CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC - Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH THPT ? f ^ -t rp Ạ ____ _____________ 1_ •Ạ _______r __Ạ __J-A 1. Tông quan nghiên cứu vấn đề Điều chỉnh hành vi con người, xã hội có nhiều công cụ khác nhau, trong đó pháp luật và đạo đức là những công cụ quan trọng. Bên cạnh những ưu thế vốn có, cả pháp luật và đạo đức đều có những hạn chế nhất định, song giữa chúng luôn có mối quan hệ mật thiết, tác động qua lại, bổ sung cho nhau. Chính vì vậy, để quản lý xã hội một cách có hiệu quả, cần phải kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa pháp luật với đạo đức.
Chủ nghĩa Mác - Lênin luôn khẳng định "Đạọ đức là một hình thái ý thức xã hội" [10], có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển cá nhân và xã hội, có nguồn gốc từ lao động sản xuất và đời sống cộng đồng. Đạo đức được hình thành, phát triển cùng với lịch sử hình thành xã hội loài người và luôn được mọi tầng lớp, giai cấp, mọi thời đại quan tâm, xem nó như động lực tinh thần để hoàn thiện nhân cách con người trong từng giai đoạn lịch sử nhất định. Đạo đức là tổng hợp những nguyên tắc, quy định chuẩn mực hướng con người người tới chân, thiện, mỹ chống lại cái giả dối, cái ác cái xấu. Các chuẩn mực đạo đức xuất hiện do nhu cầu của đời sống xã hội, là sản phẩm của lịch sử xã hội, do cơ sở KT - XH quyết định.
Trong quan niệm truyền thống dân tộc Việt Nam, giáo dục đạo đức luôn được coi là vấn đề cơ bản trong quan hệ Đức và Tài của nhân cách con người. Văn hóa hương ước làng quê Việt Nam có nhiều quy định ràng buộc và yêu cầu cao về giáo dục con người sống có đạo đức, thậm chí đề cao đạo đức là cốt cách con người. Ngay từ thuở ấu thơ con trẻ đã được răn dạy “cái nết đánh chết cái đẹp”, “tốt gỗ hơn tốt nước sơn ". Là người lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước ta, Bác Hồ là người đặc biệt quan tâm đến đạo đức và giáo dục đạo đức cho cán bộ, HS.
Bác đã chỉ rõ rằng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đạo đức cách mạng là gốc, là nền tảng của người cách mạng. Thể hiện đạo đức cách mạng là: Trung với nước, hiếu với dân; cần kiệm liêm chính, chí công vô tư; yêu thương con người; tinh thần quốc tế trong sáng. Bác luôn căn dặn Đảng ta phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho đoàn viên và thanh niên, HS thành những người thừa kế xây dựng XHCN vừa “hồng” vừa “chụyện ” [31]. Tuy nhiên, để điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, con người sử dụng không chỉ có quy phạm đạo đức mà còn có quy phạm pháp luật, tôn giáo, tín ngưỡng, quy phạm thẩm mỹ,.
Trong đó quy phạm pháp luật có một vai trò đặc biệt quan trọng trong quản lý xã hội. Theo học thuyết Mác- Lênin, pháp luật xuất hiện, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp. Khi có trong tay quyền lực nhà nước, giai cấp cầm quyền đã thông qua nhà nước để thể hiện ý chí của giai cấp mình một cách tập trung, thống nhất thành ý chí nhà nước được thể hiện qua các văn bản pháp luật điều chỉnh các quan hệ giữa các giai cấp, tầng lớp trong xã hội nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát triển theo một trật tự ổn định phù hợp với ý chí, nguyện vọng của giai cấp cầm quyền mà nhà nước là đại diện. Do đó, pháp luật và đạo đức đều gồm những quy tắc xử sự chung để hướng dẫn cho mọi người trong xã hội các quy định chung nhất, cho nên chúng có các đặc điểm: + Là khuôn khổ những khuôn mẫu, chuẩn mực để hướng dẫn cách xử sự cho mọi người trong xã hội, để bất kỳ ai khi ở vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể căn cứ vào các quy định cụ thể thì đều xử sự theo cách thức mà chuẩn mực đạo đức, ý thức pháp luật đã nêu ra.
+ Là tiêu chuẩn để xác định giới hạn và đánh giá hành vi của con người. Căn cứ vào các quy định của pháp luật, các quy tắc đạo đức, có thể xác định được hành vi nào là hợp pháp, hành vi nào là hợp đạo đức, hành vi nào là trái pháp luật, hành vi nào là trái đạo đức. s LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Được đặt ra không phải cho một chủ thể cụ thể hay một tổ chức, cá nhân cụ thể đã xác định được mà là cho tất cả các chủ thể tham gia vào quan hệ xã hội do chúng điều chỉnh. Pháp luật và đạo đức đều phản ánh sự tồn tại của xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định của lịch sử.
Chúng là kết quả của quá trình nhận thức đời sống của chính mình, đều chịu sự chi phối, đồng thời tác động lại đời sống kinh tế xã hội. Bản chất của sự kết hợp pháp luật và đạo đức trong quản lý xã hội của nhà nước chính là phát huy thế mạnh và khắc phục hạn chế của hai công cụ pháp luật và đạo đức. Tuy nhiên, nếu như ở phương Tây có câu thành ngữ “Cụộc đi sặn không đáng sợ bằng lúc chiạ phần”, cho thấy phương Tây đề cao pháp luật hơn đạo đức, kết quả là xã hội nhiều luật nhưng đạo đức thì ít đến tối thiểu, ngay cả hôn nhân và gia đình là kết quả của những tính toán về lợi ích thì ở Phương Đông nhất là khi Chủ tịch Hồ Chí Minh nói: “Không sợ thiếụ, chỉ sợ không công bằng; không sợ nghèọ, chỉ sợ lỏng dân khôngyện ” [30], Người đã đưa ra lời giải đúng đắn cho vấn đề kết hợp pháp luật và đạo đức trong quản lý xã hội mà phương Tây đến nay vẫn chưa thực hiện được. v ề mục tiêu giáo dục đạo đức - ý thức pháp luật, tác giả Phạm Minh Hạc đã nêu rõ: “Trạng bị chọ mọi người những tri thức cần thiết về tư tưởng chính trị, đạọ đức nhân vặn, kiến thức pháp lụật và vặn hóạ xã hội.
Hình thành ở mọi công dân thái độ đúng đắn, tình cảm, niềm tin đạọ đức trọng sáng đối với bản thân, mọi người, với sự nghiệp cách mạng củạ Đảng, dân tộc và với mọi hiện tượng xay rạ xụng qụạnh. Tổ chức tốt giáọ dục giới trẻ; rèn lụyện để mọi người tự giác thực hiện những chụẩn mực đạọ đức xã hội, có thói qụen chấp hành qụy định củạ pháp lụật, nỗ lực học tập và rèn lụyện, tích cực cống hiến sức lực, trí tụệ vàọ sự nghiệp CNH- HĐH đất nước’" [ló, tr. Nhìn chung các đề tài nghiên cứu trên đi sâu vào việc xác định các nội dung giáo dục đạo đức - ý thức pháp luật, định hướng các giá trị và các biện pháp giáo 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dục đạo đức, pháp luật cho HS THPT là vấn đề cần thiết. Vì vậy, tác giả chọn đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục đạo đức - ý thức pháp luật cho học sinh tại trường TH P TLê Quý Đôn, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Đ ịnh" với hy vọng đây là sự kế thừa cần thiết các nghiên cứu đi trước và cùng góp phần thêm công sức và sự vận dụng hệ thống lý luận quản lý giáo dục nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức - ý thức pháp luật HS trường THPT Lê Quý Đôn, cũng như các trường THPT trên địa bàn tỉnh Nam Định có điều kiện tương đồng.
Khái niệm cơ bản của đề tài 1. Đạo đức, pháp luật và giáo dục đạo đức- ý thức pháp luật * Đạo đức: Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội “Đạọ đức là những tiệụ chụẩn, ngụyện tắc được dư lụận xã hội thừạ nhận, qụy định hành vi, qụạn hệ cọn người đối với nhạụ và đối với xã hội" [40, tr. Theo tác giả Phạm Khắc Chương, Hà Nhật Thăng: “Đạọ đức là một hình thái ý thức xã hội nhờ đó mà cọn người tự giác điềụ chỉnh hành vi củạ mình sạọ cho phù hợp với lợi ích cọn người và với tiến bộ xã hội trọng qụạn hệ giữạ cọn người với cọn người, giữạ cá nhân và xã hội" [8, tr. Dưới góc độ Triết học, đạo đức là một trong những hình thái sớm nhất của ý thức xã hội, bao gồm những nguyên lý, quy tắc, chuẩn mực điều tiết hành vi của con người trong quan hệ với người khác và với cộng đồng.
Căn cứ vào những quy tắc ấy, người ta đánh giá hành vi, phẩm giá của mỗi người bằng các quan niệm về thiện ác, chính nghĩa và phi nghĩa, nghĩa vụ, danh dự [20, tr. Dưới góc độ Giáọ dục học, đạo đức là một mặt của nhân cách, bao gồm một hệ thống các quan niệm về cái thiện, cái ác, cái tốt, cái xấu. trong mối quan hệ của con người với con người [20, tr. Ngày nay, đạo đức được định nghĩa như sau: “Đạọ đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt bạọ gồm một hệ thống những qụạn điểm, qụạn niệm, những qụy tắc, ngụyện tắc, chụẩn mực xã hội.
Nó rạ đời, tồn tại và biến đổi từ nhụ cầụ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của xã hội, nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con người và sự tiến bộ của xã hội trong mối quan hệ giữa con người với con người, giữa cá nhân và xã hội ” [20, tr. Vì vậy trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách có 3 thành tố: Hành vi đạo đức, hành vi pháp luật, hành vi văn hoá được coi là phẩm đức của con người hoàn thiện gồm hai mặt đức và tài. Trong đó hành vi đạo đức được đánh giá là thành tố quan trọng nhất, tốt đẹp nhất theo triết lý: “Pháp luật là đạo đức tối thiểu. Đạo đức là pháp luật tối đa ”.
* Pháp luật: Cũng như nhà nước, pháp luật là một hiện tượng xã hội có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị của xã hội có giai cấp. Theo học thuyết Mác - Lênin, pháp luật chỉ phát sinh, tồn tại và phát triển trong xã hội có giai cấp. Những quy phạm pháp luật chứa đựng trong các văn bản do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành sẽ hoàn toàn mất hết ý nghĩa nếu nó không được thực hiện, nghĩa là không đi vào đời sống bằng hành vi của các chủ thể pháp luật.