PHẦN MỞ ĐẦU I. Lý do chọn đề tài Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước, giáo dục nước nhà đóng vai trò rất quan trọng nhằm “nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”. Để đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định sự phát triển bền vững của đất nước trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá, cần tạo sự chuyển biến cơ bản, toàn diện về giáo dục và đào tạo. Trong thời đại toàn cầu hoá, sức cạnh tranh và sự thịnh vượng của một đất nước dựa trên nguồn lực con người.
Kinh nghiệm của các nước phát triển như Singapo, Hàn Quốc, Nhật Bản là những nước nghèo tài nguyên, nhưng do đầu tư mạnh mẽ cho phát triển giáo dục đã trở thành những nước giàu mạnh. Nước ta đã là thành viên của WTO, là uỷ viên không thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc và hội nhập ngày càng sâu vào nền kinh tế toàn cầu nên việc đổi mới trong giáo dục là yếu tố vô cùng quan trọng, mang tính chất quyết định đến sự phát triển của đất nước. Luật giáo dục của Việt Nam đã khẳng định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”. Nhà nước luôn coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, mỗi gia đình cũng đều coi việc học hành của con cháu là mối quan tâm hàng đầu.
Chính vì thế chưa bao giờ chuyện giáo dục lại được quan tâm, thảo luận, góp ý sôi nổi như những ngày hôm nay. Trong quá trình đổi mới giáo dục thì sự đổi mới về phương pháp dạy và phương pháp học là những yếu tố căn bản. Muốn nâng cao chất lượng giáo dục, chúng ta cần đổi mới nội dung và phương pháp dạy học ở các môn học, các cấp, bậc học. Trong đó, đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kiến thức kỹ năng của học sinh là một khâu quan trọng.
Thông qua kiểm tra đánh giá, giáo viên biết được trình độ, kiến thức, kĩ năng của học sinh, đồng thời giúp giáo viên rút kinh nghiệm về xác định mục tiêu, lựa chọn phương pháp và những nội dung cần chú ý đi sâu hơn nữa trong 1 z quá trình giảng dạy của mình. Thực chất các vấn đề đó là thu được các tín hiệu phản hồi, các liên hệ ngược làm cho mối quan hệ thầy - trò trong quá trình dạy học trở thành một hệ kín, hệ điều khiển. Hoá học là khoa học nghiên cứu cấu tạo các chất, sự biến đổi chất và ứng dụng của chúng. Hoá học có vai trò rất quan trọng trong cuộc sống của chúng ta.
Môn Hoá học cung cấp cho học sinh những tri thức khoa học phổ thông cơ bản về các chất, về sự biến đổi các chất, mối liên hệ qua lại giữa công nghệ hoá học, môi trường và con người. Giúp học sinh phát triển năng lực nhận thức, tiềm lực trí tuệ và năng lực hành động khi đã lĩnh hội đầy đủ kiến thức khoa học về thế giới vật chất. Thực tế, việc kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Hoá học còn lệch lạc, chưa phản ánh đúng mục tiêu dạy học, còn mang tính chủ quan. Để khắc phục nhược điểm đó, việc nghiên cứu sử dụng phương pháp trắc nghiệm khách quan một cách hiệu quả trong kiểm tra đánh giá là một vấn đề cần thiết và phù hợp với định hướng đổi mới nội dung, phương pháp dạy học mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đề ra.
Là người trực tiếp dạy học với mong muốn cải tiến phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả dạy học Hoá học THPT nhằm nâng cao chất lượng dạy học và muốn có một tư liệu cho quá trình dạy học của mình, tôi lựa chọn đề tài: "Tuyển chọn và xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan dùng trong dạy học Hoá học phần phi kim lớp 11 nâng cao - THPT " II. Khách thể đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu II. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học Hoá học ở phổ thông. Đối tƣợng nghiên cứu Quá trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trong dạy học môn Hóa học lớp 11 nâng cao ở trường THPT.
Phạm vi nghiên cứu Chương nitơ và chương cacbon. Mục đích và nhiệm vụ III. Mục đích của đề tài Tuyển chọn và xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan phần phi kim - Hoá học 11- nâng cao, nhằm góp phần đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, nâng cao chất lượng dạy và học môn Hóa học. Nhiệm vụ đề tài 1.
Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến vấn đề kiểm tra đánh giá và trắc nghiệm khách quan. Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc xây dựng câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan. Xây dựng, lựa chọn, sắp xếp hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan môn Hóa học theo các dạng: Dạng câu trắc nghiệm điền khuyết. Dạng câu trắc nghiệm đúng, sai.
Dạng câu trắc nghiệm ghép đôi. Dạng câu trắc nghiệm nhiều lựa chọn. Bước đầu nghiên cứu việc sử dụng trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh. Tiến hành thực nghiệm sư phạm ở một số trường THPT: THPT Trần Hưng Đạo, THPT Hồng Bàng (Thành phố Hải Phòng) xác định hiệu quả của đề tài.
Đề xuất việc sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan trong kiểm tra, đánh giá học sinh THPT. Giả thuyết khoa học Nếu có hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan tốt được sử dụng vào việc kiểm tra đánh giá kiến thức lớp 11 THPT thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Hoá học. Phƣơng pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu đề tài chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: 1. Nghiên cứu lý luận - Nghiên cứu tài liệu lý luận dạy học có liên quan đến phương pháp kiểm tra, đánh giá.
- Lý luận về phương pháp kiểm tra, đánh giá; đi sâu về phương pháp kiểm tra trắc nghiệm khách quan. - Quy trình kiểm tra, đánh giá và phương pháp xây dựng câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan. - Nghiên cứu nội dung, cấu trúc chương trình lớp 11 - THPT. Điều tra cơ bản - Điều tra, tổng hợp ý kiến của các nhà nghiên cứu giáo dục.
- Trao đổi ý kiến với các giáo viên dạy Hoá học ở các trường THPT về nội dung, hình thức diễn đạt, số lượng câu hỏi và bài tập và khả năng sử dụng hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan đã soạn thảo dùng để kiểm tra quá trình thực nghiệm. - Thăm dò ý kiến của học sinh sau khi sử dụng hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan trong quá trình thực nghiệm. Thực nghiệm sƣ phạm và xử lý kết quả - Xác định nội dung, kiến thức, kỹ năng cần kiểm tra, đánh giá, xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan phần phi kim Hóa học lớp 11 - nâng cao. 4 z - Thực nghiệm kiểm tra, đánh giá chất lượng hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan đã được chuẩn bị cho việc kiểm tra kiến thức của học sinh lớp 11 - nâng cao.
- Xử lý kết quả thực nghiệm bằng phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục. Điểm mới của luận văn 1. Tuyển chọn và xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan phần phi kim dùng cho lớp 11 nâng cao – THPT. Sử dụng hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm khách quan vào kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Liên hệ thực tế với một số đề thi Đại học, Cao đẳng năm học 2007- 2008; 2008-2009 có liên quan đến luận văn. 5 z PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG I TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI A. Lịch sử vấn đề nghiên cứu I. Trên thế giới Theo Nguyễn Phụng Hoàng, Võ Ngọc Lan, các phương pháp đo lường và trắc nghiệm đầu tiên được tiến hành vào thế kỷ XVII - XVIII ở khoa học Tâm lý.
Năm 1879 ở Châu Âu, phòng thí nghiệm Tâm lí đầu tiên được Wilhelm Maximilian Wundt ( 16/8/ 1832 - 31/8/ 1920) thành lập tại trường đại học tổng hợp Leipzig. - Đến năm 1904 Alfred Binet, nhà tâm lí học người Pháp trong quá trình nghiên cứu trẻ em mắc bệnh tâm thần, đã xây dựng một số bài trắc nghiệm về trí thông minh. Năm 1916 Lewis Terman, giáo sư đại học Stanford đã dịch và soạn các bài trắc nghiệm này ra tiếng Anh, bộ trắc nghiệm trí thông minh này được gọi là trắc nghiệm Stanford - Binet. - Đầu thế kỷ XX, Edward Thorndike là người thiết kế hai bộ trắc nghiệm anpha và beta test dành cho lính Mỹ trong đại chiến thế giới lần thứ nhất, sau đó trắc nghiệm trở nên phổ biến ở Mỹ.
Năm 1940 đã xuất bản nhiều hệ thống trắc nghiệm đánh giá kết quả học tập của học sinh. Năm 1961 có 2126 mẫu trắc nghiệm tiêu chuẩn. Đến năm 1963 đã sử dụng máy tính điện tử thăm dò bằng trắc nghiệm trên diện rộng. Trong những năm gần đây trắc nghiệm là một phương tiện có giá trị trong giáo dục.
Hiện nay trên thế giới trong các kì kiểm tra, thi tuyển một số môn đã sử dụng trắc nghiệm khá phổ biến. - Ở Anh thành lập hội đồng toàn quốc hàng năm quyết định các mẫu trắc nghiệm tiêu chuẩn cho các trường trung học. - Ở Trung Quốc đã áp dụng trắc nghiệm trong kỳ thi đại học từ năm 1985. 6 z - Ở Nhật Bản cũng đã sử dụng phương pháp trắc nghiệm.
Có một trung tâm quốc gia tuyển sinh đại học phụ trách vấn đề này. - Ở Hàn Quốc từ năm 1980 đã thay các kì tuyển sinh riêng rẽ ở từng trường bằng kỳ thi trắc nghiệm thành quả học tập trung học bậc cao toàn quốc. - Ở Liên Xô cũ, từ năm 1926 đến 1931 đã có một số nhà sư phạm sử dụng trắc nghiệm theo kinh nghiệm của nước ngoài nhưng thiếu sự phê phán chọn lọc, nên đã bị phản đối mạnh mẽ. Sau đó, năm 1963 Liên Xô lại khôi phục lại phương pháp này và càng ngày càng phát trriển mạnh mẽ.
Nói chung, những năm gần đây hầu hết các nước đã sử dụng phương pháp TNKQ trong dạy học ở các bậc học và cấp học. Ở Việt Nam Có thể nói ở Miền Nam Việt Nam, trước năm 1975, việc sử dụng TNKQ phát triển khá mạnh. Từ năm 1956 đến những năm 1960 trong các trường học đã sử dụng rộng rãi hình thức thi TNKQ ở bậc trung học. Năm 1969 "Trắc nghiệm đo lường thành quả học tập" của GS.
Dương Thiệu Tống được xuất bản.