Chương 1 TỔNG QUAN NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIẾN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 1. Những công trình nghiên cứu về bồi dưỡng lý luận chính trị cho học viên Ở Liên Xô trước đây, có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề giáo dục, BDLLCT cho các đối tượng khác nhau. Trong đó, có những luận điểm chính trị đến nay vẫn còn giá trị khoa học.
Đáng chú ý có các tác giả và những công trình tiêu biểu như sau: E. Tác giả đã xác định giảng dạy các môn LLCT vừa là khoa học, vừa là nghệ thuật. Tác giả chỉ ra đặc điểm của các môn LLCT là trừu tượng, để truyền tải nội dung các môn học này đến người nghe, cần phải có nghệ thuật thuyết trình. Tác giả đã đi sâu trình bày nghệ thuật diễn giảng, thuyết trình các vấn đề LLCT.
Tác giả đòi hỏi giảng viên phải đầu tư công sức trong chuẩn bị bài diễn giảng, phải lựa chọn phương pháp thuyết trình phù hợp với đối tượng người nghe và thường xuyên điều chỉnh theo diễn biến thực tiễn của tiến trình diễn giảng. Mặt khác, người giảng viên phải thường xuyên cập nhật kiến thức mới. Tác giả đã luận giải nhiều vấn đề về phương pháp giảng dạy các môn LLCT. Các tác giả đã nghiên cứu đúc kết kinh nghiệm giảng dạy các môn LLCT ở các nhà trường đại học trong quân đội, trên cơ sở đó khái quát những đặc điểm về phương pháp giảng dạy các môn học này cho sinh viên.
Theo đó, giảng dạy các môn LLCT ở nhà trường đại học phải xem xét, phân tích vấn đề một cách toàn diện, lịch sử và phát triển, đặc biệt phải coi trọng các phương pháp giáo dục trực quan, gắn lý luận 15 với thực tiễn cách mạng, phải tổ chức cho sinh viên tìm kiếm kiến thức trong thực tiễn. Thông qua những hoạt động mang tính phương pháp đó, giúp cho người dạy nâng cao trình độ và nghệ thuật giảng dạy, đồng thời giúp sinh viên có hiểu biết thực tiễn về những vấn đề lý luận trừu tượng. Tác giả cho rằng để nâng cao chất lượng giảng dạy các môn lý luận chính trị cần phải kết hợp giảng dạy với nghiên cứu, gắn lý luận của chủ nghĩa Mác – Lê nin với thực tiễn cách mạng Trung Quốc. Tác giả đã luận giải những vấn đề lý luận như: mở rộng tầm nhìn, xác định rõ nội hàm một cách hoàn chỉnh và ý nghĩa sâu xa của vấn đề Trung Quốc hóa triết học mácxít; mở rộng lĩnh vực, nắm vững nội dung phong phú của vấn đề Trung Quốc hóa triết học mácxít; chỉ ra phương pháp sáng tạo, tổng kết quy luật để đưa việc nghiên cứu vấn đề Trung Quốc hóa triết học mácxít lên tầm lý luận.
Những năm gần đây, một số tác giả từ Lào đã công bố các công trình nghiên cứu về vấn đề giáo dục, BDLLCT cho các đối tượng cán bộ, quân đội, công an của đất nước Lào. Bun Nhăng Vo Lạ Chít (2005), Nâng cao chất lượng xây dựng bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới của Đảng [28]. Tác giả xác định BDLLCT là một nội dung cơ bản trong bồi dưỡng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý đáp ứng yêu cầu sự nghiệp đổi mới của Đảng Nhân dân cách mạng Lào. BDLLCT là con đường xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất đạo đức tốt, có bản lĩnh chính trị, năng lực, tính chuyên nghiệp cao, tận tụy phục vụ nhân dân là khâu then chốt.
Xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo quản lý trong sạch, bản lĩnh chính trị vững vàng, có đủ phẩm chất và năng lực hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao, là yếu tố quan trọng có ý nghĩa quyết định việc nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của tổ chức đảng. Bài báo đề cập tới tiêu chuẩn về năng lực, đạo đức của người lãnh đạo quản lý, qua đó đề 16 xuất những giải pháp mang tính khả thi trong việc bồi dưỡng LLCT, nâng cao năng lực lãnh đạo cũng như đạo đức lối sống cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo. Sôm kẹo Si La Vông (2007), “Giáo dục chính trị, tư tưởng cho lực lượng vũ trang Quân đội nhân dân Lào để đảm bảo trung thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân” [104]. Bài viết đã bàn luận về nội dung, phương pháp giáo dục, BDLLCT trong lực lượng quân đội và công an Lào.
Nội dung của các bài viết đã góp phần làm rõ các vấn đề lý luận chung về quan điểm, nội dung; làm rõ thực trạng giáo dục LLCT; nguyên nhân của những ưu điểm, tồn tại; xác định phương hướng, mục tiêu, yêu cầu, quan điểm chỉ đạo và các giải pháp để nâng cao chất lượng giáo dục LLCT và đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý trong lực lượng quân đội và công an của Lào. Ở Việt Nam, các công trình nghiên cứu về giáo dục, BDLLCT cho các đối tượng khác nhau đã được các tác giả tiếp cận từ nhiều góc độ rất đa dạng. Tác giả đã phân tích những hạn chế của công tác giáo dục chính trị cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hồ Chí Minh còn chưa tương ứng với mục tiêu giáo dục. Thực trạng đó có nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan khác nhau để từ đó tác giả đề xuất hệ thống các biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục LLCT cho sinh viên các trường đại học thành phố Hồ Chí Minh, trong đó biện pháp “Tạo khả năng vận dụng kiến thức LLCT vào giải quyết những vấn đề bức thiết của xã hội tại thành phố Hồ Chí Minh hiện nay" được tác giả đánh giá như là một trong những biện pháp nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục LLCT cho sinh viên hiện nay.
Lương Gia Ban (2002), Góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và đổi mới nội dung, chương trình các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh [13]. Tác giả đã phân tích những bất cập, hạn chế đang đặt ra trong giáo dục các môn LLCT, trên cơ sở đó để đề xuất một số biện pháp thiết thực 17 nhằm cải thiện tình hình dạy học các môn LLCT trong các cơ sở giáo dục đại học. Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra sự tác động qua lại giữa nội dung - phương pháp luận - phương pháp dạy học các môn khoa học này, giúp cho cả người dạy lẫn người học thấy được mối quan hệ mật thiết đó để từng bước can thiệp, cải thiện chất lượng giáo dục LLCT hiện nay Nguyễn Duy Bắc (chủ biên) (2004), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về dạy và học môn học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong trường đại học [15]. Tác giả đã tập trung làm rõ tình hình giáo dục LLCT ở các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn Hà Nội từ năm 1995 đến năm 2004.
Qua khảo sát, đánh giá thực tiễn, tác giả đã chỉ ra những vấn đề còn bất cập, chưa phù hợp về cả nội dung, chương trình, phương pháp dạy học, thể hiện sự thiếu thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong dạy học các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên đại học… tạo tiền đề để xây dựng các giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy - học các môn học này. Luận án đã trình bày cơ sở lý luận của sự kết hợp này. Trong đó, tập trung làm rõ những đặc trưng cơ bản của tính chính trị và tính khoa học, cùng với đó là mối quan hệ và sự tác động qua lại, chi phối lẫn nhau giữa hai thuộc tính đó. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất một số biện pháp cụ thể để kết hợp những mặt tích cực của hai thuộc tính này trong giáo dục LLCT cho học viên trong các nhà trường quân đội hiện nay.
Trần Khắc Việt (2006), “Góp phần tích cực vào việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị trong thời kỳ đổi mới” [133]. Tác giả nhấn mạnh tới việc cần thiết phải đổi mới phương pháp, hình thức giáo dục chính trị hiện nay đề nâng cao chất lượng giáo dục chính trị. Tuy nhiên, tác giả cũng chưa làm rõ được cụ thể việc đổi mới phương pháp, hình thức giáo dục thì đổi mới như thế nào, làm như thế nào? 18 Đề tài nghiên cứu khoa học do Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì (2007), Tình hình giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học, cao đẳng và chủ trương, giải pháp cho thời gian tới [8]. Đề tài đã tập trung vào 2 nhóm đối tượng chính là người dạy và người học các môn LLCT ở bậc cao đẳng, đại học.
Đối với lực lượng giảng viên LLCT, bên cạnh các ưu điểm nổi bật là trình độ được gia tăng (thông qua văn bằng, chứng chỉ), song điểm tồn tại lớn nhất chính là “sức ì” của họ trong cập nhật tri thức mới, trong đổi mới tư duy, thay đổi phương pháp… vẫn khá lớn. Còn đối với sinh viên, hiện nay đa số không thấy hứng thú với những môn LLCT, cá biệt, không ít sinh viên còn có tâm lý coi các môn học này là môn phụ (thường xảy ra ở các trường khối kỹ thuật) nên ảnh hưởng xấu đến hoạt động dạy học LLCT. Trên cơ sở đó các tác giả đề xuất những biện pháp thiết thực góp phần cải thiện tình hình dạy học các môn LLCT trong thời gian tới. Hoàng Quốc Đạt (2009), “Vài vấn đề đổi mới nâng cao chất lượng công tác giáo dục lý luận chính trị trong tình hình hiên nay” [46].
Tác giả đã nêu lên một số biện pháp đổi mới phương pháp giáo dục LLCT nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị. Trong đó, tác giả mạnh tới vai trò và yêu cầu về việc đổi mới phương pháp giáo dục chính trị như là một yếu tố quyết định tới việc nâng cao chất lượng công tác giáo dục chính trị. Tuy nhiên, tác giả chưa đưa ra được cách thức cần tiến hành đổi mới về giáo dục chính trị trong tình hình hiên nay thì cần đổi mới ở khâu nào của quá trình giáo dục chín trị, tư tưởng để có những chỉ dẫn cụ thể cho các lực lượng giáo dục đang làm công tác giáo dục LLCT ở các cơ sở giáo dục LLCT hiện nay.