Chương 1: Cơ sở lí luận về quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học huyện Mộ Đức tỉnh Quảng Ngãi đáp ứng yêu cầu đổi mới hiện nay. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học ở trường tiểu học huyện Mộ Đức tỉnh Quảng Ngãi đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. 7 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Giáo dục là hoạt động xã hội đặc trưng, có vai trò đặc biệt đối với quá trình hình thành, hoàn thiện nhân cách, đạo đức, lối sống tác phong và truyền thụ kiến thức, kinh nghiệm, hình thành kỹ năng cho con người. Muốn phát triển xã hội không có con đường nào khác ngoài con đường giáo dục. Một đất nước, một dân tộc chỉ có thể tồn tại và phát triển được khi có một nền giáo dục phù hợp, khoa học.
Chính nền giáo dục ấy sẽ đào tạo ra những công dân tốt, tạo ra người lao động trực tiếp, tạo ra những chuyên gia gia, nhà khoa học phục vụ cho quá trình phát triển của đất nước. Với vai trò đặc biệt của mình, giáo dục và quản lý dạy học được các nhà khoa học trên khắp thế giới tập trung nghiên cứu. Trải qua nhiều thế kỷ dày công nghiên cứu, các nhà khoa học trên khắp thế giới đã tạo ra nhiều thành tự khoa học quan trọng góp phần tạo ra hệ thống lý thuyết toàn diện, đầy đủ về giáo dục, quản lý giáo dục. Ngay từ thời cổ đại, các triết gia phương Đông và phương Tây đã đạt được nhiều kết quả nghiên cứu vĩ đại làm nền tảng khoa học cho các nhà nghiên cứu sau này.
Triết gia Platon phát hiện và nhấn mạnh đến vai trò đặc biệt của giáo dục ở bậc tiểu học: “Muốn có được nhà nước lý tưởng cần giáo dục các công dân ngay từ khi còn trẻ, giáo dục đóng vai trò quyết định hình thành nhân phẩm công dân tương lai. Mọi người được giáo dục theo hướng nào thì sẽ quyết định đời sống tương lai của họ theo hướng đó” [50, tr 37]. Kết quả nghiên cứu của ông khẳng định rằng: một nhà nước chỉ có thể được xây dựng, chỉ có thể tồn tại và phát triển được trên nền tảng giáo dục mà thôi. Ông cũng nhấn mạnh đến vai trò của giáo dục ở bậc tiểu học vì đây là giai đoạn đầu của quá trình hình thành và phát triển nhân cách cũng như thể lực của các em học sinh.
Khổng Tử cho rằng: “Giáo dục là biện pháp để hướng con người tới những phẩm chất cao quý như nhân, nghĩa, lễ, trí, tín”. Đó là những giá trị chuẩn mực của con người trong xã hội phong kiến. Giáo dục là cần thiết cho tất cả mọi người nên ai ai cũng có cơ hội được học tập. Giáo dục là công cụ hữu hiệu nhất và là con đường ngắn nhất để đào tạo cán bộ và công dân tốt.
Mục đích của giáo dục là để hình thành nhân cách lý tưởng; để đào tạo ra đội ngũ quan lại nhằm giúp ích cho nước nhà; giáo dục là để tỏ cái đức sáng, đạt tới chỗ chí thiện. Học thuyết Mác - Lênin ra đời thực sự là kim chỉ nam cho hoạt động dạy học 8 theo quy luật hình thành cá nhân con người. Các quy luật khẳng định vai trò của xã hội đối với sự phát triển của giáo dục trên các lĩnh vực thiết lập chính sách, phát triển nhân lực, đầu tư vật lực và xây dựng môi trường giáo dục. Quá trình học tập của học sinh cũng diễn ra theo công thức nổi tiếng của V.
Lênin: Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, nhân thức hiện tượng khách quan. Trong mỗi thời kỳ lịch sử, các quốc gia đều mong muốn có một nền giáo dục phát triển, vì giáo dục là chìa khóa vàng mở cánh cửa tương lai của mỗi quốc gia. Quốc gia nào cũng mong muốn chất lượng giáo dục ngày càng được nâng cao hơn nữa. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao chất lượng hoạt động dạy học, đây luôn là lĩnh vực cần được nghiên cứu ở mọi thời đại, mọi quốc gia.
Mác cho rằng: “công tác giáo dục sẽ làm cho người trẻ tuổi… có thể lần lượt chuyển từ ngành sản xuất này sang ngành sản xuất nọ tuỳ theo nhu cầu của xã hội hoặc tuỳ theo sở thích của bản thân họ. Do đó, công tác giáo dục sẽ làm cho họ thoát khỏi tình trạng một chiều mà sự phân công lao động hiện nay đang buộc mỗi một người phải theo” [4, tr 213]. Trong lịch sử tư tưởng giáo dục, các triết lý giáo dục, nhìn chung, đều coi giáo dục như là một cách thức truyền thụ những giá trị xã hội nào đó để cho người học có thể gia nhập vào xã hội, phục vụ cho xã hội đó và phát triển nó trong khuôn khổ của xã hội. Giáo dục ở đây có mục đích là lấy xã hội làm trung tâm.
Xã hội trang bị cho người học những kiến thức kinh tế, kỹ thuật, kinh tế… để phục vụ cho xã hội đó. Giáo dục không những làm cho con người thích nghi với xã hội, phục vụ cho xã hội tốt hơn, mà hơn thế, quan trọng hơn, giáo dục là cách thức làm cho con người được phát triển toàn diện các năng lực của mình. Về quan niệm này, Bằng sự thu hút và niềm đam mê giáo dục và quản lý dạy học, nhà nghiên cứu M. Kônđacốp đã bắt tay vào nghiên cứu lĩnh vực này ngay từ khi còn rất trẻ và đạt được nhiều thành tựu khoa học quan trọng.
Ông khẳng định rằng: “Quản lý giáo dục là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có ý thức và hướng đích của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ Bộ đến Trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thể lực và tâm lý của trẻ em” [47, tr 10]. Công tác quản lý dạy học của người cán bộ quản lý là điều kiện cần thiết và liên tục để định hướng, giám sát, điều tiết các hoạt động dạy học của giáo viên. Hoạt động này đảm bảo cho người giáo viên luôn có trách nhiệm cao trong công việc, luôn nỗ lực, luôn làm việc theo đúng nguyên tắc nhằm đạt được kết quả cao nhất. Nhà nghiên cứu Harold Koontz khẳng định rằng: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó bảo đảm phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của 9 nhóm (tổ chức).
Mục tiêu của mọi nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường, mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [6, tr 187]. Trên cơ sở những kết quả nghiên cứu thể hiện bản chất của giáo dục và quản lý dạy học. Harold Koontz nhấn mạnh đến vai trò đặc biệt của công tác quản lý dạy học. Chính công tác quản lý dạy học là công cụ hữu hiệu để phát huy sự nỗ lực của mỗi cá nhân giáo viên trong quá trình công tác của họ nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra.
Mayer thì đặc biệt nhấn mạnh đến việc quan tâm, đầu tư cho giáo dục và quản lý dạy học trên mọi phương diện: “Phải đầu tư vào chương trình chăm sóc và phát triển trẻ thơ từ những năm nhỏ tuổi, coi đây là một phần của chiến lược cơ bản, bởi vì cũng như trước khi xây dựng tòa nhà, ta cần xây dựng một cái nền bằng đá vững chắc trên cơ sở đó làm nền tảng xây nên toàn bộ công trình kiến trúc” [7, tr 57]. Với vai trò là nền tảng, là cơ sở cho các cấp học tiếp theo, chúng ta thấy được tầm quan trọng của giáo dục tiểu học. Muốn phát triển giáo dục tiểu học, cần quan tâm đầu tư về mọi mặt, trong đó có công tác quản lý dạy học. Các nghiên cứu ở Việt Nam Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là đối với sự phát triển toàn diện của con người, ngay từ khi mới ra đời, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi trọng công tác giáo dục.
Trong xu thế hội nhập và chuyển đổi số hiện nay, khi chúng ta tiến hành Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước gắn với phát triển kinh tế tri thức thì vai trò của giáo dục và quản lý dạy học lại càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. “Công nghiệp hóa thực chất là xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội. Đó không chỉ đơn giản là tăng thêm tốc độ và tỷ trọng của sản xuất công nghiệp trong nền kinh tế, mà là quá trình chuyển dịch cơ cấu gắn với đổi mới căn bản về công nghệ, tạo nền tảng cho sự tăng trưởng nhanh, hiệu quả cao và lâu bền của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Công nghiệp hóa phải đi đôi với hiện đại hóa, kết hợp những bước tiến tuần tự về công nghệ với việc tranh thủ những cơ hội đi tắt, đón đầu, hình thành mũi nhọn phát triển theo trình độ tiên tiến của khoa học - công nghệ thế giới” [21, tr 210].
Do vậy, việc nâng cao dân trí, bồi dưỡng và phát huy nguồn lực là điều hết sức quan trọng. Đây chính là nhân tố quyết định thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để thực hiện các mục tiêu của công cuộc Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa đất nước, giáo dục nói chung, quản lý dạy học nói riêng có vai trò quan trọng. Trên cơ sở kế thừa quan điểm giáo dục mà khoa học giáo dục ở Việt Nam có nhiều bước phát triển vượt bậc.
Chủ tịch Hồ Chí Minh coi giáo dục là một phương tiện quan trọng để tuyên truyền, làm cho quần chúng nhân dân giác ngộ cách mạng, đồng 10 thời xác định: được hưởng một nền giáo dục tiến bộ chính là một trong những quyền thiêng liêng của mọi người. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho sự nghiệp giáo dục Việt Nam một kho tàng lý luận dạy học và quản lý dạy học.