phần mở đầu; kết luận và khuyến nghị; danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dƣỡng học sinh giỏi ở trƣờng trung học cơ sở; Chƣơng 2. Thực trạng quản lý công tác hoạt động bồi dƣỡng HSG ở trƣờng THCS huyện Chƣ Sê, tỉnh Gia Lai; Chƣơng 3. Biện pháp quản lý hoạt động bồi dƣỡng học sinh giỏi ở các trƣờng THCS huyện Chƣ Sê, tỉnh Gia Lai.
1 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Trên thế giới Trí tuệ con ngƣời là yếu tố quyết định sự phát triển toàn diện của mỗi xã hội, đem lại tầm nhìn và khai phá những nền văn minh mới cho nhân loại. Do vậy, phát hiện, đào tạo và bồi dƣỡng nhân tài trên thế giới đã đƣợc nhiều quốc gia coi trọng.
Ngay từ năm 1922, các nƣớc phát triển ở châu Âu đã tiến hành nghiên cứu “Di truyền nhân tài” và tìm ra chỉ số thông minh IQ. Nhiều nƣớc đã tổ chức các kỳ thi chọn HSG, học sinh năng khiếu đào tạo thành nhân tài để đảm nhận những vị trí quan trọng trong nhiều lĩnh vực và phục vụ nghiên cứu khoa học. Các nƣớc trên thế giới hàng năm cùng nhau tổ chức các kỳ thi quốc tế (Olympic) về Văn học, Vật lý, Toán học, Hóa học, Tin học,… Thi chọn HSG là một trong các hình thức phát hiện, tuyển chọn bồi dƣỡng năng khiếu, đào tạo thành nhân tài ở nhiều quốc gia châu Âu; "theo thống kê, hơn 90% các nhà Toán học Xô Viết trƣớc đây đều xuất thân từ các kỳ thi chọn HSG"[28], nhiều nƣớc tổ chức thi cho học sinh giỏi từ cấp học phổ thông. Nƣớc Anh đã thành lập Viện hàn lâm, Hiệp hội quốc gia dành cho tài năng trẻ.
Những ngƣời có tài năng về nghệ thuật, kiến trúc, văn học,.,đều đƣợc nhà nƣớc và các tổ chức cá nhân bảo trợ, giúp đỡ về mọi mặt. Nƣớc Mỹ đã trải qua hơn 200 năm phát triển với triết lý thực dụng và phƣơng châm “nguồn nhân lực là trung tâm của mọi sự phát triển”. Để giữ vị trí siêu cƣờng về kinh tế và khoa học, công nghệ, chiến lƣợc nguồn nhân lực tập trung vào đào tạo nguồn nhân lực và thu hút nhân tài. Ngay từ thế kỷ XIX nƣớc Mỹ đã bắt đầu chú ý bồi dƣỡng HSG và tài năng.
Đầu tiên là hình thức giáo dục tại trƣờng St. Public School Louis 1868 học chƣơng trình 6 năm trong vòng 4 năm. Sau đó là một loạt các trƣờng khác nhƣ Woburn, MA năm 1984, Elizabeth, NJ năm 1886, Cambridge, MA năm 1891 và đến năm 1920 có đến 2/3 các thành phố lớn ở Hoa Kỳ áp dụng chƣơng trình giáo dục HSG. Có thể nói trong suốt những năm của thế kỷ thứ XX, phát triển tài năng con ngƣời đã trở thành một vấn đề nóng của giáo dục nƣớc Mỹ với hàng loạt các tổ chức và trung tâm nghiên cứu, bồi dƣỡng HSG ra đời nhƣ Mensa (1946), American Association for the Gifted (1953).
Năm 2002, trên toàn nƣớc Mỹ có 38 bang có đạo luật về giáo dục HSG. Bên cạnh đó, chính phủ có nhiều chính sách dành cho việc phát hiện, tuyển chọn và bồi dƣỡng HSG, học sinh năng khiếu hàng năm. Hình thức đào tạo, bồi dƣỡng tài năng thì rất đa dạng, phong phú với nhiều hình thức khác nhau nhƣng tất cả đều theo nguyên tắc chuyên biệt, vừa chú trọng đến việc đảm bảo kiến 2 thức nền, kiến thức phổ thông chung, vừa quan tâm đến việc phát hiện sở trƣờng, năng khiếu, tài năng của từng cá nhân học sinh. Viện quốc gia nghiên cứu về Giáo dục và Đào tạo của Ấn Độ đƣa ra mục tiêu chính của giáo dục là: phát hiện và bồi dƣỡng học sinh tài năng phục vụ cho phát triển kinh tế xã hội và nghiên cứu khoa học công nghệ,.
Nhật Bản, phát triển rất nhanh, tạo nên một bƣớc đột phá về kinh tế nổi tiếng thế giới, vì chiến lƣợc giáo dục của họ là hƣớng vào cuộc cách mạng khoa học - kỹ thuật và sự phát triển kinh tế, đã tạo nên “Sự thần kỳ Nhật Bản”. Nhật Bản từ lâu đã nhận thức sâu sắc rằng:“Bồi dƣỡng một thế hệ thanh niên có đạo đức, có tài năng, có sức sáng tạo để gánh vác trọng trách của đất nƣớc trong thế kỷ XXI chính là vận mệnh của đất nƣớc Nhật Bản trong tƣơng lai”. Thời nhà Đƣờng ở Trung Quốc, những trẻ em có tài năng đƣợc học tập và đƣợc giáo dục bằng những hình thức đặc biệt. Từ năm 1985, Trung Quốc có một chƣơng trình giáo dục đặc biệt dành cho hai loại đối tƣợng là: học sinh yếu kém và HSG, trong đó cho phép các HSG có thể học vƣợt lớp.
Giáo dục phổ thông Hàn Quốc có một chƣơng trình đặc biệt dành cho HSG nhằm giúp chính quyền phát hiện học sinh tài năng từ rất sớm. Năm 1994 có khoảng 57/174 cơ sở giáo dục ở Hàn Quốc có chƣơng trình đặc biệt dành riêng cho HSG. uk) Ta thấy rằng, các nƣớc trên thế giới đều coi trọng vấn đề phát hiện, đào tạo và bồi dƣỡng HSG; đây là một trong những mục tiêu trong chiến lƣợc phát triển chƣơng trình giáo dục phổ thông của mỗi quốc gia. Họ coi công tác phát hiện và bồi dƣỡng HSG để đào tạo những con ngƣời tài năng là quốc sách để phát triển bền vững đất nƣớc.
Nhiều nƣớc coi đó là một dạng của giáo dục đặc biệt hoặc chƣơng trình giáo dục đặc biệt. Ở Việt Nam Với lịch sử hàng ngàn năm văn hiến, thủa xa xƣa, ông ta cha đã khẳng định: "Nhân bất học, bất tri lý" - làm ngƣời mà không có học thì không thể phân biệt đƣợc đâu đúng đâu sai. Năm 1484 trên tấm bia tiến sỹ đầu tiên dựng tại Văn Miếu Quốc Tử Giám ghi lại lịch sử khóa thi năm 1442 có khắc dòng chữ: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia'", nguyên khí mạnh thì thế nƣớc mạnh và hƣng thịnh, nguyên khí suy thì thế nƣớc yếu và thấp hèn. Tuyển chọn, bồi dƣỡng, đào tạo và sử dụng ngƣời hiền tài trong lịch sử Việt Nam qua nhiều triều đại phong kiến rất đƣợc coi trọng, xem đó là công việc tiên quyết để trấn hƣng đất nƣớc.
Điều đó đƣợc khẳng định: ở thế kí XV trong tác phẩm Bồi kí để danh tiến sĩ khoa Nhâm Tuất niên hiệu Đại Bão thứ hai, tƣ tƣởng Hiền tài là nguyên khí quốc gia của Thân Nhân Trung là một trong những tƣ tƣờng lớn đã đƣợc kiểm nghiệm qua nhiều giai đoạn lịch sử của đất nƣớc. Thân Nhân Trung cho rằng: "Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nƣớc yểu, rồi xuống 3 thấp". Chính vì thế "Bồi dƣỡng nhân tài, kén chọn kẻ sĩ, vun trồng nguyên khí" là công việc đầu tiên của đất nƣớc, không thể xem nhẹ. Nhƣ vậy, hiền tài có vai trò quyết định đến sự "thịnh - suy" của đất nƣớc, hiền tài chính là khí chất làm nên sự sống còn của phát triển xã hội, quốc gia; một nƣớc muốn mạnh thì điều trƣớc tiên cần quan tâm chú trọng là bồi dƣỡng, chăm chú, đãi ngộ ngƣời hiền tài.
Ngƣời hiền tài là những ngƣời tài cao, học rộng lại đức độ, đó là những ngƣời vừa có trí tuệ, lại vừa có nhân cách đáng trọng. Tài năng, trí tuệ sáng suốt của họ sẽ tạo nên những giá trị, những thành quả, những sản phẩm mới cho xã hội, góp phần cải biến xã hội, thúc đẩy xã hội vận động; họ là những ngƣời có khả năng phán đoán, suy xét thấu đáo, có tầm nhìn xa trông rộng cho nên có thể vạch ra nhƣng đƣờng hƣớng quan trọng cần thiết cho sự vận động của xã hội, đất nƣớc trong tƣơng lai. Thế kỷ XVIII - Quang Trung - vị vua trẻ anh minh trong "chiếu lập học" năm 1790 đã nói: ”Xây dựng đất nước, lấy việc dạy học làm đầu, tìm lẽ trị bình lấy việc tuyển nhân tài làm gốc" - Muốn xây dựng đất nƣớc mạnh giàu phải có những con ngƣời có học, phải lấy việc dạy học đặt lên hàng đầu; Muốn đất nƣớc phồn vinh, bình yên, nhân dân ấm no hạnh phúc. phải có nhân tài và nhân tài không thể có, nếu không bắt đầu từ việc học, từ việc phát hiện, tuyển chọn và bồi dƣỡng nhân tài.
Dƣới các triều đại phong kiến Việt Nam, việc tổ chức các khoa thi là hình thức chủ yếu để tuyển chọn nhân tài ra làm quan (Thi Hƣơng, thi Hội, thi Đình). Điều đó thể hiện các đấng thánh đế minh vƣơng triều đại nào cũng coi trọng nhân tài, kén chọn kẻ sỹ, vun trồng nguyên khí làm công việc cần thiết. Khi cách mạng tháng Tám thành công, ngày 20/11/1946, trong bài viết “Tìm người tài đức", Hồ Chủ Tịch khẳng định: “Nước nhà cần phải kiến thiết, kiến thiết phải có người tài, trong số 20 triệu đồng bào chắc không thiếu gì người có tài, có đức ." Kế thừa truyền thống hiếu học, trọng giáo dục, trọng nhân tài của dân tộc Việt Nam, Đảng và Nhà nƣớc ta luôn coi trọng sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), quan tâm đến nhân tố con ngƣời và bồi dƣỡng ngƣời tài. Với quan điểm “Giáo dục là quốc sách hàng đầu", chất lƣợng giáo dục có nhiều chuyển biến và đội ngũ học sinh giỏi Việt Nam ngày càng đƣợc phát triển qua số lƣợng học sinh gỏi đạt giải cao trong kỳ thi thế giới.
Kế thừa truyền thống hiếu học, trọng giáo dục, trọng nhân tài của dân tộc Việt Nam, trong nhiều thập kỷ qua, kể cả trong hoàn cảnh hết sức khó khăn của các cuộc kháng chiến chống xâm lƣợc và can thiệp của nƣớc ngoài, nhân dân ta, Đảng và Nhà nƣớc ta luôn coi trọng sự nghiệp GD&ĐT, quan tâm đến nhân tố con ngƣời và bồi dƣỡng ngƣời tài. Đặc biệt là những năm gần đây từ khi có Nghị quyết Trung ƣơng II, khóa VIII, Đảng ta đã chỉ rõ: "Giáo dục - Đào tạo là quốc sách hàng đầu" và con ngƣời đƣợc coi là mục tiêu, là động lực quan trọng cho sự nghiệp phát triển của toàn xã hội. Gần đây, đại hội Đảng XI cũng đề ra nhiệm vụ cơ bản và quan trọng của ngành giáo dục đến năm 2020 là: “Phát triển, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là 4 nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển nhanh, bền vững đất nước”. Nguồn nhân lực chất lƣợng cao ở đây chính là nhân tố con ngƣời đƣợc phát hiện và bồi dƣỡng qua các cấp học, bậc học.