CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC PHÒNG NGỪA BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ngoài nước Bạo lực trong trường học là một vấn đề phổ biến và cần phải có sự quan tâm lớn đến từ những nhà làm công tác giáo dục, nhà hoạch định chính sách cũng như những nhà nghiên cứu. BLHĐ, điều hành công tác giáo dục đề phòng diễn ra BLHĐ đối với học sinh tại các nước, đã được nghiên cứu từ những thập niên cuối thế kỷ XX với các công trình nghiên cứu tiêu biểu như: Harper và Ibrahim (1999) về “Bạo lực và trường học ở Hoa Kỳ” dựa theo dữ liệu có được từ những tổ chức làm công tác thống kê tại Mỹ liên quan tới BLHĐ, nhằm biết được cũng như chỉ ra một số lý do và hậu quả của vấn đề BLHĐ mang lại, bên cạnh đó cũng đưa ra những chương trình với mong muốn giảm tải tình trạng diễn ra BLHĐ [36].
BLHĐ và phòng chống BLHĐ được nhiều quốc gia quan tâm. “Đơn cử như ở Hàn Quốc hàng năm có 20% học sinh trong các trường tiểu học và trung học thừa nhận từng bị học sinh trong trường bắt nạt. Năm 2009, Quỹ phòng, chống bạo lực thanh thiếu niên Hàn Quốc đã thực hiện một cuộc khảo sát đối với 4.073 học sinh tại 64 trường tiểu học và trung học và đã có hơn 20% học sinh cho rằng mình bị bắt nạt, trong đó 63% nạn nhân từng bị bắt nạt và bạo lực khi ở tiểu học. Về nhận thức hành động bắt nạt bạn bè, có 36% học sinh Hàn Quốc coi việc bắt nạt bạn bè như một trò đùa, 20% thừa nhận hành vi bắt nạt bạn là không có lý do đặc biệt” [34].
Thornton, Craft, Dahlberg, Lynch và Baer (2002), đã nghiên cứu và xuất bản tác phẩm “Thực hành tốt nhất về phòng ngừa bạo lực thanh thiếu niên” nói lên tình trạng BLHĐ diễn ra trong giới trẻ, biện pháp, nhận định và tiến hành các giải pháp liên quan tới vấn đề BLHĐ cũng như chỉ ra hướng giải quyết mang tính chi tiết nhằm ngăn chặn tình trạng BLHĐ diễn ra đối với giới trẻ như: Những biện pháp tới từ phía phụ huynh và gia đình – điều này được nhận định như nền tảng, biện pháp đối với hiểu biết xã hội cũng như biện pháp của người làm công tác cố vấn [35]. Có thể thấy tình trạng BLHĐ xem như một vấn đề mang tính lịch sử - xã hội. Công tác giáo dục nhằm đề phòng BLHĐ hay điều hành công việc giáo dục đề phòng BLHĐ nhìn chung đã nhận được sự quan tâm và chú ý từ những nhà làm công tác nghiên cứu ở ngoài nước. Nội dung những nghiên cứu mang tính lý thuyết và thực tế liên quan tới BLHĐ ở ngoài nước như: Thực chất của BLHĐ sẽ bao gồm những giá trị, có được thông qua điều kiện sinh học, xã hội học cũng như tâm lý học, tại đây những lý thuyết khác nhau sẽ thể hiện các lý giải khác nhau liên quan tới nguồn gốc 7 phát sinh hay cách thức giải quyết khác nhau về tình trạng BLHĐ.
Thông qua việc tìm kiếm cho thấy, có những công trình nghiên cứu đã chỉ ra: Thực chất của công tác đề phòng tình trạng BLHĐ diễn ra tại trường học được xem như một vấn đề thể hiện tính xã hội cao, bên cạnh đó cũng nằm trong nội dung của công tác giáo dục. Do đó, điều hành công tác giáo dục đề phòng BLHĐ đã nhận được sự quan tâm theo nhiều góc độ khác nhau của những nhà nghiên cứu. Khi họ có sự đồng tình về ý kiến với nhau điều này cho thấy mức độ quan trọng của việc đề phòng BLHĐ diễn ra tại những hoạt động giúp giáo dục nhân cách cho học sinh. Có thể thấy vấn đề cần giải quyết trước mắt đối với nghiên cứu đề phòng BLHĐ là dần tạo ra cũng như hình thành nên nội dung của cơ sở lý thuyết, đưa ra một số biện pháp giúp hạn chế tình trạng bạo lực diễn ra trong giới trẻ và hướng điều hành công tác giáo dục đề phòng BLHĐ.
Nghiên cứu ở trong nước Trong những năm gần đây, vấn đề BLHĐ trong nhà trường, quản lý công tác đề phòng BLHĐ đối với các học sinh bậc tiểu học cũng như tại những trường THPT đã nhận được sự quan tâm lớn từ Đảng và Nhà nước, thông qua các Kế hoạch, Nghị định, Quyết định, Thông tư. Nghị định Số: 80/2017/NĐ-CP của Chính phủ (2017) “đã quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng chống BLHĐ. Trong đó, Nghị định đã chỉ rõ: trách nhiệm của nhà trường và xã hội là bảo đảm môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, phòng, chống bạo lực học đường” [16]. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2017) ra Quyết định số: 5886/QĐ-BGDĐT “ban hành chương trình hành động phòng chống bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên giai đoạn 2017 - 2021 đã xác định rõ mục tiêu; nhiệm vụ, giải pháp; kinh phí thực hiện; tổ chức thực hiện” [20].
Và Bộ Giáo dục và Đào tạo (2019) ban hành Thông tư Số: 06/2019/TT- BGDĐT “quy định quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên đã có quy định chung: Nội dung quy tắc ứng xử, tổ chức thực hiện liên quan đến quản lý hoạt động phòng chống BLHĐ cho HS ở các trường phổ thông” [26]. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo (2019) tiếp tục ban hành kế hoạch Số: 558/2019/KH- BGDĐT “phòng chống bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông giáo dục thường xuyên, đã xác định rõ nhiệm vụ giải pháp, tổ chức thực hiện nhiệm vụ phòng chống bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông giáo dục thường xuyên” [1]. Một số tác giả tiêu biểu trong việc đưa ra những nghiên cứu liên quan tới công tác giáo dục đề phòng BLHĐ diễn ra đối với HS tại các trường TH, THPT tại nước ta như: 8 Công trình nghiên cứu của Nguyễn Gia Cầu (2019) với bài viết “Bạo lực học đường: Nỗi đau không của riêng ai” được nói tới ở hội thảo khoa học liên quan tới BLHĐ diễn ra tại những cơ sở giáo dục THPT ngày nay- vấn đề cũng như biện pháp. Tại đây, tác gải nói tới một số vụ BLHĐ tiêu biểu ở nước ta, cách nhận diện đúng những hành vi BLHĐ, lý do dẫn tới BLHĐ cũng như các biện pháp nhằm hạn chế tình trạng BLHĐ diễn ra [2].
Bài viết: “Bạo lực học đường: Nguyên nhân và một số biện pháp hạn chế” của tác giả Nguyễn Văn Lượt, trích kỷ yếu hội thảo khoa học toàn quốc tháng 11 năm 2009 (tr.325) đã đi sâu tìm hiểu một số nguyên nhân tâm lý xã hội dẫn đến hành vi bạo lực học đường giữa học sinh với học sinh và một số biện pháp nhằm hạn chế bạo lực học đường hiện nay [12]. Tác giả Nguyễn Thị Phương Thảo, Cao Hào Thi với bài viết “Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi bạo lực của học sinh” của nhóm đăng trên tạp chí phát triển khoa học và công nghệ, tập 15, số Q1-2012. Các tác giả phân tích trên cơ sở bằng chứng thực nghiệm của 9 yếu tố cơ bản tác động đến hành vi bạo lực của học sinh, đồng thời kiến nghị với gia đình, nhà trường, các cơ quan bên ngoài nhà trường và cộng đồng về các giải pháp ngăn chặn hoặc hạn chế tình trạng bạo lực học đường [22]. Theo Nguyễn Thị Hoa (2014), thường sẽ dựa vào 2 cơ sở chính để có thể biết được đâu là hành vi BLHĐ như: Thứ nhất là dựa vào quá trình HS tiến hành những hành vi được xem là BLHĐ, thường nó sẽ gây hại dựa trên sức mạnh về mặt thể chất hay dựa vào những tính toán từ trước, lời nói, thông qua trang thiết bị kỹ thuật (điện thoại, internet,.); Thứ hai là dựa trên mục đích mà HS tiến hành các hành vi mang tính BLHĐ, làm tổn hại tới sức khỏe về mặt thể chất cũng như tinh thần, tiền của và liên quan tơi sức khỏe tình dục.
Dựa theo đó để có thể dễ dàng phân loại hành vi BLHĐ [6]. Nghiên cứu về yếu tố giới đối với BLHĐ, nhóm nghiên cứu của Nguyễn Thị Hoàng Yến (2016) về bạo lực học đường trên cơ sở giới ở Việt Nam cho rằng: các mức độ biểu hiện, nguyên nhân, ảnh hưởng của bạo lực học đường có mang yếu tố giới. Từ đó, đề xuất chương trình và các khuyến nghị về phòng ngừa và can thiệp bạo lực học đường trên cơ sở giới [33]. Năm 2013, tác giả Nguyễn Bá Đạt trong bài viết “Các lý thuyết trong nghiên cứu về bạo lực học đường hiện nay” đăng trên Tạp chí giáo dục (số 321) đã trình bày các lý thuyết trong nghiên cứu bạo lực học đường hiện nay bao gồm: Lý thuyết sinh thái của Urie Bronfenbrenner (1979); Lý thuyết căng thẳng của Robert Agnew; Lý thuyết kiểm soát; Lý thuyết về học tập xã hội của Albert Bandura (1977) và Lý thuyết xử lý thông tin gắn với các công trình nghiên cứu của Kenneth Đoge và các cộng sự.
Các lý thuyết đã tập trung lý giải nguyên nhân, nguồn gốc dẫn đến hành vi bạo lực học 9 đường của học sinh. Việc hiểu và vận dụng các lý thuyết này giúp nhà quản lý các trường dễ dàng đặt ra các mục tiêu cụ thể cho hoạt động phòng ngừa và can thiệp kịp thời hành vi bạo lực học đường [4]. Ở cấp độ luận văn thạc sĩ, đã có một số nghiên cứu về vấn đề BLHĐ. Đơn cử luận văn của Võ Thanh Phước với đề tài: “Quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường ở các trường THCS quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng” [17]; Đề tài: “Quản lý hoạt động giáo dục phòng, chống bạo lực học đường ở các trường THCS thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai”[24].
Các luận văn đã tập trung khảo sát thực trạng quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường ở các trường THCS tại địa bàn nghiên cứu, và đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục phòng ngừa bạo lực học đường cho HS THCS tại mỗi địa phương Tóm lại, thông qua những nghiên cứu mang tính tổng thể đối với BLHĐ, điều hành hoạt động giáo dục đề phòng BLHĐ đối với HS tại những trường tiểu học trong nước và quốc tế như: Điều hành hoạt động giáo dục đề phòng BLHĐ đối với HS tại những trường tiểu học đã được các tác giả tiến hành nghiên cứu dựa trên nhiều góc độ khác nhau.