phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phần phụ lục, nội dung chính của Luận văn gồm 3 chương. Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong trường trung học phổ thông. Chƣơng 2: Thực trạng của công tác quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong các trường trung học phổ thông huyện Từ Liêm thành phố Hà Nội. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường trung học phổ thông huyện Từ Liêm, thành phố Hà Nội.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC HƢỚNG NGHIỆP TRONG TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Sơ lược lịch sử phát triển các tư tưởng hướng nghiệp Trên thế giới, hoạt động giáo dục lao động – hướng nghiệp cho học sinh có từ hàng trăm năm nay và ngày càng phát triển. Những vấn đề hướng dẫn chọn nghề được đặt ra một cách rộng rãi ở nhiều nước với tính cấp thiết của nó vào những năm đầu thế kỷ XX để có sự tuyển chọn đích đáng những người lao động cho nhà máy, xí nghiệp, cần phải đưa hướng nghiệp vào trường phổ thông.
Nhiều công trình khoa học của các tác giả ở Cộng hoà Pháp, Liên bang Nga, Trung Quốc, Cộng hoà Dân chủ Đức, Mĩ, Nhật Bản, Australia… đều nhấn mạnh đến môi trường học đường, thị trường lao động, vai trò to lớn của các trung tâm hướng nghiệp trong công tác tổ chức hướng nghiệp cho học sinh và thanh thiếu niên, trong đó các tổ chức xã hội đã có nhiều đóng góp trong việc phối hợp với nhà trường và các trung tâm hướng nghiệp trong việc tổ chức giáo dục hướng nghiệp cho học sinh. Tác giả Jacques Delors, Chủ tịch ủy ban Quốc tế độc lập về giáo dục cho thế kỷ XXI của UNESCO đã nhấn mạnh: học sinh phổ thông có cơ hội phát triển và nâng cao năng lực của mình bằng cách tham gia các hoạt động nghề nghiệp song song với việc học [33]. Theo UNESCO, hướng nghiệp là một quá trình cung cấp cho người học những thông tin về bản thân, về thị trường lao động và định hướng cho người học có các quyết định đúng đối với sự lựa chọn nghề nghiệp. Ngày nay, người ta đã nhận thấy chỉ cung cấp thông tin là không đầy đủ, mà cần phải chỉ ra sự phát triển về mặt cá nhân, xã hội, giáo dục và nghề nghiệp của học sinh.
Một sự thay đổi khác có ảnh hưởng lớn đến hoạt động hướng nghiệp là nó được nhận thức như là một quá trình phát triển, đòi hỏi một cách tiếp cận chương trình chứ 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không chỉ đơn giản là các cuộc phỏng vấn cá nhân tại các thời điểm quyết định. Trên thực tế, cả lý luận và thực tiễn, việc huy động các tổ chức xã hội tham gia vào công tác giáo dục hướng nghiệp ở nhiều nước trên thế giới đã được nghiên cứu ở một số khía cạnh khác nhau và được một số nước quan tâm, thực hiện khá tốt. Ở Liên bang Nga hướng nghiệp được thực hiện nhằm mục tiêu: - Đảm bảo quyền tự chọn nghề của học sinh giúp các em tự thể hiện nhân cách trong điều kiện quan hệ thị trường; - Tôn trọng hứng thú nghề nghiệp của con người cũng như chỉ rõ nhu cầu của thị trường lao động. - Không ngừng nâng cao trình độ thạo nghề của cá nhân như là điều kiện quan trọng nhất được thoả nguyện yêu cầu phát triển của con người trong lao động.
Nhật Bản sớm quan tâm giải quyết tốt mối quan hệ giữa học vấn văn hoá phổ thông với kiến thức và kỹ năng lao động - nghề nghiệp ở tất cả các bậc học. Có khoảng 27,9% số trường phổ thông trung học vừa học văn hoá phổ thông; vừa học các môn học kỹ thuật thuộc các lĩnh vực cơ khí, ngư nghiệp, công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ vv… Sau cấp II có đến 94% học sinh vào cấp III, trong đó 70% học sinh theo học loại hình trường phổ thông cơ bản và 30% học sinh theo hướng học nghề. Tại Hàn Quốc, trong các loại hình trường phổ thông, nội dung giảng dạy kỹ thuật - lao động là một bộ phận cấu thành quan trọng trong chương trình giáo dục. Hết cấp II học sinh sẽ đi theo hai luồng chính: phổ thông và chuyên nghiệp.
Các trường kỹ thuật nghề nghiệp tuyển sinh trước rồi mới chọn học sinh theo luồng phổ thông. Trung Quốc khuyến khích giáo dục suốt đời một cách tích cực. Hiện nay, giáo dục dựa trên cộng đồng đang được phát triển mạnh mẽ. Trong chương trình giảng dạy thường có các môn học tự chọn với mục tiêu trang bị cho học sinh những kiến thức và kỹ năng chuyên môn cần thiết để học sinh có khả năng tham gia lao động nghề nghiệp ở các lĩnh vực kinh tế - xã hội khác nhau 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoặc tiếp tục học lên trình độ nghề nghiệp cao hơn ở bậc đại học.
Nội dung giáo dục hướng nghiệp trong trường trung học của cộng hoà Pháp được phân hoá theo nhiều phân ban hẹp trong đó phần lớn là các ban kỹ thuật - công nghệ đào tạo kỹ thuật viên. Kế hoạch dạy học ở các chuyên ban kỹ thuật - công nghệ bao gồm nhiều môn văn hoá phổ thông và kỹ thuật nghề nghiệp theo tỷ lệ khoảng 50/50. Việc cải cách chương trình giáo dục công nghệ ở Pháp nhằm hoàn thiện hệ thống giáo dục kỹ thuật công nghệ ở tất cả các bậc học, làm cho nội dung giáo dục công nghệ phù hợp với từng giai đoạn giáo dục và trình độ phát triển khoa học kỹ thuật. Theo quan điểm mới hiện nay, hướng nghiệp là một quá trình liên tục giúp đỡ mọi người suốt cả cuộc đời để họ thực hiện được dự án cá nhân cũng như nghề nghiệp của mình bằng cách xác định những mong muốn và năng lực của mình thông qua thông tin và thực trạng thế giới về nghề nghiệp, sự phát triển nghề, thị trường lao động, thực tiễn kinh tế và nhu cầu trong đào tạo [32].
Giáo dục hướng nghiệp và quản lý giáo dục hướng nghiệp Giáo dục hướng nghiệp ra đời vào những năm đầu thế kỷ XX. Từ lâu, ở nhiều nước trên thế giới, giáo dục hướng nghiệp và tư vấn hướng nghiệp giữ một vai trò rất quan trọng trong hệ thống giáo dục. Tại một số nước như Ðức, Mỹ, Hàn Quốc, Ấn Ðộ, Anh. quyền bảo đảm tư vấn hướng nghiệp còn được khẳng định trong các bộ luật.
Giáo dục hướng nghiệp ở nước ta đã được tiến hành nghiên cứu và triển khai khá sớm, từ đầu những năm 80 của thế kỷ XX, Quyết định 126/CP ngày 19/3/1981 của Chính phủ đã tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển của công tác hướng nghiệp, nhất là hướng nghiệp cho học sinh phổ thông. Quyết định này đã quy định mục tiêu, nhiệm vụ công tác hướng nghiệp và giao nhiệm vụ cho các bộ, ngành, địa phương phối hợp với ngành giáo dục thực hiện. Luật giáo dục (2005) cũng quy định trong Điều 27: “giáo dục trung học phổ thông giúp học sinh… có những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá nhân để lựa chọn hướng phát triển”; trong Điều 28: “Nội dung giáo dục trung học phổ thông bảo đảm tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có hệ thống”. Trong những năm 1983-1996 giáo dục hướng nghiệp ở nước ta đã đạt được một số thành tựu, được coi là thời kỳ thịnh vượng nhất.
Nhưng từ năm 1997 trở lại đây, công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông đã bị coi nhẹ, ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển nguồn nhân lực của đất nước. Nghị quyết 40 của Quốc hội khoá X; Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2001-2010; Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020; văn kiện đại hội IX, đại hội X, đại hội XI của Đảng đã nhấn mạnh việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổ thông. Vấn đề dạy học công nghệ và giáo dục hướng nghiệp đã được nhiều trường chú trọng hơn. Tuy nhiên, công tác hướng nghiệp cho học sinh phổ thông ở nước ta còn yếu kém, còn cách xa với các nước trong khu vực; chưa đáp ứng được nhiệm vụ chuẩn bị nguồn lực cho sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước.
Từ cuối những năm 70 của thế kỷ XX, nhiều công trình khoa học của các nhà tâm lí học, giáo dục học, xã hội học đã tiếp cận nghiên cứu về giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông ở những khía cạnh khác nhau. Tác giả Phạm Minh Hạc đã đưa ra quan điểm về con người trong công cuộc đổi mới, là “ưu tiên đến việc giáo dục nghề nghiệp”. Trong các công trình khoa học khác, nhiều tác giả như: Phạm Tất Dong, Đặng Danh Ánh, Nguyễn Như Ất, Nguyễn Viết Sự, Nguyễn Văn Lê, Trần Khánh Đức, Hà Thế Truyền, Bùi Văn Quân, Nguyễn Đức Trí … đã làm nổi bật vai trò quan trọng của công tác hướng nghiệp đối với việc phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam. Các công trình của các tác giả tập trung vào cơ sở lý luận về giáo dục hướng nghiệp, kinh nghiệm quốc tế về giáo dục hướng nghiệp, những cơ sở khoa học về việc chọn nghề phù hợp cũng như phương pháp tổ chức giáo dục hướng nghiệp ở trường phổ thông.
Bên cạnh đó còn có rất nhiều luận văn thạc sĩ như: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn thạc sĩ: “Tìm hiểu thực trạng công tác quản lý hoạt động hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông tại thành phố Hồ Chí Minh và đề xuất một số biện pháp” của Nguyễn Hữu Thiện, trường Đại học sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh năm 2004. Nội dung đề cập đến các vấn đề lý luận của công tác giáo dục hướng nghiệp, điểm qua thực trạng của công tác giáo dục hướng nghiệp của 3 trường điển hình tại thành phố Hồ Chí Minh và đề xuất một số biện pháp quản lý giáo dục hướng nghiệp bậc trung học tại thành phố Hồ Chí Minh. Luận văn Thạc sĩ: “Biện pháp quản lý nhằm tăng cường giáo dục hướng nghiệp trong các trường trung học phổ thông tỉnh Trà Vinh” của Huỳnh Hữu Tiến, trường Đại học Sư phạm Hà Nội, 2006.