Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐÁNH GIÁ GIÁO VIÊN TIỂU HỌC THEO CHUẨN NGHỀ NGHIỆP 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề Để việc đánh giá theo Chuẩn nghề nghiệp có hiệu quả, vai trò quản lý hoạt động đó của người quản lý hết sức quan trọng. Từ những kết quả thu được người quản lý xây dựng kế hoạch, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá hoạt động tự bồi dưỡng, rèn luyện của giáo viên cũng như có những biện pháp đào tạo, phát triển giáo viên của cơ sở giáo dục và đề xuất lên cấp cao hơn, cơ quan quản lý nhà nước về công tác Chuẩn nghề nghiệp. Kết quả nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá GV đã được một số tác giả nghiên cứu dưới đây: Trên thế giới, giáo dục nhiều nước đã xuất hiện cải cách dựa trên các chuẩn (reform based on standards) cho giáo dục của nước mình: Chuẩn chất lượng giáo dục, Chuẩn nhà trường, Chuẩn cán bộ quản lý giáo dục, Chuẩn giáo viên.
Trong bộ chuẩn cho giáo viên có Chuẩn trình độ đào tạo, Chuẩn chức danh, Chuẩn nghề nghiệp (professional standard).Nhiều tác giả đã đưa ra quan điểm của mình về giáo dục thông qua một vài nghiên cứu đánh giá. Guang Li trong nghiên cứu của mình “Research on the Professional Standards of Primary School Teachers from the Perspective of Competency” đã làm nổi bật các đặc điểm năng lực của giáo viên trong tiêu chuẩn, khám phá xu hướng phát triển các tiêu chuẩn của giáo viên tiểu học ở Trung Quốc, và đề xuất các biện pháp xây dựng chuẩn nghề nghiệp cấp tiểu học ở địa phương giáo viên, tập trung vào chuẩn nghề nghiệp tiểu học giáo viên trường học.Theo đó tác giả cho rằng nên xây dựng một hệ thống chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học và thành lập một trung tâm hỗ trợ giáo viên tiểu học học tập phát triển năng lực nghề nghiệp [37, tr. Fasiha Altaf, Aroona Hashmi, Sana khan, Musarrat Habib cho rằng chất lượng giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào chất lượng đội ngũ giáo viên. Chất lượng giảng dạy tỷ lệ thuận với mức độ thành tích cao của người học.
Để tăng cường các quá trình dạy và học có chất lượng, chính phủ Pakistan với sự giúp đỡ của UNESCO đưa ra Tiêu chuẩn nghề nghiệp quốc gia (NPST) vào ngày 23 tháng 2 năm 2009 [38, tr. 5 Về đánh giá giáo viên theo chuẩn, nhóm tác giả Rahim Khan and Saiful Islam trong nghiên cứu “An Evaluation of National Professional Standards of Public Sector School Teachers at Primary Level in District Peshawar” tập trung đánh giá việc giảng dạy của giáo viên tiểu học khu vực công theo Chuẩn nghề nghiệp quốc gia (NPS) được Bộ Giáo dục (MoE) phê duyệt ngày 23 tháng 2 năm 2009. Chương trình được đặt tên là STEP. Nghiên cứu được giới hạn trong các tiêu chuẩn nghề nghiệp quốc gia dành cho giáo viên nói chung liên quan đến việc giảng dạy trên lớp và có thể quan sát được trong môi trường tự nhiên.
Dữ liệu được thu thập từ 360 giáo viên tiểu học khu vực công của Quận Peshawar. Dữ liệu đã thu thập, đối với mỗi tiêu chuẩn, được phân tích thông qua điểm trung bình. Kết quả nghiên cứu cho thấy phần lớn giáo viên không thực hiện theo Chuẩn nghề nghiệp quốc gia. Vì vậy, các tác giả đề xuất Bộ Giáo dục nên vạch ra một chương trình rộng rãi để đào tạo và giám sát giáo viên tiểu học khu vực công lập về Chuẩn nghề nghiệp quốc gia [39, tr.56] Faiza Khadim Arain, Muhammad Akram Mankash, Bahria cho rằng Đào tạo giáo viên góp phần quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục bên cạnh việc bồi dưỡng nghiệp vụ cho giáo viên.
Để cạnh tranh trong nền kinh tế tri thức toàn cầu, cần phải mài giũa và sàng lọc tài năng thô thành tài sản hữu ích để tạo ra và phát triển một hệ thống giáo dục toàn diện cho cấp tiểu học. Kết quả chính cho thấy tính thực tiễn của Chuẩn nghề nghiệp quốc gia trong dạy học sư phạm ở cấp tiểu học cao hơn ở cấp trung học cơ sở và đại học. Các tác giả cho rằng để thúc đẩy chất lượng và công bằng trong giáo dục, cần cải cách chuẩn nghề nghiệp đồng đều ở tất cả các cấp học [40, tr. Có thể thấy rằng, các tác giả nước ngoài đã đưa ra những chuẩn nghề nghiệp giáo viên khác nhau.
Tùy theo từng cách tiếp cận, mỗi quốc gia xây dựng chuẩn đánh giá giáo viên với các chỉ báo cụ thể. Điều này một lần nữa cho thấy vấn đề đánh giá giáo viên theo chuẩn được coi là vấn đề trọng tâm, hướng tới mục tiêu cải cách chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp vẫn là vấn đề chưa được các công trình đề cập tới. Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, chẳng hạn: Ban chấp hành TW Đảng (2014) đã đưa ra chỉ thị về xây dựng nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản ly giáo dục nội dung: “Xây dựng đội ngũ nhà 6 giáo và cán bộ quản lý giáo dục theo hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, đảm bảo đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu, đặc biệt chú trọng nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất, đạo đức, lối sống, lương tâm nghề nghiệp và trình độ chuyên môn của nhà giáo đáp ứng đòi hỏi ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đát nước” [2].
Trong từng nhà trường hay các cơ sở giáo dục, quản lý hoạt động đánh giá giáo viên theo Chuẩn là hoạt động trung tâm đồng thời đây cũng là nội dung quản lý cơ bản, quan trọng nhất trong công tác quản lý trường học. Vì lẽ đó, vấn đề quản lý hoạt động đánh giá giáo viên theo Chuẩn được các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu giáo dục đề cập trong các công trình nghiên cứu khoa học như đề tài: các tác giả Lê Đức Phúc (2001) trong bài “Cơ sở khoa học để xác định Chuẩn cho Trường mầm non nông thôn trong công tác chỉ đạo” [29, tr.43], đã đưa ra những vấn đề cơ bản như xác định khái niệm, thống nhất hệ thống chuẩn mực trong chỉ đạo thực hiện trên cơ sở mục tiêu giáo dục, Chuẩn và “vùng phát triển gần nhất của HS”, mối quan hệ giữa Chuẩn và điều kiện giáo dục, quan điểm hành động trong chỉ đạo. Các tác giả Phan Sắc Long (2005) trong bài “Chuẩn nghề nghiệp GV tiểu học với việc đào tạo, bồi dưỡng và đánh giá GV” [30, tr. Từ năm học 2010-2011, Bộ GD&ĐT ban hành Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học và Thông tư hướng dẫn áp dụng Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học vào đánh giá giáo viên đến năm học 2018-2019 Bộ GD&ĐT ban hành quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông theo Thông tư số 2 0/2018/TT-BGDĐT ngày 22 tháng 8 năm 2018 và công văn 4530/BGDĐT-NGCBQLGD hướng dẫn thực hiện Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT.
Nghiên cứu về vấn đề đánh giá giáo viên tiểu học theo chuẩn có một số tác giả sau: Tác giả Hồ Lam Hồng (2005), “Chất lượng đào tạo GV tiểu học dựa vào chuẩn” [27, tr.41] Tác giả Trần Lan Hương (2006), “Các biện pháp cơ bản nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học” [26, tr. Tác giả Lê Thị Bích Vân (2010): “Một số biện pháp tổ chức thực hiện quy trình đánh giá GV tiểu học theo chuẩn nghề nghiệp ở thành phố Tam Kỳ, Quảng Nam” [36, tr,52]. 7 Nguyễn Công Duật (2000), “Thực trạng và biện pháp cơ bản phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học cơ sở tỉnh Bắc Ninh theo chuẩn nghề nghiệp”, luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục, Trường Đại học sư phạm Hà Nội. Tác giả đã khái quát cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học cơ sở theo chuẩn nghề nghiệp.
Trên cơ sở đó đánh giá thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học cơ sở tỉnh Bắc Ninh theo chuẩn nghề nghiệp. Trên cơ sở lý luận và hạn chế thực trạng tác giả đã đề xuất 5 biện pháp nhằm phát triển đội ngũ giáo viên trường trung học cơ sở tỉnh Bắc Ninh đáp ứng theo chuẩn nghề nghiệp [19, tr. Nguyễn Thị Hằng (2010), với đề tài “Phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT Giáp Hải, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang”, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục, ĐH Huế. Đề tài đưa ra 5 biện pháp nhằm phát triển đội ngũ giáo viên THPT bao gồm Nâng cao nhận thức cho cán bộ, giáo viên về công tác phát triển đội ngũ giáo viên nhà trường; Đổi mới việc tuyển chọn đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển nhà trường; Sử dụng đội ngũ giáo viên phù hợp với năng lực và sở trường của cá nhân và yêu cầu của nhà trường; Tổ chức bồi dưỡng đội ngũ giáo viên nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, phẩm chất nhà giáo; Thực hiện hiệu quả công tác kiểm tra, đánh giá đội ngũ giáo viên tiểu học phổ thông…[25, tr.
Năm 2018, Bộ GD&ĐT ban hành chuẩn nghề nghiệp GV tiểu học: Mục đích ban hành không chỉ tạo cơ sở cho việc thiết kế chương trình đào tạo giáo viên, chuẩn kiểm định chất lượng đào tạo mà còn là cơ sở để các giáo viên tự đánh giá năng lực, phẩm chất của mình, là căn cứ để CBQL giáo dục quản lý và phát triển đội ngũ GV tiểu học theo đúng hướng chuẩn hoá” [8]. Chuẩn giáo viên hay chuẩn nghề nghiệp giáo viên là quy định các mức độ, yêu cầu năng lực sư phạm của người giáo viên phải đạt được trong từng giai đoạn phát triển năng lực nghề nghiệp. Chuẩn giáo viên do nhà nước ban hành và được điều chỉnh đáp ứng yêu cầu giáo dục theo từng giai đoạn. Như vậy chuẩn giáo viên đã bao hàm chuẩn đào tạo ban đầu đồng thời bao hàm các mức độ, các yêu cầu với các tiêu chí ngày càng cao hơn để đo năng lực giáo viên ở từng giai đoạn dạy học sau đó.
Đó là cách ghi nhận trình độ chuyên môn không ngừng nâng cao của người giáo viên đáp ứng yêu cầu cho giáo dục và xã hội. Tóm lại, từ những nội dung đã trình bày trên có thể nhìn nhận: - Đánh giá xếp loại GV tiểu học để phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực GD&ĐT nói chung và cho cấp tiểu học nói riêng là vấn đề cấp thiết.