Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG TRỰC TUYẾN TOÀN TRÌNH TẠI ỦY BAN NHÂN DÂN CẤP HUYỆN 1. Dịch vụ hành chính công 1. Khái niệm Để có thể hiểu được khái niệm dịch vụ hành chính công (DVHCC), trước hết chúng ta phải tìm hiểu về khái niệm dịch vụ công (DVC). Khái niệm dịch vụ công có thể tiếp cận bằng nhiều cách khác nhau.
Trong phạm vi nghiên cứu này, Luận văn quan niệm: “Dịch vụ công là hoạt động xuất phát từ chức năng phục vụ của nhà nước, hoạt động này phục vụ những quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, tổ chức, do cơ quan nhà nước, tổ chức thuộc cơ quan nhà nước trực tiếp đảm nhận hay nhà nước ủy quyền cho các cá nhân, tổ chức khác thực hiện, được phép thu các khoản phí, lệ phí theo quy định, các hoạt động này nhằm đảm bảo trật tự, ổn định và công bằng xã hội. Xét về tính chất và tác dụng của dịch vụ thì DVC được chia thành 03 loại chính: – Dịch vụ công ích: là các hoạt động nhằm cung cấp hàng hóa công (điện, nước,…) và các dịch vụ có tính chất kinh tế nhằm đáp ứng nhu cầu vật chất thiết yếu của đời sống người dân, tạo ra cơ sở hạ tầng cơ bản cho hoạt động sản xuất và sinh hoạt. – Dịch vụ sự nghiệp: là những hoạt động nhằm đáp ứng cho những nhu cầu cơ bản để phát triển toàn diện cho cá nhân và con người (như thể lực – dịch vụ về y tế, trí lực – dịch vụ về giáo dục, các hoạt động về đạo đức, hoạt động giải trí,…). – Dịch vụ hành chính công: là những hoạt động can thiệp của nhà nước để định hướng, điều tiết xã hội theo mong muốn của nhà nước.
Để thực 12 hiện các hoạt động trên, nhà nước sử dụng quyền lực nhà nước có tính chất cưỡng chế đơn phương đối với xã hội, sử dụng quyền lực hành chính – pháp lý của nhà nước. Ở đây chỉ đề cập tới loại dịch vụ mang tính phục vụ của bộ máy nhà nước đối với những yêu cầu của công dân và tổ chức, tức là các loại dịch vụ xử lý mối quan hệ phát sinh giữa công dân, tổ chức trong xã hội với hoạt động quản lý của nhà nước. Các hoạt động này được phép thu lệ phí theo quy định. Theo Khoản 4, Điều 3, Nghị định 42/2022/NĐ-CP ngày 24 tháng 6 năm 2022 của Chính phủ quy định về việc cung cấp thông tin và dịch vụ công trực tuyến (DVCTT) của cơ quan nhà nước trên môi trường mạng (Sau đây gọi tắt là Nghị định 42) thì “Dịch vụ hành chính công là những dịch vụ liên quan đến hoạt động thực thi pháp luật, không nhằm mục tiêu lợi nhuận, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp cho tổ chức, cá nhân dưới hình thức các loại giấy tờ có giá trị pháp lý hoặc dưới hình thức thông báo kết quả thực hiện trong các lĩnh vực mà cơ quan nhà nước đó quản lý.
Mỗi dịch vụ hành chính công gắn liền với một hoặc một số thủ tục hành chính (TTHC) để giải quyết một công việc cụ thể liên quan đến tổ chức, cá nhân. Tóm lại, trong phạm vi nghiên cứu này, “Dịch vụ hành chính công được hiểu là các hoạt động nhằm phục vụ những quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, tổ chức, gắn với thẩm quyền hành chính – pháp lý của Nhà nước, phục vụ hoạt động quản lý Nhà nước, do CQHCNN thực hiện, hoạt động không nhằm mục tiêu lợi nhuận nhưng được phép thu lệ phí theo quy định, các hoạt động này nhằm đảm bảo trật tự, ổn định và công bằng xã hội”. Đặc điểm Dịch vụ hành chính công mang những đặc trưng sau đây: Thứ nhất, DVHCC phục vụ lợi ích chung, thiết yếu, các quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, tổ chức. Hoạt động này được thực hiện với mục tiêu chính là 13 phục vụ lợi ích cộng đồng, đáp ứng nhu cầu của tất cả công dân, mọi người đều có quyền ngang nhau trong việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ.
Tính kinh tế và lợi nhuận không phải là điều kiện tiên quyết, chi phối hoạt động của DVHCC. Thứ hai, gắn với thẩm quyền hành chính – pháp lý của Nhà nước, nên thông thường các DVHCC được cung cấp bởi CQHCNN, do nhà nước chịu trách nhiệm bảo đảm. Thẩm quyền hành chính – pháp lý: là quyền tổ chức, điều hành đời sống xã hội theo pháp luật và bằng pháp luật. Thứ ba, phục vụ hoạt động quản lý nhà nước.
Mặc dù DVHCC là bảo vệ các quyền lợi và nghĩa vụ chính đáng của khách hàng, tuy nhiên những nhu cầu trên không phải là những nhu cầu tự thân của khách hàng mà là nhu cầu phái sinh xuất phát từ đòi hỏi của nhà nước, góp phần bảo đảm trật tự xã hội. Thứ tư, DVHCC là hoạt động không vụ lợi. Việc trao đổi DVHCC không thông qua quan hệ thị trường đầy đủ. Các tổ chức và cá nhân tham gia hoạt động cung cấp DVHCC được phép thu các khoản nhất định được gọi là lệ phí, nhưng không phải thuần túy như quan hệ thị trường là thu tối đa, mà phải chịu sự quản lý của nhà nước, lấy mục tiêu phục vụ là chủ yếu.
Thứ năm, DVHCC phải đảm bảo tính hiệu quả và công bằng xã hội. Tính công bằng được thể hiện ở việc tất cả mọi người, không phân biệt thành phần, giai cấp, trình độ,… khi tiếp cận với DVHCC. Vì Nhà nước là cơ quan công quyền, được nhân dân thành lập ra để phục vụ cho lợi ích của họ. Do đó, nếu nhà nước thực hiện một ưu đãi nào đó cho một số đối tượng sẽ dẫn đến tình trạng người yếu thế không muốn sử dụng dịch vụ, hoặc lẩn tránh sự kiểm soát của nhà nước thì nhà nước sẽ không quản lý được xã hội.
Có thể thấy được, mặc dù DVHCC mang những đặc trưng của dịch vụ công, tuy nhiên, nó vẫn có những đặc trưng riêng của mình để phục vụ công tác quản lý về hành chính của nhà nước đạt hiệu quả tốt nhất. Các loại hình dịch vụ hành chính công chủ yếu 1. Hoạt động cấp phép Giấy phép là một loại giấy tờ có hiệu lực pháp lý, được CQHCNN cấp cho cá nhân hoặc tổ chức nhằm công nhận về mặt pháp lý quyền của các chủ thể khi họ thực hiện một hoạt động nào đó phù hợp với quy định của pháp luật, đồng thời là phương tiện để nhà nước kiểm soát và điều tiết hoạt động của các chủ thể thuộc lĩnh vực có liên quan. Việc cấp giấy phép chỉ được đặt ra trong 02 trường hợp: đối với các hoạt động cấm nhưng nhà nước vẫn cho phép cá nhân, tổ chức cụ thể thực hiện như là một ngoại lệ; đối với những hoạt động nhà nước không cấm nhưng nhà nước cần kiểm soát để các hoạt động đó diễn ra trong một phạm vi nhất định.
Hoạt động chứng thực, xác nhận Các loại giấy xác nhận, giấy chứng nhận gồm nhiều loại giấy tờ như: giấy chứng minh nhân dân, căn cước công dân, giấy khai sinh, giấy khai tử, giấy chứng nhận đăng ký kết hôn, đăng ký xe, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hộ kinh doanh… Đây là những bằng chứng pháp lý nhằm xác nhận tính hợp pháp của sự việc hoặc hành vi được ghi trên giấy tờ chứng nhận chủ nhân của các loại giấy tờ này có quyền sử dụng như một bằng chứng pháp lý để chứng minh tính đúng đắn của sự việc và các giao dịch có liên quan. Hoạt động thu thuế và phí, lệ phí Thu thuế, phí là việc thu những khoản đóng góp nhất định vào kho bạc nhà nước, ngân sách nhà nước theo quy định của nhà nước. Hoạt động thu thuế là hoạt động liên quan đến năng lực hoạt động của đất nước, giúp đất nước huy động nguồn tài chính từ xã hội, phục vụ nhu cầu bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước và thực hiện đầu tư công và các hoạt động khác của quốc gia. Hoạt động này được giao cho các cấp chính quyền khác nhau theo quy định pháp luật cụ thể.
Hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm hành chính Giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân là dịch vụ đặc biệt do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cung cấp nhằm giải quyết những mâu thuẫn phát sinh trong mối quan hệ giữa công dân và cơ quan nhà nước. Những dịch vụ như vậy chỉ xuất hiện khi công dân có khiếu nại, tố cáo. Xử lý vi phạm hành chính cũng là một DVHCC. Dịch vụ hành chính công trực tuyến 1.
Khái niệm Theo Khoản 5, Điều 3, Nghị định 42: “Dịch vụ công trực tuyến của cơ quan nhà nước là dịch vụ hành chính công và các dịch vụ khác của cơ quan nhà nước được cung cấp cho các tổ chức, cá nhân trên môi trường mạng. Các dịch vụ khác của cơ quan nhà nước được cung cấp trên môi trường mạng thường là hoạt động cung cấp thông tin trên cổng thông tin điện tử hay trang thông tin điện tử. Các thông tin đó bao gồm các văn bản quy phạm pháp luật, văn bản pháp quy, các tin tức, sự kiện, các văn bản chỉ đạo, điều hành, các dự án, hạng mục, thông tin quy hoạch, hoặc các nội dung được đăng tải để các tổ chức, cá nhân góp ý,… Nhìn chung, hoạt động cung ứng DVHCC trên môi trường mạng của CQHCNN xuất phát từ mục đích tạo sự thuận tiện cho người dân khi sử dụng dịch vụ. DVHCC bản chất cũng xuất phát từ mục đích quản lý của Nhà nước đối với xã hội.
Chính vì thế, chủ thể cung ứng dịch vụ phải tìm ra cách thức mới mẻ, đảm bảo thuận tiện, tiết kiệm cho người sử dụng dịch vụ. Từ các khái niệm dịch vụ công, DVHCC và DVCTT ở trên, khái niệm DVHCCTT (thường được gọi ngắn gọn là DVCTT) sử dụng xuyên suốt trong Luận văn được hiểu một cách khái quát như sau: “Dịch vụ công trực tuyến là dịch vụ hành chính công được cung cấp trên môi trường mạng, gắn với thẩm quyền hành chính – pháp lý của nhà nước và yếu tố công nghệ thông tin, nhằm phục 16 vụ những quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân, tổ chức, cá nhân và phục vụ hoạt động quản lý của Nhà nước, do cơ quan hành chính nhà nước thực hiện, hoạt động không nhằm mục đích vụ lợi nhưng được phép thu lệ phí theo quy định, các hoạt động này nhằm đảm bảo trật tự, ổn định và công bằng xã hội, đặc biệt nhằm tạo sự thuận tiện, tiết kiệm thời gian, chi phí cho tổ chức, công dân và cơ quan hành chính nhà nước”.