Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý HĐDH ở trường THPT chuyên Chương 2: Thực trạng quản lý HĐDH các môn không chuyên tại trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên. Chương 3: Biện pháp quản lý HĐDH các môn không chuyên tại trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điện Biên. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƢỜNG THPT CHUYÊN 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Hiện nay, ở Việt Nam đã có nhiều tác giả với các công trình nghiên cứu về giáo dục và quản lý giáo dục, quản lý HĐDH, các công trình nghiên cứu đó đã có những đóng góp to lớn về mặt lý luận. Có thể kể đến là các công trình nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đức Chính. Trong các luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục hiện nay, đã có một số đề tài nghiên cứu về công tác quản lý HĐDH trong nhà trường THPT nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Trong đó có thể kể ra: - Tác giả Vũ Thanh Lam, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục- ĐHQG Hà Nội, năm 2012 với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học phổ thông Hồng Quang- thành phố Hải Dương trong bối cảnh hiện nay.” - Tác giả Nguyễn Thái Dương, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục- ĐHQG Hà Nội, năm 2013 với đề tài “Quản lý hoạt động dạy ở trường Trung học phổ thông Vân Nham, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn.”,… Nhìn chung, các đề tài này cũng đã đề xuất được những giải pháp quản lý HĐDH nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của cơ sở giáo dục được nghiên cứu.… Đặc biệt, có một số nghiên cứu về mô hình quản lý trường THPT chuyên, như: - Tác giả Nguyễn Bác Dụng với hai bài viết: “Phát triển trường THPT chuyên theo định hướng của nhà trường hiện đại”, Tạp chí Giáo dục, số 206 (kì 2 – T1/2009); “Một số vấn đề về cơ sở pháp lý và cơ chế quản lí phát triển các trường THPT chuyên”, Tạp chí Giáo dục, số 208 (kì 2 – T2/2009).
- Tác giả Nguyễn Bác Dụng với luận án Tiến sĩ, trường Đại học Giáo dục - ĐHQG Hà Nội, năm 2009 “Mô hình quản lý trường THPT chuyên đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện”; - Tác giả Nguyễn Thị Minh Nguyệt, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục - ĐHQG Hà Nội, năm 2010 với đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục học sinh ở 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trường THPT chuyên Lê Hồng Phong Nam Định đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện”. - Tác giả Nguyễn Thị Hà, luận văn thạc sĩ, trường Đại học Giáo dục- ĐHQG Hà Nội, năm 2011 với đề tài “Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của học sinh trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên thuộc Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học quốc gia Hà Nội". Các nghiên cứu đó có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn, giúp cho các nhà quản lý có cái nhìn đa chiều hơn để lựa chọn những giải pháp, biện pháp quản lý HĐDH để nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của loại hình trường THPT chuyên, đặc biệt là giáo dục mũi nhọn. Tuy nhiên, việc quản lý HĐDH các môn không chuyên chưa được chú trọng.
Có thể nói, cho đến nay rất ít đề tài nghiên cứu về quản lý HĐDH ở các trường THPT chuyên, và chưa có nghiên cứu nào về HĐDH các môn không chuyên ở loại hình trường chuyên. Một số nghiên cứu ban đầu trên đây cũng đã giúp chúng tôi nhận thấy được sự cần thiết của việc nghiên cứu các biện pháp quản lý HĐDH các môn không chuyên ở loại hình trường THPT chuyên nói chung và ở trường THPT chuyên Lê Quý Đôn tỉnh Điên Biên nói riêng trong khi thực hiện đề tài luận văn của mình. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Quản lý nhà trường 1.
Quản lý và các chức năng cơ bản của quản lý Theo Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt, “Quản lý là một quá trình định hướng, quá trình có mục tiêu, và là quá trình tác động đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định”. Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc đưa ra quan niệm “Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục tiêu của tổ chức”. [17, tr16] Tuy có nhiều cách hiểu, cách diễn đạt khác nhau, song có thể nói rằng: Quản lý là hệ thống những tác động có chủ định, phù hợp quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm khai thác và tận dụng tốt nhất những 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiềm năng và cơ hội của đối tượng quản lý để đạt đến mục tiêu quản lý trong một môi trường luôn biến động. Quá trình quản lý bao gồm các chức năng: - Lập kế hoạch (planing): là một chức năng cơ bản của quản lý, trong đó phải xác định những vấn đề như nhận dạng và phân tích tình hình, bối cảnh; dự báo các khả năng; lựa chọn và xác định các mục tiêu, mục đích và hoạch định con đường, cách thức, biện pháp để đạt được mục tiêu, mục đích của quá trình.
Trong mỗi kế hoạch thường bao gồm các nội dung như xác định hình thành mục tiêu, xác định và đảm bảo về các điều kiện, nguồn lực của tổ chức để đạt được mục tiêu và cuối cùng là quyết định xem hoạt động nào là cần thiết để đạt được mục tiêu đặt ra. - Tổ chức (Ogranizaiting): là quá trình tạo lập các thành phần, cấu trúc, các quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm làm cho họ thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức. Thành công của một tổ chức phụ thuộc rất nhiều vào năng lực của người quản lý và sử dụng các nguồn lực của tổ chức. Quá trình tổ chức sẽ lôi cuốn việc hình thành, xây dựng các bộ phận, các phòng ban cùng các công việc của chúng để thực hiện nhiệm vụ của tổ chức.
- Lãnh đạo, chỉ đạo (Leading, Directing): bao hàm việc định hướng và lôi cuốn mọi thành viên của tổ chức thông qua việc liên kết, liên hệ với người khác và khuyến khích, động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ nhất định để đạt được mục tiêu của tổ chức. - Đánh giá (Evaluating): là chức năng của quản lý. Thông qua đó, một cá nhân, một nhóm hoặc một tổ chức theo dõi giám sát các thành quả hoạt động và tiến hành những hoạt động sửa chữa uốn nắn cần thiết. Đó là quá trình tự điều chỉnh, diễn ra có tính chu kỳ từ người quản lý đặt ra những chuẩn mực thành đạt của hoạt động, đối chiếu đo lường kết quả, sự thành đạt so với mục tiêu chuẩn mực đã đặt ra, điều chỉnh những vấn đề cần thiết và thậm chí phải hiệu chỉnh, sửa lại những chuẩn mực cần thiết.
Ngoài ra, gần đây người ta còn nói nhiều đến chức năng “Đảm bảo thông tin” (Ensuring Informations) trong quản lý. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các chức năng quản lý tạo thành một hệ thống thống nhất với một trình tự nhất định, trong đó từng chức năng vừa có tính độc lập tương đối, vừa có mối quan hệ phụ thuộc với chức năng khác. Các chức năng tạo thành một chu trình quản lý của một hệ thống, chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau. Quản lý nhà trường và nội dung cơ bản của QLNT Nhà trường là đơn vị cơ sở trong hệ thống giáo dục quốc dân, là nơi diễn ra các hoạt động giáo dục toàn diện cho các tập thể học sinh, sinh viên.
QLNT là một bộ phận của quản lý giáo dục, được xác định trong một trường học. Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: “Quản lý trường học là quản lý tập thể giáo viên và học sinh, để chính họ lại quản lý (đối với giáo viên) và tự quản lý (đối với học sinh) quá trình dạy học - giáo dục, nhằm đào tạo ra sản phẩm là nhân cách người lao động mới”.[26, tr54] Bản chất của quản lý trường học là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý nhằm làm cho trường học vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng để thực hiện thắng lợi mục tiêu đào tạo của ngành giáo dục giao phó cho nhà trường. Từ khái niệm quản lý nhà trường, có thể định nghĩa về quản lý trường THPT: Quản lý trường THPT là tác động có định hướng, có chủ đích, có hệ thống và hợp quy luật của Hiệu trưởng đến giáo viên, nhân viên, học sinh và những lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm đưa các hoạt động giáo dục và dạy học của nhà trường đạt tới mục tiêu giáo dục đã đề ra một cách có chất lượng và hiệu quả nhất. Quản lý nhà trường THPT gồm các nội dung: - Quản lý mục tiêu giáo dục, chương trình giáo dục và chất lượng giáo dục thực hiện trong phạm vi nhà trường.
- Quản lý quá trình dạy học - giáo dục của nhà trường. - Quản lý các hoạt động của HS, trọng tâm là quản lý các hoạt động học tập – rèn luyện của HS. - Quản lý GV, phát triển nghề nghiệp của người thầy. - Quản lý CSVC, trang thiết bị dạy học, đảm bảo cho nhà trường hoạt động để đạt được mục tiêu giáo dục đề ra.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong đó, quản lý các hoạt động dạy học (bao gồm cả việc quản lý các hoạt động học tập của HS) trong quá trình dạy học là nhiệm vụ trung tâm và đặc thù của quản lý nhà trường. Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường 1. Bản chất của quá trình dạy học và các thành tố cơ bản Bản chất của quá trình dạy học (QTDH) là hoạt động nhận thức độc đáo của HS được diễn ra dưới sự tác động có chủ đích và có cơ sở khoa học sư phạm của các nhà giáo dục (GV). Theo tiếp cận hoạt động, QTDH bao gồm hoạt động học tập của HS và hoạt động giảng dạy của GV trong mối tương tác với nhau, thành một hoạt động hoạt động dạy học (HĐDH) thống nhất.
Trong HĐDH, hoạt động học tập là hoạt động nhận thức tích cực của HS và là trung tâm của quá trình dạy học.