Chương 1.Cơ sở lý luận về quản lí hoạt động dạy học theo chương trình cấp trung học phổ thông ở trung tâm giáo dục thường xuyên. Thực trạng về quản lí hoạt động dạy học theo chương trình cấp trung học phổ thông ở trung tâm giáo dục thường xuyên B Ý Yên tỉnh Nam Định. Biện pháp quản lí hoạt động dạy học theo chương trình cấp trung học phổ thông ở Trung tâm giáo dục thường xuyên B Ý Yên tỉnh Nam Định. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO CHƢƠNG TRÌNH CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC THƢỜNG XUYÊN 1.
Sơ lƣợc vấn đề nghiên cứu Giáo dục và đào tạo ở bất kì một thời đại nào, quốc gia nào cũng dành được sự quan tâm đặc biệt của xã hội vì nó là một nhân tố tích cực, là động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội loài người. Vì thế giáo dục và đào tạo đã nhận được nhiều sự quan tâm, nghiên cứu của các nhà khoa học. Việc nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động dạy học nhằm góp phần nâng cao kết quả học tập của học sinh là một vấn đề khó khăn và phức tạp song hết sức cần thiết. Thực chất công tác quản lý trường học chủ yếu là quản l ý hoạt động dạy và học với mục tiêu cuối cùng là nâng cao kết quả học tập của học sinh.
Để nâng cao chất lượng GD, trước tiên phải nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường. Để nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò của các biện pháp QL là hết sức quan trọng. Các nhà nghiên cứu trong nước và ngoài nước đã nghiên cứu thực tiễn QL nhà trường để tìm ra các biện pháp hiệu quả nhất. Từ thời cổ đại, nhà tư tưởng lớn của Trung Hoa và thế giới - Khổng Tử (551- 475 TCN)- đã cho rằng đất nước muốn phồn vinh, vững mạnh thì phải chú trọng đến ba yếu tố: Thứ (đông dân); Phú (dân giàu); Giáo (dân được giáo dục).
Như vậy giáo dục là yếu tố không thể thiếu được trong một xã hội. Trong DH, ông coi trọng kinh nghiệm thực tế, nhấn mạnh vai trò của việc suy nghĩ tìm tòi, cố gắng của người học, kết hợp học và hành, thấy được mối quan hệ khăng khít giữa người dạy và người học của ông đã được thể hiện rất rõ trong phương pháp giáo dục hiện đại. Đến nay tư tưởng giáo dục của Khổng Tử vẫn còn lấp lánh những giá trị thiết thực, có ích cho nhân loại, được nhân loại trân trọng giữ gìn và phát huy. Nhà sư phạm lỗi lạc J.A Cômenxki (1592 - 1670) khi đặt nền móng cho hệ thống các nhà trường cũng đề cập đến vấn đề quản lí hoạt động dạy học của người giáo viên.
Ông đã đưa ra quan điểm giáo dục phải thích ứng với tự nhiên. Theo ông quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiện 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tượng do học sinh tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, gò ép người ta chấp nhận bất kỳ điều gì. Ông cũng đã nêu ra một số nguyên tắc dạy học có giá trị lớn như: nguyên tắc trực quan; nguyên tắc phát huy tính tích cực, tự giác của học sinh; nguyên tắc hệ thống và liên tục; nguyên tắc củng cố kiến thức; nguyên tắc dạy theo khả năng tiếp thu của học sinh; dạy học phải thiết thực; dạy học theo nguyên tắc cá biệt… Tiếp thu và phát triển những tư tưởng đó, các nhà nghiên cứu giáo dục, quản lí giáo dục thời hiện đại đã có nhiều công trình nghiên cứu về khoa học quản lí giáo dục như công trình của tác giả Nguyễn Minh Đạo “Cơ sở khoa học quản lý giáo dục”, “Quản lý, quản lý giáo dục tiếp cận từ những mô hình” của tác giả Đặng Quốc Bảo. “Cơ sở khoa học quản lý” của tác giả Nguyễn Quốc Chí, các nhà nghiên cứu như Nguyễn Cảnh Toàn, Nguyễn Đức Chính, Nguyễn Thị Mỹ Lộc; Trần Khánh Đức; Phạm Viết Vượng, …trong các công trình nghiên cứu của mình đã bàn về công tác quản lí hoạt động dạy học và những vấn đề có liên quan đến quản lí hoạt động dạy học.
Gần đây một số luận văn thạc sỹ khoa học giáo dục chuyên ngành quản lí giáo dục bước đầu cũng đã đề cập đến các biện pháp quản lí hoạt động dạy học trong các nhà trường phổ thông dưới nhiều góc độ khác nhau nhằm nâng cao chất lượng dạy học như: Nguyễn Đức Hải với đề tài “Các biện pháp quản lí nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT huyện Sơn Động tỉnh Bắc Giang” (2006); Nguyễn Duy Thịnh với đề tài “Một số biện pháp quản lí hoạt động dạy học ở trường THPT Nam Lương Sơn tỉnh Hòa Bình trong quá trình thực hiện đổi mới chương trình giáo dục phổ thông” ( 2007); Bùi Thanh Bình với đề tài “Biện pháp quản lí hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường THPT Hải An - Hải Phòng trong giai đoạn hiện nay” (2008). Các đề tài nghiên cứu trên đây đạt những thành tựu nhất định về cơ sở lý luận cũng như thực tiễn công tác quản lí nhà trường nói chung, hoạt động dạy học, công tác quản lí hoạt động dạy học nói riêng, các tác giả đã đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác quản lí nhà trường, quản lí hoạt động dạy học. Tuy nhiên tuỳ theo đặc điểm, tính chất, điều kiện của từng loại trường, 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com từng địa phương, tác giả luận văn tiếp tục nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác quản lí hoạt động dạy học ở các trung tâm Giáo dục thường xuyên một loại hình cơ sở giáo dục với nhiều đặc thù so với các trường trung học phổ thông với mục đích đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo chương trình cấp THPT ở trung tâm GDTX B Ý Yên nhằm góp phần nâng cao chất luợng giáo dục đào tạo của Trung tâm. Một số khái niệm cơ bản 1.
Quản lý, quản lý giáo dục 1. Quản lý Sử gia Daniel A. Wren đã nhận xét rằng; “ Quản lý cũng xưa cũ như chính con người vậy”, nhưng Ông cũng ghi nhận rằng chỉ mới gần đây người ta mới chú ý đến “chất khoa học” của quá trình quản lí và dần dần hình thành nên các “lý thuyết” quản lý. Điểm qua “ sự tiến hoá” của các tư tưởng quản lý từ thời kì 5000 năm trước Công nguyên đến những tư tưởng quản lý cận đại, các quan điểm truyền thống, các quan điểm hành vi, quan điểm hệ thống, quan điểm tình huống và một số thuyết đương đại khác, có thể thấy rằng mỗi lý thuyết quản lí đều có những ưu điểm và hạn chế riêng nhưng nó đã đóng góp to lớn cho sự phát triển của khoa học quản lý và những nhà quản lý đã vận dụng những ưu điểm đó vào sự phát triển của loài người.
Frederick Winslow Taylor (1856 - 1915), người Mỹ, được coi là “Cha đẻ của thuyết quản l ý khoa học”, là một trong những người mở ra “Kỷ nguyên vàng" trong quản lí đã thể hiện tư tưởng cốt lõi của mình trong quản lý là: "Mỗi loại công việc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hoá và đều phải quản lý chặt chẽ". Ông cho rằng: "Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào bằng phương pháp tốt nhất, rẻ nhất”.46] Henri Fayol (1841-1925) thì lại xuất phát từ các loại hình hoạt động quản lý, cho rằng: “Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra” [4, tr. Mary Parker Follett (1868-1933) đã có những đóng góp lớn trong thuyết hành vi quản lý, khẳng định: “Quản lý là một quá trình động, liên tục, kế tiếp nhau chứ không tĩnh tại” [4, tr.39] 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo Từ điển tiếng Việt, quản lý là “trông coi, giữ gìn theo những yêu cầu nhất định” [29, tr. “Quản” là sự trông nom công việc; “Lý” là sự sắp xếp công việc(theo Đào Duy Anh-Từ điển Hán Việt trang 341).
Trong “Quản” phải có “Lý”, trong “Lý” phải có “Quản” thì toàn hệ thống mới ổn định và phát triển phù hợp trong mối tương tác với các yếu tố bên trong và bên ngoài [2, tr. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo “Quản lý là quá trình gây tác động của chủ thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu chung”[2, tr. Theo tác giả Nguyễn Quốc Chí, tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “HĐ QL là các tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể QL (người QL) đến khách thể QL (người bị QL) - trong một tổ chức - nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [4, tr. Những quan niệm về quản lý trên đây tuy có cách tiếp cận khác nhau nhưng chúng tôi nhận thấy chúng đều bao hàm một ý nghĩa chung, đó là: - Quản lý là các hoạt động thiết yếu đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân, đảm bảo hoàn thành các công việc và là phương thức tốt nhất để đạt được mục tiêu chung của tập thể.
- Quản lý là quá trình tác động có định hướng, có tổ chức của chủ thể quản l ý lên đối tượng quản lý thông qua các cơ chế quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả cao nhất các nguồn lực trong điều kiện môi trường biến động để hệ thống ổn định, phát triển, đạt được những mục tiêu đã định. Như vậy, theo chúng tôi, quản lý là một quá trình tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt mục tiêu đề ra. Quản lý bao giờ cũng tồn tại với tư cách là một hệ thống, bao gồm các thành phần: - Chủ thể quản lý: (người quản lý, tổ chức quản lý) đề ra mục tiêu dẫn dắt điều khiển các đối tượng quản lý để đạt tới mục tiêu định sẵn. - Khách thể quản lí (đối tượng quản lý): là đối tượng tiếp nhận các tác động quản lí.
Khách thể quản lí có thể là người (trả lời câu hỏi: quản lí ai?), là vật (trả lời câu hỏi: quản lí cái gì?) hoặc sự việc (trả lời câu hỏi: quản lí việc gì?) - Cơ chế quản lý: Những phương thức mà nhờ đó hoạt động quản lý được thực hiện và quan hệ tương tác qua lại giữa chủ thể quản lý và khách thể quản lý 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com được vận hành điều chỉnh.