Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤCTRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG ĐỊA PHƯƠNG CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở ngoài nước Trong công cuộc đấu tranh sinh tồn của mỗi dân tộc, truyền thống cách mạng có ý nghĩa vô cùng to lớn. Vừa là nguồn sống vừa là nguồn sáng tạo của dân tộc, là tiền đề cho quá trình phát triển trong tương lai.
Giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng có ý nghĩa lớn lao trong việc xây dựng con người mới XHCN. Nhớ về cội nguồn với những hy sinh cao đẹp của cha ông cho đất nước có tác dụng nuôi dưỡng tư tưởng, tâm hồn thế hệ sau để họ sống và làm việc xứng đáng với các thế hệ đi trước. Trong suốt quá trình xây dựng và phát triển của các nước trên thế giới, vấn đề đạo đức, GD đạo đức và GD truyền thống là vấn đề được rất nhiều người quan tâm.Khổng Tử (551 – 479) là một nhà tư tưởng, nhà triết học, nhà giáo dục nổi tiếng người Trung Hoa. Các bài giảng, lời dạy và triết lý của ông có ảnh hưởng sâu rộng đối với đời sống và tư tưởng của các dân tộc Đông Á.
Triết học của ông nhấn mạnh trên sự tu dưỡng đức hạnh cá nhân và đề cao các đức tính “Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín”. Ông lưu lại cho hậu thế nhiều di sản tinh thần quan trọng. Đối chiếu với xã hội hiện đại, những tư tưởng của Khổng Tử hãy còn nguyên giá trị đáng để người đời sau học hỏi. Khổng Tử rất coi trọng giá trị truyền thống trong đời sống xã hội, ông cho rằng con người cần được GD từ lúc còn nhỏ.
Ông dạy học trò ở nhà thì phải hiếu thuận với cha mẹ, ra ngoài xã hội phải kính trọng các bậc huynh 7 trưởng, đã nói thì phải thành thực, nên thân yêu rộng khắp mọi người. Hay ở phương Tây, vào thế kỉ XVII, J.Komensky - Nhà giáo dục người Xéc đã có nhiều đóng góp cho lý luận về công tác giáo dục truyền thống qua tác phẩm “Khoa sư phạm vĩ đại”. Ông đưa ra nguyên tắc trực quan trong dạy học là nguyên tắc vàng ngọc. Dạy học phải bắt đầu từ thực tế trực quan, phải liên tục và HS cũng phải học liên tục để đi đến kết quả.
Ông đề xuất nhiều biện pháp giáo dục và nhấn mạnh con người phải được giáo dục từ lúc trẻ thơ, bởi trẻ em như cây non trong vườn để cây cỏ lớn lên nhất thiết phải được sự quan tâm, chăm sóc. Trong các thế kỉ XIX, XX trên thế giới đã xuất hiện những nhà tâm lí- giáo dục với nhiều nghiên cứu thật đặc sắc về vấn đề giáo dục, truyền thống. Tiêu biểu như: Alếchxanhđơ Luria (1902-1977), nhà tâm lí học Xô Viết đã dựa trên ý tưởng của Mác và Ănghen, ông gợi ý rằng “bối cảnh văn hóa tạo nên yếu tố duy nhất làm cho con người trở thành một sinh vật đặc biệt, vì nó giúp con người có thể vượt lên trên di sản thú vật khởi thủy. Bỏ mặc chúng, chắc chắn những hài nhi sẽ không hơn - thậm chí kém - những con khỉ thông minh”; hay như Eđua Clapared, nhà tâm lí học và giáo dục học người Thụy Sĩ, tư tưởng sư phạm gắn với quan điểm tâm lí đã đưa đến thành tựu để đời của ông qua tác phẩm “Tâm lí học trẻ em và khoa sư phạm thực nghiệm” sau này trở thành phong trào trong sư phạm gọi là trường học hoạt động.
Một trong những nội dung cốt lõi của tác phẩm này là giáo dục và giảng dạy phải lấy đứa trẻ làm trung tâm của chương trình học và phương pháp giảng dạy; hay như Giôn Uát xơn (1878-1958), nhà tâm lí học, giáo dục học người Mĩ, ông đã viết nhiều quyển sách đã thực sự trở thành “kinh thánh sư phạm”, trong đó ông mô tả sự giáo dục theo mẫu dựa trên một loạt những “thói quen tốt”; đặc biệt là Lương Khải Siêu (1873-1921), là một học giả, nhà duy tân, nhà giáo dục lớn của Trung Quốc vào đầu thế kỉ XX, xuất phát từ quan điểm 8 “Giáo dục cứu nước” ông cho rằng giáo dục là nền tảng của việc xây dựng đất nước giàu mạnh. Ông nói “việc mất còn hưng vong, ngu tối hay sáng suốt, yếu hay mạnh có rất nhiều lí do; song suy đến cùng là vấn đề trường học”. Bởi vậy, ông kêu gọi “Khai dân trí” là nhiệm vụ hàng đầu. Ông còn cho rằng trường học truyền đạt tri thức khoa học vẫn chưa đủ, trường học còn phải dạy chính trị cho học sinh, đào tạo học sinh sau này có thể trở thành người quản lí nhà nước.
Xukhômlinxki (1918 - 1970) - nhà giáo dục lỗi lạc người Ucraina, ông cho rằng giáo dục trẻ em phải hướng vào chủ đích thúc đẩy sự phát triển đầy đặn và hài hoà toàn bộ sức mạnh về thể chất và tâm hồn của trẻ. Đó là sự thống nhất hài hoà giữa trí tuệ và tình cảm, trái tim và khối óc, giữa xúc cảm và năng lực trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ, lao động, giao tiếp - tức là toàn bộ cuộc sống tinh thần, hiểu cả về mặt lý trí và xúc cảm, mặt thể chất và mặt trí tuệ. Do vậy, đức, trí, thể, mỹ, lao động, học và chơi hoà quyện vào nhau trong một thể thống nhất chi phối hoạt động của người thầy giáo. Ông cũng rất quan tâm đến công tác giáo dục truyền thống cho HS, ông đã đóng góp nhiều cho lí luận và tổng kết kinh nghiệm giáo dục thế hệ trẻ.
Những nghiên cứu ở trong nước Lịch sử hàng nghìn năm dựng nước, dân tộc Việt Nam đã viết lên những trang sử hào hùng. Một dân tộc anh hùng bất khuất trong công cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm đã hình thành ở con người Việt Nam tinh thần yêu nước nồng nàng, lòng căm thù giặc sâu sắc, ý chí tự lực tự cường, cần cù sáng tạo trong lao động và chiến đấu. Tinh thần ấy được các thế hệ tiếp thu, gìn giữ và trở thành truyền thống quý báu của dân tộc ta. Cùng với thời gian, các giá trị đạo đức này được lưu truyền qua các thế hệ, trở thành truyền thống tốt đẹp, là sức mạnh và động lực của dân tộc.
Sinh thời, Bác Hồ đã dạy: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa, tức là những con người biết yêu Tổ quốc, yêu nhân dân, yêu 9 lao động, yêu khoa học, yêu độc lập tự do của nước mình cũng như của các nước khác trên thế giới, yêu những giá trị tinh thần và văn hóa của dân tộc và của loài người tiến bộ ” [38, tr. Trong nội dung chương trình GD THPT mới, Bộ GD&ĐT đã đưa nội dung GD các giá trị truyền thống của dân tộc vào chương trình để GD HS, trong đó có nội dung GD truyền thống đạo đức, truyền thống văn hóa, TTCM. GD TTCM điạ phương cho HS là trách nhiệm không chỉ của ngành GD mà là của toàn xã hội. Nhận thức được ý nghĩa quan trọng của công tác GD TTCM cho thế hệ trẻ nên những năm gần đây, một số nhà khoa học, nhà giáo và học viên sau Đại học ở các trường sư phạm đã tập trung đi sâu nghiên cứu các biện pháp quản lý GD đạo đức, GD TTCM cho HS.
Một số công trình nghiên cứu của các tác giả đáng chú ý như sau: Tác phẩm "Giá trị tinh thần truyền thống Việt Nam" do Trần Văn Giàu chủ biên, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1980; Nội dung của tác phẩm khái quát cơ bản khái niệm về giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc bao gồm: tinh thần yêu nước, đoàn kết, tấm lòng nhân ái, đức tính cần cù, sự sáng tạo, lạc quan… trong cuộc sống và những ảnh hưởng của lịch sử đối với việc phát triển các giá trị truyền thống ấy. Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu khác như: "Biện chứng của truyền thống" của Hà Văn Tấn, Tạp chí Cộng sản, số 3- 1981; "Về truyền thống dân tộc" của Trần Quốc Vượng, Tạp chí Cộng sản, số 3-1981; “Cái truyền thống và cái hiện đại trong sự nghiệp xây dựng con người mới ở nước ta" của Đỗ Huy, Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội, số 5-1986…các công trình nghiên cứu này đề cập đến một số vấn đề lý luận và phương pháp luận nghiên cứu về giá trị tinh thần truyền thống dân tộc Việt Nam. Khẳng định một số nội dung cơ bản trong các giá trị truyền thống cần được kế thừa, giáo dục và phát triển trong quá trình xây dựng đời sống tinh thần ở nước ta. Từ sau công cuộc đổi mới, nền kinh tế vận động theo cơ chế thị trường, nhiều giá trị truyền thống bị mai một, làm mất đi bản sắc, cốt cách 10 dân tộc thì vấn đề giáo dục, giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc càng được nghiên cứu và khai thác.
Một số công trình nghiên cứu, bài viết được kể đến như "Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, một nhu cầu phát triển của xã hội hiện đại" của Lương Quỳnh Khuê, Tạp chí Triết học, số 4, 1992; "Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì mục tiêu phát triển" của Nguyễn Trọng Chuẩn, Tạp chí Triết học, số 2, 1998; Nguyễn Phương Liên “Biện pháp quản lý giáo dục đạo đức truyền thống cho HS THPT huyện Từ Liêm trong giai đoạn hiện nay”… Ngoài ra con có các công trình nghiên cứu liên quan đến giáo dục TTCM trong giai đoạn hiện nay như: “Chủ nghĩa yêu nước trong sự nghiệp CNH, HĐH” của Lương Gia Ban, “Giáo dục đạo đức truyền thống cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Triệu Quang Minh, “Các biện pháp giáo dục truyền thống cách mạng địa phương cho học sinh THPT qua các bộ môn khoa học xã hội” của NGND - TS. Thái Văn Long… Như vậy, GD TTCM ĐP cho HS đã được các nước trên thế giới và Việt Nam đặc biệt quan tâm, nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Các đề tài đã đề cập đến công tác quản lý công tác GD TTCM và công tác quản lý GD TTCM ĐP cho HS, với nhiều nội dung phong phú và thiết thực, phù hợp với yêu cầu GD toàn diện cho HS. Tuy nhiên, các đề tài nghiên cứu về quản lý giáo dục TTCM địa phương cho HS chưa nhiều, thực hiện chưa thường xuyên, chưa sâu rộng.
Vị trí của hoạt động và nội dung giáo dục TTCM, nhất là TTCM địa phương gần như chưa được đặt đúng với vị trí và vai trò của nó. Trong khi đó, giáo dục truyền thống là một trong những nội dung quan trọng của công tác giáo dục.