giá tương ứng. Nếu sinh viên sư phạm không được trang bị và bồi dưỡng đầy đủ năng lực này ngay trong giai đoạn đào tạo ban đầu tại các trường đại học sư phạm, họ sẽ gặp nhiều trở ngại trong hoạt động nghề nghiệp sau khi ra trường.

  • Mục tiêu nghiên cứu: Phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho sinh viên ngành Sư phạm Toán.
  • Khách thể nghiên cứu: Quá trình đào tạo sinh viên ngành Toán ở trường Đại học Sư phạm.
  • Đối tượng nghiên cứu: Quá trình trang bị, bồi dưỡng năng lực đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh trung học phổ thông (THPT) theo định hướng đánh giá năng lực người học cho sinh viên ngành Sư phạm Toán các trường Đại học Sư phạm.
  • Giả thuyết khoa học: Nếu xác định được các thành tố cơ bản trong năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh THPT cho sinh viên ngành Sư phạm Toán và đề xuất được các biện pháp thích hợp thì sẽ góp phần phát triển năng lực đánh giá của sinh viên, từ đó nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Toán THPT.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu (được đánh số theo văn bản):
    1. Nghiên cứu lý luận về đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh THPT theo định hướng tiếp cận năng lực; năng lực dạy học, năng lực kiểm tra đánh giá trong dạy học môn Toán; cơ sở tâm lý học, giáo dục học và triết học của việc hình thành năng lực.
    2. Nghiên cứu thực tiễn nhằm đánh giá thực trạng năng lực đánh giá của giáo viên Toán THPT và thực trạng chuẩn bị năng lực này cho sinh viên tại các trường Đại học Sư phạm.
    3. Xác định khung năng lực của giáo viên về đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh THPT; xây dựng các biện pháp sư phạm phát triển năng lực này cho sinh viên ngành Sư phạm Toán.
    4. Tổ chức thực nghiệm sư phạm theo chiều rộng và chiều sâu để kiểm nghiệm tính cần thiết, tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất.
  • Phạm vi nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu, đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm hình thành và nâng cao năng lực đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh THPT theo định hướng đánh giá năng lực người học cho sinh viên ngành Sư phạm Toán.
  • Luận điểm khoa học đưa ra bảo vệ:
    1. Khung năng lực giáo viên cho đánh giá kết quả học tập Toán của học sinh THPT.
    2. Những biện pháp sư phạm cho phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho sinh viên ngành Sư phạm Toán.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong phần tổng quan lịch sử nghiên cứu, luận án đã phân loại và điểm lại các công trình học thuật trong nước và quốc tế liên quan đến lý thuyết đo lường, kiểm tra đánh giá và phát triển năng lực nghề nghiệp sư phạm:

Hướng nghiên cứu quốc tế

  • Lý luận về đo lường và đánh giá giáo dục: Nhóm tác giả C. R. Reynolds, R. B. Livingston, V. L. Willson, V. Willson (2010) với công trình Measurement and assessment in education phân tích ngôn ngữ đánh giá, giả định và các ứng dụng giáo dục thế kỷ 21; Robert L. Ebel với Measuring Educational Achievement nghiên cứu các phương pháp đo lường, đánh giá định lượng; Norman E. Gronlund (1969) với Measurement and Evaluation in Teaching cung cấp nguyên tắc và quy trình đánh giá phục vụ dạy học hiệu quả.
  • Đánh giá chẩn đoán và trách nhiệm giải trình: J. Leighton và M. Gierl (2007) trong Cognitive diagnostic assessment for education: Theory and applications tập trung vào tiềm năng đổi mới đánh giá chẩn đoán nhận thức; L. M. Earl (1999) tại Canada với Assessment and Accountability in Education: Improvement or Surveillance? xem xét bài toán trách nhiệm giải trình và đánh giá quy mô lớn; M. J. Bresciani, M. M. Gardner, J. Hickmott (2010) trong Demonstrating Student Success hướng dẫn thực tế về đánh giá dựa trên kết quả đầu ra (Outcomes-Based Assessment).
  • Thực tiễn đánh giá tại các quốc gia: Shani D. Carter (2015), Hickok (2009), Smith, Szelest & Downey (2004) phân tích chính sách đánh giá sau trung học và đạo luật Không trẻ em bị bỏ lại phía sau tại Hoa Kỳ; Case (2007) nghiên cứu việc chia sẻ tiêu chí chấm điểm để nâng cao hiệu suất học tập tại Wales (Vương quốc Anh); các nghiên cứu về phương pháp đánh giá trực tiếp và gián tiếp tại Nhật Bản.

Hướng nghiên cứu trong nước

  • Bùi Hạnh Lâm nghiên cứu về rèn luyện kỹ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh THPT;
  • Nguyễn Công Khanh và Đào Thị Tuyết Oanh (2015) trong giáo trình Kiểm tra đánh giá trong giáo dục hệ thống hóa các loại hình đánh giá, kỹ thuật thiết kế bảng tiêu chí (Rubric);
  • Nguyễn Thị Việt Nga (2016) nghiên cứu hình thành kỹ năng đánh giá năng lực khoa học theo quan điểm PISA cho sinh viên sư phạm Sinh học;
  • Phạm Xuân Chung (2012) nghiên cứu chuẩn bị cho sinh viên ngành Sư phạm Toán học ở trường đại học tiến hành hoạt động đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh THPT;
  • Đặng Lộc Thọ (2014) nghiên cứu quản lý hoạt động đánh giá kết quả học tập của sinh viên theo yêu cầu đổi mới giáo dục đại học.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết

Tác giả nhận định các công trình trước đây chủ yếu bàn về chiến lược giảng dạy hoặc kiểm tra đánh giá chung, nêu hiện trạng và hạn chế ở trường phổ thông nhưng chưa có nhiều nghiên cứu tiếp cận đánh giá năng lực theo tiến trình quá trình. Đặc biệt, chưa có công trình chuyên sâu xây dựng một khung năng lực hoàn chỉnh và đề xuất hệ thống biện pháp sư phạm đồng bộ để phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập môn Toán THPT theo định hướng tiếp cận năng lực cho sinh viên ngành Sư phạm Toán tại các trường đại học sư phạm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và các khái niệm công cụ

Luận án kế thừa và chuẩn hóa hệ thống khái niệm nền tảng:

  • Đo lường (Measurement): Dẫn theo Hội đồng Quốc gia Giáo viên Toán học Hoa Kỳ (NCTM, 2000), Nitko & Brookhart (2011), Nguyễn Công Khanh và Đào Thị Tuyết Oanh (2015), đo lường trong giáo dục là quá trình lượng hóa các thuộc tính hoặc kích thước của đối tượng, kỹ năng, tri thức bằng các con số đại diện theo quy tắc hoặc thang đo.
  • Trắc nghiệm (Testing): Công cụ/thủ pháp có tính hệ thống nhằm quan sát, mô tả đặc tính học sinh qua thang đo điểm hóa hoặc phân loại tiêu chí.
  • Kiểm tra: Quá trình tìm hiểu, tổ chức lấy thông tin, dựa vào đo lường để đối chiếu kết quả với yêu cầu xác định, phân tích nguyên nhân và các yếu tố tác động (Thissen).
  • Đánh giá (Assessment): Luận án tổng hợp quan điểm của Jean-Marie De Ketele (1989), Peter W. Airasian (2011), David Dean (2002), Ralph Tyler (1950) và Nguyễn Công Khanh, xác định đánh giá là quá trình thu thập, xử lý và lý giải kịp thời, có hệ thống các thông tin về hiện trạng, mức độ thực hiện mục tiêu giáo dục làm cơ sở đưa ra các quyết định sư phạm phù hợp.
  • Năng lực và Năng lực dạy học: Tổng hợp định nghĩa của Bộ Giáo dục Québec (2004), OECD (2001), Denyse Tremblay (2002), F. Weinert (2001), Đặng Thành Hưng (2012), Phạm Thành Nghị (2013). Năng lực giáo viên được xác định là thuộc tính tâm lý phức hợp, hội tụ kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ, kinh nghiệm và sự sẵn sàng giải quyết vấn đề nghề nghiệp một cách hiệu quả.
  • Ba hình thái đánh giá (Mabry, 1999; Serafini, 2001; Griffin & Nix, 1991; Stiggins, 2005):
    1. Hình thái dựa trên đo lường tâm lý (Psychometric): Dùng kiểm tra chuẩn hóa, câu hỏi trắc nghiệm khách quan, quy chiếu theo chuẩn tương đối (norm-referenced).
    2. Hình thái dựa trên bối cảnh (Contextual): Gắn với hoạt động trên lớp học, dựa trên tiêu chí (criterion-referenced), chú trọng nhận định của giáo viên và tự đánh giá.
    3. Hình thái cá nhân hóa (Personalized/Alternative): Đặt người học vào trung tâm, đánh giá qua các nhiệm vụ thực tiễn, sản phẩm, hồ sơ học tập và quá trình tư duy bậc cao.
  • Ba mục đích đánh giá: Đánh giá để xác định kết quả (Assessment of Learning), Đánh giá để thúc đẩy việc học (Assessment for Learning - dẫn nghiên cứu Black & Harrison, 1991) và Đánh giá như là việc học (Assessment as Learning).
  • Phân loại đánh giá: Theo mục đích (sản phẩm, hiệu suất); theo vật đối chứng (dựa theo chuẩn vs dựa theo tiêu chí); theo quy mô (diện rộng vs lớp học - D'Agostino, 2009); theo chủ thể (tự đánh giá - Schunk, 2003, Pintrich, 2000; đánh giá đồng đẳng; đánh giá nhóm); theo kiểu đánh giá (trắc nghiệm giấy vs đánh giá thực - Warhurst & Thompson, 2006, Jon Mueller, 2005, Baartman & Ruijs, 2011).

Phương pháp nghiên cứu

Luận án phối hợp các nhóm phương pháp:

  • Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, phân loại, hệ thống hóa các tài liệu về khoa học giáo dục, tâm lý học, lý luận dạy học môn Toán và kiểm tra đánh giá.
  • Phương pháp quan sát, điều tra: Khảo sát bằng phiếu hỏi, phỏng vấn sâu, trao đổi chuyên môn với giảng viên đại học, sinh viên sư phạm Toán và giáo viên THPT về thực trạng đánh giá.
  • Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức lấy ý kiến chuyên gia (khảo nghiệm) về khung năng lực và các biện pháp; triển khai thử nghiệm sư phạm trên nhóm đối tượng sinh viên cụ thể; sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý và phân tích số liệu.
  • Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case study): Phân tích sâu tác động của các biện pháp sư phạm trên từng đối tượng sinh viên cụ thể qua băng ghi âm, hồ sơ phỏng vấn và bài kiểm tra thực hành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Cơ sở lí luận

Chương 1 thiết lập khung lý thuyết toàn diện về kiểm tra đánh giá và năng lực sư phạm. Tác giả phân tích tiến trình vận động của các hình thái đánh giá từ đo lường tâm lý thực chứng sang đánh giá bối cảnh và đánh giá cá nhân hóa; đồng thời làm rõ sự khác biệt giữa đánh giá tổng kết (Assessment of Learning) và đánh giá quá trình nhằm thúc đẩy việc học (Assessment for Learning).

Trên cơ sở đặc thù bộ môn Toán học ở cấp THPT, luận án xác định 4 nhóm năng lực thành phần mà người giáo viên Toán cần có trong hoạt động đánh giá:

  1. Năng lực chẩn đoán của giáo viên về khả năng và kết quả học Toán của học sinh: Khả năng phát hiện sớm những lỗ hổng kiến thức, sai lầm nhận thức, mức độ tư duy của học sinh thông qua quan sát, nghiên cứu hồ sơ và phỏng vấn sư phạm (kế thừa luận điểm của Philipp K., 2018; Chernikova et al., 2019).
  2. Năng lực sử dụng các chiến lược và phương pháp đánh giá thích hợp với mục tiêu dạy học Toán: Bao gồm năng lực đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan chuẩn hóa, năng lực đánh giá trong tiến trình lớp học, năng lực tổ chức đánh giá thực (authentic assessment) và năng lực hướng dẫn học sinh tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng.
  3. Năng lực sử dụng phương tiện dạy học: Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), các công cụ đa phương tiện để hỗ trợ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu đánh giá (dẫn theo Dwyer et al., 2019).
  4. Năng lực thực hiện quá trình đánh giá: Bao gồm chuỗi kỹ năng nghiệp vụ từ lập kế hoạch đánh giá, thiết kế công cụ đo lường, tổ chức chấm điểm đến phân tích và sử dụng kết quả để điều chỉnh dạy học.

Chương 2. Nghiên cứu thực trạng

Chương 2 trình bày quy trình nghiên cứu thực nghiệm thực trạng tại các trường THPT và một số trường đại học đào tạo ngành Sư phạm Toán tại Việt Nam. Dữ liệu được thu thập qua hệ thống phiếu khảo sát và bảng hỏi cấu trúc.

Nhóm nội dung khảo sát Thực trạng ghi nhận từ dữ liệu
Năng lực chẩn đoán của giáo viên Toán THPT Giáo viên chủ yếu dựa vào quan sát bề ngoài hoặc điểm số bài kiểm tra viết; chưa có kỹ năng thiết kế công cụ chẩn đoán chuyên sâu (như phỏng vấn lâm sàng, phân tích lỗi sai trong hồ sơ học tập).
Năng lực sử dụng chiến lược và phương pháp đánh giá Giáo viên sử dụng phổ biến hình thức kiểm tra viết và câu hỏi trắc nghiệm đóng; việc tổ chức đánh giá thực, đánh giá qua dự án hoặc hướng dẫn học sinh tự đánh giá còn rất hạn chế.
Năng lực thực hiện quá trình đánh giá Khâu lập ma trận và thiết kế tiêu chí đánh giá (rubric) còn lúng túng; khâu chấm điểm chủ yếu đối chiếu đáp án cho điểm số thuần túy, thiếu phản hồi phân tích nguyên nhân sai sót cho học sinh.
Chuẩn bị năng lực đánh giá cho sinh viên Sư phạm Toán Giảng viên và sinh viên đều nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn luyện năng lực đánh giá; tuy nhiên nội dung này tại các trường sư phạm còn phân tán, nặng tính lý thuyết, thiếu thời lượng thực hành và mô phỏng tình huống đánh giá thực tế.

Kết quả khảo sát thực trạng khẳng định nguyên nhân chính của những hạn chế ở trường THPT xuất phát từ quá trình đào tạo ban đầu tại trường sư phạm, nơi sinh viên chưa được rèn luyện có hệ thống các kỹ năng thành phần của năng lực đánh giá theo định hướng tiếp cận năng lực.

Chương 3. Khung năng lực của giáo viên về lĩnh vực đánh giá kết quả học tập Toán của học sinh THPT và các biện pháp sư phạm

Dựa trên cơ sở lý luận và kết quả khảo sát thực trạng, tác giả xây dựng Khung năng lực hoàn chỉnh gồm 6 năng lực thành phần với các chỉ báo hành vi tường minh:

  1. Năng lực chẩn đoán về khả năng và kết quả học Toán của học sinh.
  2. Năng lực sử dụng các chiến lược và phương pháp đánh giá thích hợp với mục tiêu dạy học Toán.
  3. Năng lực lập kế hoạch đánh giá.
  4. Năng lực thiết kế công cụ đánh giá.
  5. Năng lực chấm điểm.
  6. Năng lực sử dụng kết quả đánh giá.

Để bồi dưỡng khung năng lực trên, luận án đề xuất hệ thống 4 biện pháp sư phạm cụ thể dành cho sinh viên ngành Sư phạm Toán:

  • Biện pháp 1: Nghiên cứu hồ sơ học tập và xây dựng nội dung phỏng vấn như là một công cụ giúp sinh viên chẩn đoán về kết quả và khả năng học Toán của học sinh. Sinh viên được hướng dẫn thu thập các sản phẩm học tập của học sinh, phân tích dấu hiệu sai sót tư duy và thiết kế kịch bản phỏng vấn trực tiếp nhằm phát hiện nguồn gốc khó khăn trong nhận thức toán học.
  • Biện pháp 2: Thiết kế dự án học tập hướng đến giúp học sinh thực hành giải quyết các vấn đề của thế giới thực, từ đó, nâng cao năng lực đánh giá thực của sinh viên. Sinh viên tập dượt xây dựng các dự án toán học gắn với thực tiễn đời sống, xác định mục tiêu đánh giá thực và xây dựng các bảng tiêu chí đánh giá (Rubric) tương ứng để đánh giá sản phẩm, kỹ năng làm việc nhóm và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.
  • Biện pháp 3: Bồi dưỡng năng lực chấm điểm của sinh viên. Tập trung huấn luyện sinh viên kỹ năng phân tích bài làm của học sinh, xác định thang phân loại lỗi sai toán học, xây dựng biểu điểm chi tiết, thực hành chấm bài kèm theo lời nhận xét phản hồi mang tính xây dựng nhằm định hướng học sinh tự sửa chữa sai sót thay vì chỉ ghi điểm số đơn thuần.
  • Biện pháp 4: Thiết kế các nhiệm vụ học tập trong quá trình dạy học với độ khó tăng dần để sinh viên tập luyện giải quyết nhiệm vụ, từ đó, phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập cho sinh viên. Giảng viên tổ chức tiến trình dạy học bộ môn phương pháp theo cấu trúc bậc thang, từ nhận biết - phân tích công cụ đánh giá mẫu đến trực tiếp thiết kế và thử nghiệm đánh giá trên các tình huống sư phạm giả định hoặc trong các đợt thực tập sư phạm.

Chương 4. Khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm

Chương 4 kiểm định tính khoa học, tính khả thi và hiệu quả của các đề xuất thông qua hai giai đoạn:

  1. Khảo nghiệm chuyên gia:
    • Tiến hành khảo sát ý kiến giảng viên, cán bộ quản lý và giáo viên THPT cốt cán về tính cần thiết và tính khả thi của Khung năng lực gồm 6 thành tố.
    • Khảo sát tính cần thiết và tính khả thi của 4 biện pháp sư phạm đề xuất. Kết quả thống kê ý kiến cho thấy sự đồng thuận cao ở cả hai tiêu chí đánh giá đối với toàn bộ các biện pháp.
  2. Thử nghiệm sư phạm:
    • Luận án tổ chức thử nghiệm sâu đối với Biện pháp 3: Bồi dưỡng năng lực chấm điểm của sinh viên trên mẫu sinh viên ngành Sư phạm Toán.
    • Nội dung thử nghiệm: Sinh viên tham gia các buổi tập huấn chuyên đề về chấm điểm, phân tích bài làm học sinh, xây dựng rubric và viết phản hồi sư phạm; sau đó thực hiện các bài tập chấm bài kiểm tra thực tế của học sinh THPT.
    • Phân tích định lượng và định tính: Dữ liệu thu thập từ các bài chấm thử nghiệm cho thấy sự chuyển biến rõ rệt của sinh viên ở khả năng phát hiện lỗi bản chất trong lập luận toán học, mức độ chính xác khi áp dụng tiêu chí chấm và chất lượng các lời nhận xét hướng dẫn học sinh cải thiện việc học.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

  • Xây dựng hoàn chỉnh Khung năng lực của người giáo viên về lĩnh vực đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục, xác định rõ cấu trúc 6 thành tố và các chỉ báo hành vi tương ứng.
  • Làm sáng tỏ cơ sở lý luận về việc rèn luyện năng lực đánh giá cho sinh viên sư phạm theo tiếp cận năng lực, kết hợp hài hòa giữa đánh giá tổng kết và đánh giá quá trình (Assessment for Learning).
  • Hệ thống hóa 4 biện pháp sư phạm có cơ sở khoa học chặt chẽ, gắn kết việc hình thành năng lực đánh giá với các hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm chuyên ngành Toán.

Đóng góp về mặt thực tiễn

  • Phản ánh trung thực bức tranh thực trạng về năng lực đánh giá của giáo viên Toán THPT và công tác đào tạo kiểm tra đánh giá tại một số trường đại học sư phạm ở Việt Nam.
  • Cung cấp tài liệu sư phạm cụ thể, bao gồm: mẫu biên bản phỏng vấn chẩn đoán toán học, quy trình thiết kế dự án học tập toán gắn với thực tế, tài liệu hướng dẫn bồi dưỡng kỹ năng chấm điểm và phản hồi sư phạm, hệ thống bài tập thực hành theo độ khó tăng dần.
  • Sản phẩm nghiên cứu có thể được tích hợp trực tiếp vào chương trình đào tạo học phần Lý luận và phương pháp dạy học môn Toán, học phần Kiểm tra đánh giá trong dạy học Toán hoặc các chuyên đề Rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên tại các trường đại học có đào tạo giáo viên Toán.

Kiến nghị, giải pháp đề xuất

  • Các trường đại học sư phạm cần rà soát, điều chỉnh chương trình đào tạo ngành Sư phạm Toán, tăng thời lượng thực hành đánh giá, đưa các mô-đun rèn luyện kỹ năng chẩn đoán và đánh giá thực vào chương trình chính khóa.
  • Giảng viên bộ môn phương pháp cần đổi mới hình thức dạy học, chuyển từ thuyết giảng lý thuyết kiểm tra đánh giá sang tổ chức cho sinh viên giải quyết các tình huống đánh giá thực tế từ trường phổ thông.
  • Tăng cường phối hợp giữa trường sư phạm và các trường THPT để sinh viên có môi trường thực hành đánh giá trên hồ sơ học tập và bài làm thực của học sinh.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu ở sinh viên ngành Sư phạm Toán và việc đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh cấp THPT; trong khuôn khổ thực nghiệm, tác giả chỉ tập trung thử nghiệm sư phạm chuyên sâu đối với một biện pháp trọng tâm (Biện pháp 3: Bồi dưỡng năng lực chấm điểm) mà chưa thể triển khai thử nghiệm diện rộng đồng thời cả 4 biện pháp do giới hạn về thời gian và điều kiện tổ chức đào tạo.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu và thử nghiệm đồng bộ toàn bộ 4 biện pháp sư phạm trên quy mô lớn ở nhiều trường đại học sư phạm khác nhau; mở rộng nghiên cứu phát triển khung năng lực đánh giá cho giáo viên Toán ở các cấp học khác (tiểu học, THCS); nghiên cứu ứng dụng các phần mềm chuyên dụng và công nghệ số trong hỗ trợ giáo viên thực hiện quy trình đánh giá kết quả học tập môn Toán.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo chuyên môn hữu ích cho các đối tượng:

  • Giảng viên các trường Đại học Sư phạm: Trực tiếp sử dụng khung năng lực, hệ thống nhiệm vụ học tập phân bậc và quy trình bồi dưỡng chấm điểm để thiết kế bài giảng cho các học phần Phương pháp dạy học môn Toán và Đánh giá trong giáo dục.
  • Sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Toán: Tham khảo cơ sở lý luận, hệ thống khái niệm đo lường - đánh giá chuẩn mực và các công cụ nghiên cứu thực trạng.
  • Giáo viên Toán tại các trường THPT: Tham khảo các kỹ thuật đánh giá quá trình, phương pháp thiết kế bài kiểm tra chẩn đoán, dự án học tập thực tế và kỹ thuật viết nhận xét phản hồi cho học sinh.
  • Cán bộ quản lý đào tạo và phát triển chương trình: Sử dụng khung năng lực làm căn cứ xây dựng chuẩn đầu ra và thiết kế các mô-đun bồi dưỡng nghề nghiệp giáo viên Toán đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

1. Khung năng lực đánh giá kết quả học tập môn Toán của giáo viên THPT do luận án đề xuất gồm những thành tố nào? Khung năng lực gồm 6 thành tố cơ bản: (1) Năng lực chẩn đoán về khả năng và kết quả học Toán của học sinh; (2) Năng lực sử dụng các chiến lược và phương pháp đánh giá thích hợp với mục tiêu dạy học Toán; (3) Năng lực lập kế hoạch đánh giá; (4) Năng lực thiết kế công cụ đánh giá; (5) Năng lực chấm điểm; (6) Năng lực sử dụng kết quả đánh giá.

2. Tác giả đề xuất những biện pháp sư phạm cụ thể nào để phát triển năng lực đánh giá cho sinh viên Sư phạm Toán? Tác giả đề xuất 4 biện pháp sư phạm:

  • Biện pháp 1: Nghiên cứu hồ sơ học tập và xây dựng nội dung phỏng vấn như là một công cụ giúp sinh viên chẩn đoán về kết quả và khả năng học Toán của học sinh.
  • Biện pháp 2: Thiết kế dự án học tập hướng đến giúp học sinh thực hành giải quyết các vấn đề của thế giới thực, từ đó nâng cao năng lực đánh giá thực của sinh viên.
  • Biện pháp 3: Bồi dưỡng năng lực chấm điểm của sinh viên.
  • Biện pháp 4: Thiết kế các nhiệm vụ học tập trong quá trình dạy học với độ khó tăng dần để sinh viên tập luyện giải quyết nhiệm vụ.

3. Trong phần thực nghiệm sư phạm, biện pháp nào đã được tác giả lựa chọn để thử nghiệm sâu? Tác giả lựa chọn Biện pháp 3: Bồi dưỡng năng lực chấm điểm của sinh viên để tổ chức thử nghiệm sư phạm chuyên sâu, tập trung đánh giá sự tiến bộ của sinh viên trong việc phân tích bài làm của học sinh, nhận diện lỗi sai toán học, áp dụng tiêu chí chấm và viết phản hồi sư phạm.

4. Luận án ghi nhận thực trạng công tác chuẩn bị năng lực đánh giá cho sinh viên tại các trường đại học sư phạm ở Việt Nam như thế nào? Khảo sát cho thấy giảng viên và sinh viên đều nhận thức được vai trò quan trọng của năng lực đánh giá, nhưng việc đào tạo tại các trường sư phạm còn nặng về lý thuyết kiểm tra đánh giá chung, thiếu các tình huống thực hành chuyên biệt cho môn Toán, sinh viên ít có cơ hội rèn luyện các kỹ năng đánh giá quá trình, đánh giá thực và kỹ năng phản hồi kết quả học tập.

5. Luận án phân tích ba hình thái đánh giá trong lịch sử giáo dục dựa trên quan điểm của tác giả nào? Luận án dựa trên nghiên cứu của Mabry (1999) và Serafini (2001) để phân tích 3 hình thái đánh giá: (1) Hình thái đánh giá dựa trên đo lường tâm lý (Psychometric); (2) Hình thái đánh giá dựa trên bối cảnh (Contextual); (3) Hình thái đánh giá cá nhân hóa (Personalized/Alternative).

Kết luận

Luận án của tác giả Trần Trung Tình đã giải quyết một vấn đề cấp thiết trong lý luận và phương pháp dạy học môn Toán: phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho sinh viên ngành Sư phạm Toán theo định hướng tiếp cận năng lực. Công trình đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, xây dựng Khung năng lực gồm 6 thành tố và đề xuất 4 biện pháp sư phạm khả thi, có giá trị ứng dụng trực tiếp trong quá trình đào tạo giáo viên Toán tại các trường đại học sư phạm. Kết quả khảo nghiệm và thử nghiệm sư phạm đã xác nhận tính cần thiết, tính khoa học và hiệu quả của các giải pháp mà luận án đưa ra.