Chương 1: Cơ sở lí luận của quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng anh theo hƣớng trải nghiệm cho sinh viên cao đẳng nghề. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng anh theo hƣớng trải nghiệm cho sinh viên ngành du lịch, nhà hàng, khách sạn ở trƣờng Cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng anh theo hƣớng trải nghiệm cho sinh viên ngành du lịch, nhà hàng, khách sạn ở trƣờng Cao đẳng Lào Cai, tỉnh Lào Cai. 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO HƢỚNG TRẢI NGHIỆM CHO SINH VIÊN CAO ĐẲNG NGHỀ 1.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về dạy học theo hướng trải nghiệm và quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm Từ thời kỳ đầu của nền GD Việt Nam Dân chủ cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đƣa ra tƣ tƣởng GD để đào tạo nên những ngƣời tài đức: “Học đi đôi với hành, lí thuyết gắn liền với thực tiễn; GD kết hợp với hoạt động sản xuất; nhà trường gắn liền với gia đình và xã hội” [21]. Ngƣời đề cập tới mối quan hệ chặt chẽ giữa lí luận và thực tiễn, học và hành phải đồng thời bổ trợ cho nhau, cùng quan trọng nhƣ nhau trong quá trình học tập “học mà không hành thì cũng vô ích - tức là không biết dùng cái đã học để phục vụ và nâng cao đời sống, những tri thức tiếp thu được hoàn toàn trở nên vô ích”. Ngƣợc lại “hành mà không học sẽ gặp nhiều khó khăn, trở ngại, rất khó thành công là nói đến mục đích của việc học: học kết hợp với hành, vừa học vừa hành, có nghĩa là bất kì kiến thức nào cũng phải được thực hành, vừa để kiểm tra lại kiến thức vừa để chuẩn bị cho đời sống xã hội sau này” [21].
Có thể nói tƣ tƣởng trên của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở thành yêu cầu cơ bản của GD Việt Nam, chi phối tất cả các hoạt động dạy học. Trong thời gian gần đây, hoạt động dạy học theo hƣớng trải nghiệm nhận đƣợc nhiều sự quan tâm của các nhà khoa học, các nhà quản lí GD và GV. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu nhƣ sau: Nhóm tác giả Nguyễn Thị Kim Dung và Nguyễn Thị Hằng trong bài viết “Một số phương pháp tổ chức HĐTN sáng tạo cho HS THPT” đã đi sâu phân tích 4 phƣơng pháp dạy học theo hƣớng trải nghiệm mà giáo viên nên sử dụng đó là: “Phương pháp giải quyết vấn đề; Phương pháp sắm vai; Phương pháp trò chơi và Phương pháp làm việc nhóm”. Trong mỗi phƣơng pháp, các tác giả đã chỉ rõ ý nghĩa và các bƣớc tiến hành áp dụng dạy học theo hƣớng trải nghiệm, thông qua đó giúp nâng cao chất lƣợng dạy và học trong các trƣờng THPT [8].
6 Tác giả Nguyễn Văn Chỉnh với luận văn thạc sĩ “Quản lí hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hướng trải nghiệm ở các trường THPT huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái”. Công trình đã khái quát hóa đƣợc các khái niệm, nội dung, phƣơng pháp của hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hƣớng trải nghiệm. Trên cơ sở phân tích thực trạng hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hƣớng trải nghiệm, tác giả đã đƣa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng công tác quản lí hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hƣớng trải nghiệm nhƣ: Nâng cao nhận thức cho CBQL và giáo viên về hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hƣớng trải nghiệm; Đổi mới công tác lập kế hoạch quản lí hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hƣớng trải nghiệm; Tổ chức bồi dƣỡng nâng cao năng lực dạy học môn Ngữ văn theo hƣớng trải nghiệm cho giáo viên; Khuyến khích giáo viên đa dạng hóa các hình thức tổ chức hoạt động dạy học môn Ngữ văn theo hƣớng trải nghiệm. Tác giả Cao Đình Cƣờng (2019) với sáng kiến kinh nghiệm “Một số biện pháp hướng dẫn học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học môn Ngữ văn 9”.
Tác giả nhấn mạnh, Hoạt động TN-ST là hoạt động mà chính học sinh là chủ thể, vì vậy giáo viên tuyệt đối không đƣợc làm thay các em. Giáo viên chỉ là ngƣời hƣớng dẫn. Giáo viên cần định hình cho học sinh thấy đƣợc nhiệm vụ sắp tới là có những hoạt động trải nghiệm nào. Các em nhận thức đƣợc nhiệm vụ trƣớc mắt và phấn đấu để hƣớng tới.
Giáo viên nên hƣớng cho học sinh lựa chọn nội dung thực hiện trong cả học kì dựa vào điều kiện, khả năng của bản thân, của lớp, của nhà trƣờng, của địa phƣơng có thể tổ chức đƣợc. Việc này sẽ tạo tâm thế sẵn sàng thực hiện cho học sinh [3]. Tác giả Đỗ Tiến Đạt trong bài viết “Dạy học môn Toán ở Tiểu học trên cơ sở tổ chức các HĐTN, khám phá và phát hiện” đã đƣa ra các biện pháp tích cực hóa hoạt động học tập của HS trong giờ học Toán. Tác giả đề xuất 5 bƣớc dạy học theo hƣớng trải nghiệm gồm: “Gợi động cơ, tạo hứng thú; Trải nghiệm; Phân tích, khám phá, rút ra bài học; Thực hành; Vận dụng”.
Theo tác giả, để khuyến khích tổ chức cho HS các hoạt động tự học độc lập hoặc nhóm hợp tác, GV cần thiết kế các hoạt động dạy học nhằm giúp HS linh hoạt, chủ động phát hiện, phân tích và vận dụng kiến thức vào quá trình học tập. Đồng thời cũng đã đƣa ra các ví dụ về tiến trình tổ 7 chức hoạt động dạy học theo hƣớng trải nghiệm và hƣớng dẫn HS HĐTN trong môn Toán. Tác giả cũng chỉ ra hiệu quả của hoạt động dạy học môn Toán theo hƣớng trải nghiệm ở tiểu học [10]. Trong dạy học theo hƣớng trải nghiệm, ngƣời học là chủ thể tích cực, chủ động và sáng tạo; Kết quả của dạy học theo hƣớng trải nghiệm là hình thành: “kinh nghiệm mới, tri thức mới, năng lực mới, thái độ mới” [19; tr66].
Dạy học theo hƣớng trải nghiệm trong nhà trƣờng phổ thông với những nội dung hình thức, phƣơng pháp, định hƣớng đánh giá tổ chức hoạt động dạy học theo hƣớng trải nghiệm. Đặc biệt, cuốn sách đã trang bị cho cán bộ, GV phổ thông (tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông) những kiến thức kĩ năng cơ bản về dạy học theo hƣớng trải nghiệm. Vận dụng thiết kế dạy học theo hƣớng trải nghiệm trong một số bài học cụ thể, đây đƣợc coi là một nội dung rất có giá trị thực tiễn cho GV khi vận dụng các thiết kế mẫu dạy học theo hƣớng trải nghiệm theo các chủ đề vào quá trình tổ chức hoạt động dạy học theo hƣớng trải nghiệm trong các môn học cụ thể [19]. Bài viết “Học tiếng Anh qua trải nghiệm sáng tạo” đăng trên trang Giáo dục và thời đại đã đề cập đến dạy học tích hợp - trải nghiệm sáng tạo cho HS với các chủ đề đa dạng nhằm “Học và củng cố vốn từ mới qua việc quan sát, chơi các vật thật, trò chơi vận động, trả lời câu hỏi, nghe một bài hát, thể hiện tài năng qua phần tích hợp môn Âm nhạc, Mỹ thuật”, với hình thức trải nghiệm này, HS rất hứng thú với giờ học và chủ động chiếm lĩnh kiến thức trải nghiệm [35].
“Tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học Tiếng Anh THCS” do tác giả Tƣờng Duy Hải chủ biên [14] đã đề cập đến nội dung của tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học tiếng Anh, các hình thức tổ chức dạy học trải nghiệm sáng tạo. Đây là tài liệu tham khảo để tác giả triển khai phần cơ sở lý luận của luận văn. Sáng kiến kinh nghiệm “ ng dụng trò chơi trong dạy học tiếng Anh 10,11,12” của tác giả Nguyễn Ngọc Khánh Vân, trƣờng THPT Nguyễn Hữu Cảnh, tỉnh Đồng Nai [31]. Trong sáng kiến kinh nghiệm này, tác giả đã thiết kế các trò chơi có lồng ghép vào các bài học phù hợp từng khối lớp nhằm phát triển năng lực giao tiếp, r n luyện ngữ âm và từ vựng cho HS.
Đây đƣợc coi là một trong những hình thức tổ chức dạy học tiếng Anh theo hƣớng trải nghiệm đƣợc thực hiện rất hiệu quả. Các nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng anh theo hướng trải nghiệm Việc dạy học ngoại ngữ nói chung và dạy học tiếng Anh nói riêng trong nhà trƣờng từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm hàng đầu của giáo dục nƣớc ta và nhiều nƣớc trên thế giới. Để nâng cao chất lƣợng dạy học tiếng Anh, vai trò quản lý là hết sức quan trọng. Đây là vấn đề luôn đƣợc các nhà giáo, các nhà khoa học giáo dục trong nƣớc và ngoài nƣớc quan tâm.
Vì giáo dục không chỉ có ý nghĩa quyết định tới chất lƣợng cuộc sống hiện tại mà còn ảnh hƣởng đến tƣơng lai của mỗi dân tộc. Vấn đề này càng đƣợc quan tâm, chú trọng hơn ở những năm đầu của thế kỷ XXI – thế kỷ của nền kinh tế tri thức và hội nhập toàn cầu. Tiếng Anh là một môn học nằm trong chƣơng trình giáo dục, không thể tách rời với các môn học khác nên phần lớn các biện pháp quản lý dạy học nói chung đều có thể áp dụng đƣợc khi nghiên cứu biện pháp quản lý dạy học môn Tiếng Anh. Vấn đề kinh nghiệm dạy học ngoại ngữ ở một số nƣớc trên thế giới và trong khu vực trong đó có công tác quản lý đã đƣợc đề cập đến khá chi tiết trong “Đề án dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020” [4].
Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu nhƣ: “Teaching English Cambridge University Press, 1995” của Adrian Doff [35]. Phạm Thị Thanh Bình với đề tài “Quản lý quá trình đổi mới phương pháp dạy học Tiếng anh ở các trường THCS quận 10, thành phố Hồ Chí Minh” [6], tác giả nhấn mạnh đổi mới phƣơng pháp dạy học phải song hành cùng đổi mới chƣơng trình sách giáo khoa, cần đƣợc tiến hành một cách kiên trì, bền bỉ và rộng khắp. Một trong những trọng tâm của đổi mới phƣơng pháp dạy học đó là tích cực hóa hoạt động trải nghiệm của học sinh dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên, học sinh chủ động tìm tòi, phát hiện, giải quyết nhiệm vụ, có nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt, sáng tạo các kiến thức kĩ năng đã thu nhận đƣợc. Phƣơng pháp dạy học tiếng anh chọn giao tiếp là phƣơng pháp chủ đạo, năng lực giao tiếp là đơn vị dạy học cơ bản, coi giao tiếp vừa là mục đích vừa là phƣơng tiện dạy học.
Muốn làm đƣợc điều đó cần phải dạy học môn Tiếng anh theo hƣớng trải nghiệm.